Tomasz Kot - Życie i twórczość | Artysta

Nazywany "mistrzem metamorfozy", zawsze stara się uciec od obsadzania "po warunkach". Aktor o charakterystycznym wyglądzie, ale cechujący się niezwykłą plastycznością. W pracy łączy intuicję ze skrupulatnym przygotowaniem. Z teatru i komercyjnych komedii trafił na duże ekrany, zdobywając szerokie uznanie publiczności i krytyki.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Kadr z filmu "Bogowie" w reżyserii Łukasza Palkowskiego. Na zdjęciu: Tomasz Kot, fot. Jarosław Sosiński / Watchout Productions / NEXT FILM

Przełomem w jego karierze była rola kardiochirurga Zbigniewa Religi w filmie Bogowie w reżyserii Łukasza Palkowskiego. Ta kreacja spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem zarówno publiczności, jak i krytyki, co znalazło odzwierciedlenie w przyznanej aktorowi przez Polską Akademię Filmową nagrodzie Orła w kategorii najlepsza główna rola męska.

Kolejna rola, która na długo zapisała się w świadomości kinomanów i przyniosła aktorowi sławę także poza Polską to postać Wiktora Warskiego w Zimnej wojnie Pawła Pawlikowskiego. Film został nagrodzony Złotą Palmą w Cannes (2028), a Tomasza Kota okrzyknięto „polskim Jamesem Bondem”.

W kolejnych latach aktor udowodnił, że świetnie odnajduje się w różnorodnym repertuarze. Młodszym widzom znany jest przede wszystkim jako Ambroży Kleks dzięki nowej adaptacji filmowej Akademii Pana Kleksa Jana Brzechwy w reżyserii Macieja Kawulskiego, łączącej kino familijne z elementami science-fiction. Kot wystąpił w obu częściach adaptacji: Akademia pana Kleksa (2023) oraz Kleks i wynalazek Filipa Golarza (2024). Zwieńczeniem trylogii ma być ostatnia część, Dziedzictwo Kleksa.

Urodził się w 1977 roku w Legnicy. Początkowo chciał zostać artystą plastykiem, później, inspirowany drogą swojego wujka misjonarza, postanowił wstąpić do seminarium duchownego, w którym wytrzymał jedynie pół roku. W końcu pasją do teatru zaraził go licealny polonista. Jeszcze jako nastolatek podpisał pierwszą poważną umowę. Przez sceniczne występy oblał maturę, co zmusiło go do odłożenia starań o studia w szkole teatralnej. Egzamin poprawił, gdy tylko dyrektor Jacek Głomb zaproponował mu etat w legnickim Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej, gdzie grał pomniejsze role. Zadebiutował jako 19-latek w roli jednego z milionerów w Pannie Tutli-Putli Stanisława Ignacego Witkiewicza w reżyserii Wiesława Cichego. To ewenement – Kot zaczął pracę w miejskiej instytucji jeszcze zanim zdał na studia do szkoły teatralnej. Postanowił podjąć je w Krakowie; dostał się za pierwszym razem. Tamtejszą PWST ukończył w 2001 roku. Jak twierdzi, teatr był dla niego olśnieniem: zafascynował go, a potem pozwolił pokonać nieśmiałość.

Po studiach związał się z krakowskim Teatrem Bagatela, gdzie zagrał m.in. w Rewizorze Gogola w reżyserii Macieja Sobocińskiego, Ślubie Gombrowicza zaadaptowanym przez Waldemara Śmigasiewicza czy hitowym Testosteronie Andrzeja Saramonowicza w inscenizacji Piotra Urbaniaka. Po przeprowadzce do Warszawy występował w Teatrze Nowym na Pradze (gdzie stworzył m.in. tandem z Wojciechem Mecwaldowskim w Emigrantach Mrożka wyreżyserowanych przez Artura Żmijewskiego) i Teatrze Polonia (gdzie wystąpił w spektaklu Miłość ci wszystko wybaczy Przemysława Wojcieszka i Ich czworo na podstawie Gabrieli Zapolskiej w reżyserii Jerzego Stuhra).

Jego fabularnym debiutem była rola legendarnego lidera zespołu Dżem, Ryśka Riedla, w Skazanym na bluesa w reżyserii Jana Kidawy-Błońskiego (rok 2005). Kreacja przyniosła Kotowi nominację do nagrody Orzeł za najlepszą pierwszoplanową rolę męską, nagrodę za najlepszy debiut aktorski ostatniego dziesięciolecia Koszalińskiego Festiwalu Debiutów Filmowych Młodzi i Film oraz nagrodę Prezydenta Gdyni podczas 30. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni.

