Czy da się tyle zjeść? Polscy pisarze o smacznym i zdrowym jedzeniu

literaci_jedzenie_kawa_191215_03-2.jpg, default, Pisarz Melchior Wańkowicz je grochówkę na zjeździe weteranów pod Anielinem, lata 1960. Fot. Wacław Kapusto / Forum

#literatura

Na łamach Culture.pl opowiadaliśmy już o kulinarnych preferencjach i gastronomicznych dokonaniach polskich klasyków. Kontynuując ten naprawdę niewyczerpany temat, zobaczmy, jak polscy pisarze drugiej połowy XX wieku, a także nasi współcześni, opisywali jedzenie i uczty.

Istnieje w języku polskim zwrot "od kuchni", czyli "od wewnątrz, od korzeni, od podstaw, zza kulis"; jeśli o kimś mówi się, że posiada wiedzę "od kuchni", to mamy do czynienia z prawdziwym mistrzem w swoim fachu, i to niekoniecznie bezpośrednio związanym z kuchnią. Język jednoznacznie sugeruje, że gastronomia spełnia ważną rolę w życiu Polaków. Cóż można powiedzieć o pisarzach – miłośnikach i koneserach smakowitych tematów.

Kuchnia polskich kresów

Kresy to wschodnie rubieże dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, ziemie wchodzące w skład międzywojennej Polski, a obecnie należące do Białorusi, Litwy i Ukrainy. Na tym pograniczu kuchnia była wyjątkowa – łączyła różne tradycje kulinarne, tworząc niepowtarzalny koktajl gastronomiczny. Ludzie lubili tu dobrze zjeść także dlatego, że nie zawsze było to możliwe dla wszystkich: w XX wieku polskimi kresami nie raz wstrząsał stukot żołnierskich butów, ludzie wiedzieli z własnego doświadczenia, czym jest głód i ludobójstwo, więc zwyczajowo traktowano jedzenie jak sacrum. Świętość symbolizującą na zawsze utracony raj.

Czesław Miłosz, “Dolina Issy”, 1989, fot. Wydawnictwo Literackie

O raju utraconym pisze Czesław Miłosz w powieści "Dolina Issy" (1955): o dzieciństwie w cudownej "krainie miodem i mlekiem płynącej", na Pojezierzu Polsko-Litewskim, gdzie czas jakby się zatrzymał, a hojna natura obdarza wszystkim, czego człowiek zapragnie. W tej krainie można orientować się po zapachach – tu aromat wędzonej kiełbasy i szynki wiszącej w spiżarni, a tam zapach cynamonu, kawy, goździków. Myśliwi zabili niedźwiedzia i oskórowali go, ze świeżego mięsa niedźwiedziego uwędzili szynkę, a psom, które ją wąchają, sierść się jeży. Proza Miłosza emanuje wielką witalnością, witalnością człowieka, który później napisał w wierszu "Wyznanie":

Panie Boże, lubiłem dżem truskawkowy
I ciemną słodycz kobiecego ciała.
Jak też wódkę mrożoną, śledzie w oliwie....

I jak tu nie kochać życia, skoro w dzieciństwie słyszał soczyste historie o tak barwnych postaciach:

Babce też zawdzięczał powiastki o facecjach sławnego na całą Litwę żarłoka i oryginała, Bitowta. (…) U siebie w domu trzymał doskonałego kucharza, z którym ciągle powtarzały się utarczki. Wieczorem Bitowt wzywał go do siebie i jęczał: "Łajdaku, ze służby ciebie wyrzucę, znów tak smaczno zrobiłeś, obżarłem się i spać nie mogę". Ale zaraz znów go wołał i pytał, co jutro będzie na obiad.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Tadeusz Konwicki i Gustaw Holoubek na bankiecie z okazji 16-lecia Kabaretu pod Egidą. Fot. Andrzej Wiernicki / Forum

