Mistrz anegdoty. Tadeusz Konwicki o Gustawie Holoubku

holoubek_w_petli_hasa_wedlug_hlaski.jpg, small, Gustaw Holoubek w "Pętli" Wojciecha Jerzego Hasa według opowiadania Marka Hłaski, fot. Filmoteka Narodowa / www.fototeka.fn.org.pl, Mistrz anegdoty. Tadeusz Konwicki o Gustawie Holoubku

#film

#teatr

W 1964 roku Tadeusz Konwicki poprosił Stanisława Dygata, by poznał go z Gustawem Holoubkiem. Ich znajomość zaowocowała współpracą przy czterech filmach. Od połowy lat 60. spotykali się w warszawskiej kawiarni Czytelnika, a później u Bliklego na Nowym Świecie. Literacki portret Holoubka Konwicki nakreślił w 1976 roku w książce "Kalendarz i klepsydra":

Text

Gucieńko był Gustawem czarodziejem. Miał w sobie tę niesamowitą magię, że nawet kiedy czytał książkę telefoniczną, ludziom szły ciarki po plecach. A jego siła brała się z ogromnego skupienia i z ogromnej jednorazowej eksplozji. Gucieńko nigdy nie próbował ról, to znaczy próbował, bezwstydnie markując. Gucieńko lenił się, a owo lenistwo było stanem ogromnej mobilizacji do czarodziejskiego seansu. Gucieńko lenił się, opowiadając krakowskie wice, grając w karty, chodząc na spacery, pogadując z przyjaciółmi. Gucieńko lenił się i sprężał w sobie energię fascynującej osobowości i ostrzył aktorską inteligencję, i rozhuśtywał w sobie przypływy natchnienia, które jest przeczuciem jakiejś niejasnej wielkości, wielkości chwili, wielkości charakteru ludzkiego, wielkości ogólnego przeznaczenia.
Gucieńko instynktownie dbał o higienę swego demonicznego wnętrza. Lękał się jak zarazy mieszczaństwa, lękał się jak anemii pozy artystycznej, lękał się kalectwa pracowitej profesjonalności. Więc taki Gucieńko, zupełny cywil, tajemniczy iluzjonista z krakowskiego Zwierzyńca, nieokiełznany przez nikogo żywioł wolnej woli, więc taki Gucieńko wychodził na scenę i hipnotyzował skołataną, umęczoną warszawską publikę.
Gucieńko, mówiąc cudzy tekst, starał się zobaczyć w nim swój własny. Gucieńko zwykłym tekstom teatralnym przydawał wiele osobistego tekstu, który bierze się – choć niespisany – z inteligencji, z przenikliwości, z nękających przeczuć, z bolesnych doświadczeń i ze zwykłej banalnej tęsknoty do poezji.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Tadeusz Konwicki, 1986, Warszawa, fot. Sławek Biegański

Obrazek

tadeusz_konwicki_portret_forum_4.jpg

Gustaw Holoubek był ogromnym autorytetem, ale nie postacią pomnikową. Swoje wnikliwe opinie o rzeczywistości i teatrze równie celnie potrafił wyrazić żartem wtrąconym do rozmowy mimochodem, zawsze jednak świetnie ją pointującym.

O strażaku

Text

Na próbie Kalina Jędrusik zapaliła na scenie papierosa. Zbliżył się strażak i powiedział: "Proszę zgasić papierosa, bo tu nie wolno palić". A Kalina, jak Kalina, z wdziękiem odparła: "Odp*** się, strażaku". On strasznie się zamyślił, poszedł za kulisy i tam trwał jakiś czas. Potem nabrał powietrza, wrócił na scenę, ale tam już nie było Kaliny, tylko Basia Rylska. On jednak tego nie zauważył, bo oczy zaszły mu bielmem z wściekłości i krzyknął do Rylskiej: "Ja też potrafię przeklinać, ty k*** stara!". Zdumiona Basia pobiegła do Edwarda Dziewońskiego, który był reżyserem spektaklu, i powiedziała mu, że strażak zwariował, bo ją zwyzywał bez żadnego powodu. Dziewoński strasznie się zezłościł, poszedł do strażaka i powiedział: "A pan jest ch***!". Przy czym strażak był inny. Więc tak wygląda życie polityczne w naszym kraju.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Gustaw Holoubek, lata 60., fot. Romuald Pieńkowski / Forum

Obrazek

_gustaw_holoubek_forum.jpg

O taksówkarzu

Text

Gustaw Holoubek jechał kiedyś taksówką. Kierowca z zaciekawieniem przyglądał mu się w lusterku. Nie odezwał się ani słowem. Dopiero kiedy popularny pasażer wysiadał, kierowca niemal krzyknął:
– Panie, pierwszy raz widzę żywego aktora!