Do tego występu, jak i do każdej późniejszej roli przygotowywał się starannie i z pełnym oddaniem: schudł 8 kilogramów, odwiedził krakowski oddział MONAR-u, pojechał także w trasę koncertową z zespołem Dżem.

Niezwykły artysta znalazł znakomitego odtwórcę w postaci Tomasza Kota, przypominającym Ryśka nie tylko fizycznie, ale również świetnie oddającym na ekranie jego buntowniczą, nieokiełznaną naturę.

(źródło: filmpolski.pl)

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Kadr z filmu „Erratum” w reżyserii Marka Lechkiego, 2010. Na zdjęciu: Tomasz Kot, fot. Best Film

Obrazek

fo_erratum_marek_lechki_film_1_5788379.jpg

W 2010 roku zagrał główną rolę w dobrze przyjętym przez krytykę dramacie psychologicznym Erratum Marka Lechkiego, będącym debiutem reżysera. Film otrzymał główną nagrodę na gdyńskim Festiwalu Filmowym w kategorii Debiut, a na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Salonikach Lechki odebrał główne wyróżnienie za scenariusz. Erratum jest historią powrotu w rodzinne strony, który z krótkiej podróży w celach zawodowych przeistacza się w trudny proces rozliczania z przeszłością. Rafał Marszałek pisał w „Dwutygodniku” o „rewelacyjnym aktorstwie” (w filmie wystąpili także Ryszard Kotys i Janusz Chabior) i „życiowej roli Tomasza Kota”.

Kolejnym objawieniem było brawurowe wcielenie Kota w filmie Bogowie Łukasza Palkowskiego, gdzie zagrał Zbigniewa Religę. Za tę rolę otrzymał dwie najważniejsze w Polsce filmowe statuetki: nagrodę Orzeł oraz Złote Lwy. Bogowie potwierdzili niezwykły talent Kota do naśladowania niuansów zachowania swoich bohaterów.

Dzięki starannym przygotowaniom, mimo ogromnej presji i niepochlebnych opinii co do decyzji obsadowej, udało mu się odwzorować charakterystyczną postać legendarnego profesora. Jak mówił w jednym z wywiadów:

Korzystałem z doświadczeń ze „Skazanego na bluesa”. Ale już wiedziałem, że metoda, by zmienić skórę i wcielić się w kogoś innego, prędzej czy później się skończy. Wszystko muszę sobie wyobrazić. Wiedziałem, że nie potrzebuję chodzić przez trzy miesiące w garniturze Religi, ale muszę popracować nad fizyczną charakterystyką: jego przygarbieniem czy spojrzeniem. Ludzie, którzy pracowali z nim w latach 80., mówili, że był chodzącym instynktem, że miał dzikie oczy. [...] Potrzebowałem zdjęć z tego okresu [...] i na tej podstawie wymyślałem fragmenty roli: tu jest w lesie, a tu rozczochrany. Pracując z lustrem, starałem się przyjąć jego grymas, zaczęłam pracować nad twarzą.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Kadr z filmu „Bogowie” w reżyserii Łukasza Palkowskiego. Na zdjęciu: Tomasz Kot, fot. Jarosław Sosiński / Watchout Productions / NEXT FILM

Obrazek

bogowie-2_rez_lukasz_palkowski_fot_jaroslaw_sosinski_0.jpg

Kot kontynuował swoją niekomediową karierę: rok 2014 przyniósł mu rolę w rosyjsko-polskim Fotografie wyreżyserowanym przez Waldemara Krzystka, opowiadającym historię psychopatycznego mordercy terroryzującego mieszkańców Moskwy. Zdjęcia do filmu powstawały m.in. w rodzinnym mieście Kota. W 2015 roku wystąpił w prześmiewczym debiucie Macieja Bochniaka – filmie Disco polo, gdzie zagrał Daniela Polaka, króla gatunku. Do roli w polsko-brytyjskiej produkcji Bikini Blue (reżyseria Jarosław Marszewski, premiera w 2017 roku) musiał podszlifować angielski, jednak i tu przydała się aktorska elastyczność i kreatywność:

Już jakiś czas temu zrozumiałem, że narzędziem aktora jest wyobraźnia [...]. Ponumerowałem kwestie w scenariuszu i wymyśliłem, że każda jest jaszczurką w wielkim terrarium. Niektóre były łagodne, to te kwestie, które łatwo wchodziły do głowy, inne oślizgłe i nieufne – te musiałem oswoić. Czyli w filmie mówiłem swoimi oswojonymi jaszczurkami.