Obrazek

literaci_jedzenie_wian_140911_79-2.jpg

W 1982 roku wybitny polski pisarz, scenarzysta i reżyser, Tadeusz Konwicki, nakręcił na podstawie powieści Miłosza "Dolina Issy" film fabularny o tym samym tytule. Samemu Konwickiemu tematyka kresowa nie była obca. W 1963 roku wydał tajemniczą, dziwną, oniryczną powieść "Sennik współczesny". Akcja książki rozgrywa się w małym miasteczku, w którym mieszka wielu imigrantów z dawnych wschodnich regionów Polski. Wśród Kresowiaków są starsi brat i siostra Korsakowie, którzy przywieźli z Kresów nie tylko wspomnienia, lecz także tradycje kulinarne. Tak właśnie Korsakowie witają swoich gości:

Przyniesiono kiszone ogórki pływające w sosie pełnym naci kminkowej, kawałek surowej, dobrze uwędzonej szynki z piękną kością jak pięść sterczącą z delikatnego wiśniowego miąższu, znalazła się i kwaszenina z grubą na palec warstwą białego tłuszczu, babka kartoflana przyrumieniona ze wszystkich stron nadziana kawałkami domowej słoniny, no i chleb własnego wypieku na tegorocznych na tegorocznych już liściach klonowych.

We wsi wesele

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Kadr z filmu Waldemara Podgórskiego " Pójdziesz ponad sadem", 1974, fot. East News.

Obrazek

wesele dykiel east news_7042113.jpg

Kto nie był na wiejskim weselu w Polsce, ten raczej nie wie, co to znaczy prawdziwy, obfity posiłek. Podczas trwającej kilka dni wiejskiej uczty weselnej zwyczajowo podaje się do pięciu gorących dań na wieczór, a ogromnych stołów zastawionych zimnymi przystawkami w ogóle nie sposób zliczyć. Opowiadanie Marii Dąbrowskiej "Na wsi wesele" ze zbioru opowiadań "Gwiazda zaranna" (1955) przedstawia taką właśnie uroczystość.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Gorzko, gorzko! Wiejskie wesele pod Częstochową, lata 70. XX w. Fot. Edward Kowalik / Forum

Obrazek

wesele_2_forum__0.jpg

Dąbrowska, pisarka subtelna i złożona, nie zamierzała popadać w sielankowy ton; jej opowieść skupia się na punkcie zwrotnym w historii polskiej wsi – konflikcie między nowym sposobem życia, symbolem którego stała się spółdzielczość, a wieloletnimi wiejskimi tradycjami. Jednak świąteczny obiad, opisany jest przez autorkę "Nocy i dni" z taką miłością i tak barwnie, że czytelnik bez zbędnych ceregieli rozumie, że życie jest ważniejsze niż ideologia, dobry obiad bardziej ekscytujący niż budowanie partii, a wszechwładna moc dobrego apetytu, podobnie jak miłość, może poruszyć słońce i rozświetlić nasze życie.

Na stołach Leokadia i Paulina kończą rozstawiać talerze i półmiski z kiełbasą, boczkiem, salcesonem, pasztetówką i kaszanką na samej gryczanej kaszy przyrządzoną; Małgorzata wykłada na talerzyki pokrajaną galaretę z nóg, wstawia między mięsiwa dynię i śliwki w occie, marynowane grzyby różnych gatunków, sałaty z przechowanych na wesele własnych pomidorów, chrzan, musztardę i ćwikłę. Chleb jest i kupny, i domowy, słodkie ciasta podano te same co rano, grzankę zastąpiły wódka i wina domowej roboty, z głogu, prosa, żyta i czarnych jagód. Tu i tam porozrzucano od niechcenia jesienne gruszki, szare bery, i jabłka malinówki.
(…)
Obiad był jak od wieka. Na pierwsze rosół z wołowiny i z drobiu z makaronem, a sławny był we wsi makaron Małgorzaty. Drób i wołowinę w rosole ludzie jedli, bo za mało tego było, żeby osobno podawać. Na drugie – smażone kotlety, schab i bigos. Potem ciasta, słodycze, a przez cały czas wódka i wino.

Dlaczego ogórki nie śpiewają?

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Ogórki kiszone. Fot. Grażyna Makara

Obrazek

full_ogorki_kiszone__770.jpg

Poeta Konstanty Ildefons Gałczyński lubił chrupać ogórki kiszone. Cóż, można powiedzieć, że w tym chrupaniu jest coś jowialnego i ożywczego. Pewnego dnia Gałczyński, najwyraźniej wsłuchawszy się uważnie w ten radosny dźwięk, zadał sobie sakramentalne pytaniei napisał wspaniały wiersz, który nosił tytuł "Dlaczego ogórek nie śpiewa?":

Pytanie to, w tytule
postawione tak śmiało,
choćby z największym bólem
rozwiązać by należało.

Jeśli ogórek nie śpiewa,
i to o żadnej porze,
to widać z woli nieba
prawdopodobnie nie może.

Lecz jeśli pragnie? Gorąco!
Jak dotąd nikt. Jak skowronek.
Jeżeli w słoju nocą
łzy przelewa zielone?

Noc, Łzy
Mĳają lata, zimy,
raz słoneczko, raz chmurka;
a my obojętnie przechoǳimy
koło niejednego ogórka.

Ten wiersz został opublikowany w 1947 roku, w popularnym tygodniku "Przekrój", następnie uhonorowany zjadliwą parodią w jednym z powojennych czasopism. Strasznie rozzłościło to Gałczyńskiego.

Proste radości skomplikowanych ludzi

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Wisława Szymborska w Krakowie, 2000. Fot. Elżbieta Lempp

Obrazek

Вислава Шимборская в Кракове, 2000, фото: Эльжбета Лемпп.

Wraz ze zmieniającymi się czasami zmieniała się również polska poezja. Stawała się coraz bardziej powściągliwa, a zarazem awangardowa, z niemal całkowitym zanikiem rymów i rozbudowanych porównań. Polscy poeci coraz uważniej przyglądali się pozornie zwyczajnym zjawiskom, odkrywając w nich nowe znaczenia. Klasycznym przykładem jest wiersz Wisławy Szymborskiej "Cebula" ze zbioru "Wielka liczba" (1976). Cóż może być bardziej prozaicznego od cebuli? Ale dla Szymborskiej nie jest ona banalnym składnikiem sałatek i zup, lecz kluczem do rozwikłania tajemnic istnienia:

(…) Byt niesprzeczny cebula,
udany cebula twór.
W jednej po prostu druga,
w większej mniejsza zawarta,
a w następnej kolejna,
czyli trzecia i czwarta.
Dośrodkowa fuga.
Echo złożone w chór.(…)

サムネイル — Wisława Szymborska i Czesław Miłosz w Wilnie, październik 2000. Fot. Michał Rusinek

Sama Szymborska nie przepadała za gotowaniem – najwyraźniej szkoda jej było czasu, który poświęcała poezji i innym ciekawym zajęciom. Ale jej siostra, Nawoja, była doskonałą kucharką i kiedy Szymborska ją odwiedzała, zawsze wracała do domu z torbą pełną słoików z kiszonkami i marynatami. Była jednak pewna okazja, która zawsze skłaniała poetkę do podejścia do kuchenki. Kiedy Czesław Miłosz, mieszkający wówczas w Kalifornii, odwiedzał Kraków, Szymborska zawsze przygotowywała swoją specjalność: zrazy wołowe z kaszą gryczaną podawane z zimną wódką, bo Miłosz nie pił wina.