Za rolę w filmie Marszewskiego otrzymał dwie główne nagrody za najlepszą pierwszoplanową kreację męską: podczas Directors Cut Film Festival w Kanadzie oraz International Filmmaker Festival w Mediolanie

"Zimna wojna" w reżyserii Pawła Pawlikowskiego [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Fizycznej przemiany nie musiał dokonywać, występując w 2018 roku w Zimnej wojnie Pawła Pawlikowskiego, za którą reżyser otrzymał Złotą Palmę, a festiwalowy pokaz zakończyły kilkunastominutowe owacje na stojąco. Rola szarmanckiego Wiktora Warskiego, kompozytora i pianisty zespołu ludowego „Mazurek”, przyniosła Kotowi uznanie w Polsce i za granicą: okrzyknięto go „Gregorym Peckiem Wschodniej Europy” i „polskim Jamesem Bondem”, porównywano do Bogarta, a roli pogratulowała mu sama Cate Blanchett. Ta kreacja okazała się dla aktora prawdziwym przełomem w karierze i ostatecznym świadectwem, że jego talent komediowy idzie w parze dramatyczno-psychologicznym. Jego duet z Joanną Kulig (wcielającą się w postać śpiewającej w zespole Zuli) oczarował krytyków i publiczność. Jednak po tym międzynarodowym szumie pozostał skromnym, rozsądnym, lekko wycofanym człowiekiem. Nie ma wygórowanych ambicji, nie snuje wizji kariery w Hollywood. Jak sam mówi, „nie tasuje różnymi wersjami przyszłości w głowie”, skupia się na tym, co tu i teraz.

Kolejnym filmowym wcieleniem, którym zasłynął aktora była rola Ambrożego Kleksa w nowej adaptacji powieści Jana Brzechwy. W tę rolę wcielił się dwukrotnie, biorąc udział w obu częściach planowanej trylogii, zatytułowanych Akademia Pana Kleksa (2023) i Kleks i wynalazek Filipa Golarza (2024) – obie w reżyserii Macieja Kawulskiego. Kot nie porzucił jednak dorosłej publiczności. W ostatnich latach można go było zobaczyć w takich filmach, jak Wyrwa (2023) w reżyserii Bartosza Konopki, Apokawixa (2022) w reżyserii Xawerego Żuławskiego oraz Niebezpieczni dżentelmeni (2022) Macieja Kawalskiego. W tej brawurowej komedii opartej luźno na losach czterech wybitnych postaci polskiej kultury Kot zagrał Tadeusza Boy-Żeleńskiego. Z Xawerym Żuławskim Kot spotkał się także na planie filmu Kulej. Dwie strony medalu, w którym zagrał aparatczyka z czasów PRL, antagonistę tytułowego bohatera.

Po sukcesie filmu Zimna wojna w Cannes Tomasz Kot rozpoczął karierę także poza Polską. Można go obejrzeć w kilku międzynarodowych produkcjach, takich jak amerykański thriller science-fiction Przestroga (ang. Warning, 2019): thriller Wróg doskonały: czy włoski dramat La versione di Giuda (2024), w której gra Judasza.

Tomasza Kota można oglądać także na małych ekranach. W 2024 roku na platformę Prime Video trafił serial Gąska, za którym stoją twórcy popularnego 1670. Autorem konceptu serialu jest Maciej Buchwald, reżyserem formatującym Jakuba Rużyłło, a reżyserami odcinków Maciej Buchwald, Aleksander Pietrzak i Grzegorz Jaroszuk. Aktor miał okazję zaprezentować się od komediowej strony wcielając się w postać kierownika supermarketu położonego na przedmieściach typowego polskiego miasta. Bohaterami serialu jest grupa pracowników sklepu.

O wiele bardziej dramatyczną rolę zagrał Kot w wyprodukowanym przez HBO Max serialu zatytułowanym Niebo. Rok w piekle (premiera grudzień 2025) w reżyserii Bartosza Blaschke. W tej opartej na faktach produkcji aktor zagrał charyzmatycznego i demonicznego przywódcę sekty „Niebo”, która rozwijała działalność w Polsce w latach 90.

Aktor wielokrotnie otrzymywał nagrody za swe role. W 2015 roku odebrał z rąk Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Małgorzaty Omilanowskiej nagrodę za wybitne osiągnięcia w kategorii Kino. Został wyróżniony obok takich twórców jak Adam Zagajewski, Olga Tokarczuk, Krzysztof Globisz i Michał Zadara.

Ostatnia aktualizacja: listopad 2025 JP.