Poza tym Wisława Szymborska znakomicie przyrządzała sałatkę z marynowanymi kurkami. Uwielbiała też świeży szpinak z czosnkiem. A w epoce wczesnego kapitalizmu, jak wspomina sekretarz poetki Michał Rusinek, Szymborska przeżyła okres zamiłowania do pizzy, którą zamawiała do domu.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Edward Stachura, Ciechocinek, ok. 1970 r. Fot. Muzeum Literatury / East News

Obrazek

full_stachura_edward_east_news_121_770.jpg

Cóż, proste, niewyszukane potrawy też mogą skłonić człowieka do trudnych refleksji i głębokich przemyśleń. Bohater powieści "polskiego beatnika", outsidera i włóczęgi Edwarda Stachury "Siekierezada" pracuje jako drwal i pewnego dnia trafia do Hopli, małego miasteczka, w którym znajduje się jadłodajnia. Nie jadł ciepłego posiłku od tygodnia i jest spragniony zarówno jedzenia, jak i towarzystwa:

Po dziesięciu minutach, zaledwie po dziesięciu minutach, powtarzam, zjawiła się przy mnie kelnereczka, malutka, grubiutka w mini-sukience i mini-fartuszku, i kręcąca śmiesznie, ale rezolutnie pośladkami. Zamówiłem rosół i golonkę z podwójną porcją kartofli, z podwójną porcją kapusty, musztardę i dodatkowo dwa kiszone ogórki.
– I pan sam to wszystko zje? – zagaiła mnie natenczas kelnerka. (…)
– Jasne, że zjem. Jeszcze bym panią zjadł na deser. (…)
Zjadłem wszystko, co dymiło na talerzach, zapaliłem papierosa i pomyślałem: a kiedy zjem, kiedy połknę ten wszystek dym, co wokoło mnie dymi i dusi mnie? Tę mgłę tę mgłę. Kiedy? Kiedy przejaśni się i wyjaśni i rozjaśni się wszystko?

Podobnie w wierszu Stanisława Grochowiaka "Polowanie na cietrzewie" (1971) przyrządzanie zwykłej jajecznicy staje się dla bohatera lirycznego wstępem do zrozumienia istoty rzeczy:

W tym czasie leśniczy pieklił się przy ogniu:
Sadzał jaja na tłuszcze, ćwiartował kiełbasę,
Złotym zapachem cebuli obrócił mi język z wierzchu na nice.

Apetyt na czereśnie

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Agnieszka Osiecka, Budapeszt, 1966. Fot. Lucjan Fogiel / Forum

Obrazek

osiecka_agnieszka_forum_2.jpg

A teraz coś słodkiego! Powidła są produkowane w Polsce od najdawniejszych czasów. Na przykład w książce Marii Ślężańskiej "Kucharz wielkopolski", wydanej w Poznaniu w 1892 roku, znaleźć można stary przepis na konfitury wiśniowe: z dużych wiśni usuwa się pestki stalowym piórem, następnie przyrządza się gęsty syrop cukrowy, do którego dodaje się wiśnie i gotuje na wolnym ogniu. Przepis ten znała Bronisława Ostrowska (1881-1928), poetka epoki Młodej Polski, która w nostalgicznym sonecie "Czereśnie" opisała zapach świeżych konfitur, który doprowadza do szału wszechobecne osy i przywołuje obrazy z dzieciństwa:

W domu pachną smażone czereśnie,
Osy biją o nagrzane ściany...
W sercu wstaje z daleka, jak we śnie,
Obraz dawno, dawno zapomniany:

Siedzę w cieniu chmielowej altany,
Jest pogodnie, radośnie i wcześnie,
Świeci złotem kociołek miedziany,
A w nim pachną smażone czereśnie.

Walcząc witką z osami złotemi,
Aby która w płyn lepki nie padła,
Patrzę w czerwień wonnego zwierciadła
A w nim widzę – dalekie od ziemi –

Słodkich odbić różowe widziadła:
Wieczną bajkę dziecinnej alchemii.

Smak i zapach czereśni wędrował odtąd przez karty polskich tomików poetyckich, trafił nawet do wierszy Juliana Tuwima i Adama Zagajewskiego. Pod koniec lat 60. XX w. Agnieszka Osiecka napisała komedię liryczną "Apetyt na czereśnie", ale tam z otępiającego aromatu świeżych owoców pozostało tylko wspomnienie. W sztuce Osieckiej i pobrzmiewających w niej wierszach panuje już babie lato i pojawia się widmo wiecznej rozłąki: "Gasną ogniska na bindugach, samotny ziemniak śpi w popiele, noc będzie zimna, będzie długa". Bohaterowie jedzą pieczone ziemniaki, popijając je ciemnym piwem kupionym w najbliższej budce, które pozostawia na języku gorzki posmak utraconej miłości.

Nie tylko w domu

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Tadeusz Różewicz, 2003. Fot. Tatiana Jachyra / Forum

Obrazek

rozewicz_forum_121.jpg

Nie należy jednak zakładać, że wszyscy bohaterowie polskiej literatury są wierni narodowej kuchni. Niezależnie od tego, jak bardzo Adam Mickiewicz ciskał gromy i błyskawice na niedostatecznie patriotycznych polskich kucharzy, uznając wpływy francuskich i włoskich tradycji kulinarnych za wyjątkowo szkodliwe dla polskiego żołądka i polskiej tożsamości, nie da się od tych wpływów uciec. Zwłaszcza jeśli podróżują bohaterowie literaccy.

Przykładowo, bohater napisanego w 1969 roku opowiadania Tadeusza Różewicza "Śmierć w starych dekoracjach", emerytowany urzędnik państwowy, przyjeżdża do Rzymu, gdzie wędruje po ulicach i oczywiście jada w restauracjach. Nie zna się na włoskiej kuchni, więc zamawia wszystko, co popadnie. I o ile pasty nie robią na przyzwyczajonym do domowych makaronów bohaterze specjalnego wrażenia, o tyle różnorodność i bogactwo przystawek naprawdę zaskakują wyobraźnię urzędnika. Mając ich dość, bohater Różewicza postanawia "będę się tu odżywiał owocami; pomarańcze, cytryny, banany i winogrona". Niestety, nie jest dane mu cieszyć się rozkoszami owocowej diety – kostucha, o której mowa w tytule powieści, już puka do jego drzwi.

Okładka książki Zbigniewa Nienackiego "Pan Samochodzik i Fantomas". Fot. materiały prasowe wydawnictwa

Znacznie bardziej udana jest podróż legendarnego detektywa Pana Samochodzika w książce "Pan Samochodzik i Fantomas" popularnego pisarza dla dzieci Zbigniewa Nienackiego. Akcja książki rozgrywa się we Francji, wśród wspaniałych średniowiecznych zamków nad brzegiem Loary – Pan Samochodzik przybywa tu, by pokonać nieuchwytnego Fantomasa, który kradnie cenne obrazy z prywatnych i państwowych kolekcji. W Zamku Dam w miejscowości Chenonceaux, Samochodzik zostaje poczęstowany wieprzowiną po tureńsku i zieloną kapustą smażoną na maśle, a na deser podaje mu się słynne ciasto tureńskie i suszone śliwki. Towarzyszący Samochodzikowi przy obiedzie miejscowy prywatny detektyw szczegółowo i fachowo zdradza mu tajniki lokalnej kuchni, namawiając do spróbowania kiełbasy z piersi kurzej, kotletów w śmietanie, kurczaka w czerwonym winie, a z ryb – szczupaka w maśle, węgorza w pikantnym sosie czy faszerowanego leszcza. Złośliwi krytycy literaccy uważają, że potrawy te były przedmiotem próżnych marzeń Nienackiego podczas jego pierwszej podróży do Francji w połowie lat 60., kiedy nie był jeszcze jednym z najlepiej opłacanych polskich pisarzy i nie mógł sobie pozwolić na takie luksusy.

Pizza, hot dogi i zupa parówkowa

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Darek Foks. Fot. Filip Sobański. Zdjęcie udostępnione przez wydawnictwo Ha!art, które wydało powieść D. Foksa "Kebab Meister"

Obrazek

darek_foks_fot_filip_sobanski_770.jpg

Co jedzą współcześni polscy poeci? Dariusz Foks, poeta i prozaik, nazywany przez krytyków ironistą postnowoczesności, uwielbia fast foody. Jego ulubionym jedzeniem są pizza i hot dogi, które kupuje na dworcach: to tam, zdaniem Foksa, mają autentyczny wygląd, zapach i smak. Poetka Julia Fedorczuk, laureatka Nagrody im. Wisławy Szymborskiej w roku 2018, wyznała kiedyś, że doskonale potrafi "ugotować" chiński makaron instant, zalewając go wrzątkiem. Cóż, współczesny człowiek nie ma czasu na kulinarne eksperymenty, poza tym sytuację pisarza pogarsza odwieczny konflikt między twórczością a domową stroną życia. Zderzenie to doskonale sformułowała poetka Marta Podgórnik w wierszu "Debiut w Internecie": "pisarz musi opisać obszernie co czuje / jest to trudne gdy kaszkę dla dziecka gotuje".

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Bogdan Zadura, poeta, prozaik, tłumacz i krytyk literacki. Warszawa, 15 czerwca 2010. Fot. Włodzimierz Wasyluk

Obrazek

Bohdan Zadura, poeta, prozaik, tłumacz i krytyk literacki, Warszawa, 15 czerwca 2010, fot. Włodzimierz Wasyluk

A jednak są w dzisiejszej Polsce poeci, którzy potrafią, jak poeta i cukiernik Ragueneau z "Savinien Cyrano de Bergerac" w komedii Edmonda Rostanda, znaleźć w sobie siłę, by zawołać "Promienie różowe / Świtu błyszczą na rondlów miedzi jak polewa… / Każ milczeć temu Bogu, który w tobie śpiewa / O, Ragueneau!… Godzina lutni później spłynie; / Trzeźwa godzina pieca trzyma berło ninie…" (tłum. Maria Konopnicka i Włodzimierz Zagórski).

Na przykład poeta Bohdan Zadura znany jest jako doskonały kucharz. Jego specjalnością jest zupa parówkowa, którą przyrządza się w następujący sposób: drobno posiekaną cebulę wymieszaną z papryką należy podsmażyć na patelni, całość wrzucić do garnka, dodać kukurydzę i pomidory z puszki, poddusić, zalać dwoma litrami wody, wrzucić dwie kostki rosołowe i gotować przez piętnaście minut, dodając do zupy na samym końcu paczkę drobno pokrojonych parówek. Poeta Marcin Sendecki potrafi przyrządzić znakomitą sałatkę z kurzych serc, Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki, który dorastał na pograniczu Polski i Ukrainy, uwielbia regionalną kuchnię tego obszaru i jest doskonałym specem od krężałek – kiszonki z kapusty, buraków i czosnku. Innym ulubionym daniem Tkaczyszyna-Dyckiego jest galareta z wieprzowych nóżek.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Tomasz Różycki, fot. Elżbieta Lempp

Obrazek

fot. Elżbieta Lempp

Ostatnio coraz bardziej popularna wśród polskich poetów staje się kuchnia wegetariańska – ton nadają nowoczesne trendy. Jednak niektórzy autorzy, jak Tomasz Różycki czy Jacek Podsiadło, są wegetarianami od dawna, od końca lat dziewięćdziesiątych. Poeta Tadeusz Puro opowiadał, jak w 2000 roku Różycki i Podsiadło wzięli udział w projekcie "Literacki Ekspres", w którym około stu pisarzy z różnych krajów Europy podróżowało specjalnym pociągiem z Lizbony do Moskwy, zatrzymując się we wszystkich większych miastach Europy i czytając tam wiersze. Każdy występ kończył się bankietem, na którym na szczęście zawsze można było zjeść coś wegetariańskiego. Ale w Paryżu zdarzyła się wpadka – pisarze zostali poczęstowani wyłącznie daniami mięsnymi. Różycki i Podsiadło byli już bardzo głodni, gdy nagle zobaczyli dużą tacę z marynowanymi grzybami i natychmiast zjedli je co do jednego. Zabierając pustą tacę, kelner powiedział z uśmiechem: "Widzę, że bardzo smakowały panom nasze ślimaki!".

Kucharz prowadzi dochodzenie

Okładka książki Karoliny Morawieckiej "Śledztwo od kuchni, czyli klasyczna powieść kryminalna o wdowie, zakonnicy i psie (z kulinarnym podtekstem)". Fot. materiały prasowe wydawnictwa

Po odejściu z tego świata Joanny Chmielewskiej, ironiczny gatunek detektywistyczny zdawał się odejść wraz z nią – autorzy polskich kryminałów jakoś tak od razu spoważnieli i zaczęli gremialnie straszyć czytelników, najwyraźniej stawiając na suspens i ponure podteksty społeczne. Są jednak wszelkie powody, by wierzyć, że dziś powoli jesteśmy świadkami odrodzenia gatunku. Debiutancka książka Karoliny Morawieckiej, "Śledztwo od kuchni, czyli klasyczna powieść kryminalna o wdowie, zakonnicy i psie (z kulinarnym podtekstem)", która ukazała się jesienią 2018 roku – to dowcipne połączenie książki detektywistycznej i kucharskiej. Bohaterka "Śledztwa od kuchni", energiczna wdowa po aptekarzu, swoista "polska panna Marple", widząc bezradność policji, próbuje rozwikłać sprawę morderstwa młodej kelnerki w podkrakowskim miasteczku. A że każdy Holmes potrzebuje swojego doktora Watsona, w śledztwie pomaga jej jedna barwna postać – zakonnica-feministka. Innym ważnym "bohaterem" powieści jest fenomenalny talent kulinarny wdowy po aptekarzu: każdemu, kto skosztuje przygotowanych przez nią potraw, język sam się rozwiązuje. Bogata fabuła powieści jest umiejętnie przeplatana różnymi przepisami kulinarnymi i zabawnymi, ironicznymi, a czasem nawet sarkastycznymi obserwacjami na temat gotowania i ludzkiej psychologii:

Prawdziwym fetyszem każdej gospodyni domowej jest zapach, który unosi się z kuchennego okna w sobotę.... okna kuchni sąsiada. Dla wyrafinowanego zmysłu węchu aromat ten zdradza wszystkie sekrety – w jakim nastroju jest w tej chwili kucharka i kogo spodziewa się w domu po niedzielnej mszy. Na przykład charlotte oznacza, że nie będzie dziś gości, ciasto twarogowe, które wymaga trochę zabawy, oznacza, że dzieci przyjdą na obiad, a zapach malin z nutą żelatyny zapowiada pojawienie się dawno niewidzianej przyjaciółki lub niekochanej synowej. Zapach czekolady z kolei symbolizuje wizytę teściowej i cichą nadzieję, że orzechy dodane do czekoladowego brownie tym razem na pewno wywołają nieprzewidywalną reakcję alergiczną...

Co tu dużo mówić, literatura bez opisów jedzenia i uczt jest jak wiosna bez burzy, jak miłość bez wzajemności. Ale bez dobrych książek i wierszy wszystkie nasze kulinarne wysiłki i gastronomiczne wycieczki są pozbawione jakiejś ważnej witaminy, która czyni życie mniej mdłym i monotonnym. Lub, mówiąc słowami Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego – "i ogólnie rzecz biorąc, żeby nie tylko jeść skwarki / lub galaretkę, / ale w święta – sonet Petrarki, / a nawet w dni powszednie". W końcu książki też można "pożerać", tak jak bohaterka wiersza "Czytelniczka" polskiego poety Wincentego Fabera, który kończy się słowami:

– Czy ratować więc okładki,
spis rozdziałów, każdą stronę?
Nie.
Podobno wszystkie książki
bardzo ''lubią być zjedzone"...

Tłum. Eugenia Dąbkowska

Język Polish