Kolejny przypadek rozmowy z taksówkarzem aktor zawarł w innym wspomnieniu:

To, czego się wymaga w tej chwili od młodych ludzi, zwłaszcza przed kamerami, nie ma nic wspólnego z mową. To jęki, pomruki, skróty, szyfry. Zaczynają dominować do tego stopnia, że taksówkarz potrafi mi powiedzieć: "Od razu poznałem pana po głosie, bo pan tak dziwnie mówi".

O babci klozetowej

Text

Historia z szaletu miejskiego gdzieś w Polsce. Wychodząc z niego, Holoubek uiścił należną opłatę u babci klozetowej. Wtedy ta, zrywając się ze stołka, powiedziała:
– Pan Holoubek! Cieszę się, że mogłam pana bliżej poznać.

O "Weselu"

Text

W Teatrze Słowackiego w Krakowie przed laty na przedstawienie "Wesela" w reżyserii dyrektora Bronisława Dąbrowskiego aktor grający Czepca pojawił się w nie najlepszym stanie fizycznym. Pojony czarną kawą doszedł wreszcie do takiej równowagi, by wyjść na scenę. Nie wiedział, że tego dnia zachorował aktor grający Dziennikarza i że zastępuje go sam Dąbrowski. Kiedy więc zobaczył go na scenie, zapomniał, że kurtyna jest już w górze, i zamiast: "Cóż tam panie w polityce? Chińczyki trzymają się mocno?", powiedział: "Dyrektorku, pan się nie martwi. Wszystko pod kontrolą".

O przydatności prawa jazdy

Przed laty, kiedy nie miałem jeszcze prawa jazdy, co nie wykluczało namiętnej ochoty na prowadzenie samochodu, żona posadziła mnie za kierownicą podczas powrotu z wakacji. Udawało mi się kierować dość zręcznie, aż nastąpił zakręt na leśnej drodze. Nie mogłem przewidzieć, że za nim będzie stał patrol drogówki. Byłem bez szans. Nie mogłem przesiąść się na miejsce żony, ani ona za kierownicę. Funkcjonariusz zasalutował i uprzejmie poprosił o dokumenty. Magda wręczyła mu kartę rejestracyjną wozu i własne prawo jazdy. On dziwnie długo je przeglądał i, spoglądając na żonę, porównywał wygląd z nazwiskiem. Po czym zasalutował, oddał mi dokumenty i powiedział: "Szczęśliwej drogi, pani Basiu!". Odjechaliśmy. Natychmiast potem pobiegłem zdawać na prawo jazdy, bo mylenie mnie z żoną było ponad moją godność.

O popularności

Text

W książce "Ja, Fronczewski", rozmowie rzece Marcina Mastalerza z aktorem, zaprzyjaźniony z Gustawem Holoubkiem wykonawca przytoczył anegdotę dotyczącą prywatnego życia wybitnego artysty. Kiedyś, wkrótce po ślubie z Magdaleną Zawadzką, Holoubek wybrał się z nią w odwiedziny do przebywającego w szpitalu Tadeusza Konwickiego.

Gdy aktorska para pojawiła się na korytarzu, pielęgniarka zerknęła na nich, po czym zajrzała do sali chorych i powiedziała do Konwickiego:
– Panie Tadeuszu, przyszła do pana pani Magda Zawadzka i pan Zawadzki.

O żonie reżysera

Text

Po sugestii reżysera, który nie mając pomysłu na zejście aktora ze sceny, zaproponował mu na próbie: "Panie Gustawie, i w tym momencie niepostrzeżenie zejdzie pan ze sceny", ten, po sekundzie wymownej ciszy, odpowiedział: "Ja? Niepostrzeżenie? Niepostrzeżenie to ja mogę pańską żonę wy***ić".

Sam Holoubek też był bohaterem wielu anegdot. W jednej nawet mu się oberwało:

W filmie "Biały niedźwiedź" Jerzego Zarzyckiego grał Żyda, który podczas okupacji ukrywał się w Zakopanem, pozując do zdjęć z turystami w przebraniu białego misia. Zdjęcia kręcono latem, upał szalony, a na planie drużyna pięknych, półnagich dziewczyn. Flirtują z nimi dźwiękowcy, oświetleniowcy, kamerzyści, i tylko aktor nie może flirtować, zły i spocony w swoim niedźwiedzim futrze. W rozpaczy ściąga wreszcie kudłaty łeb i woła do najbliższej ślicznotki: – Jestem Holoubek, Gustaw Holoubek!
Na co usłyszał: – Odp*** się, misiu.

W stworzonym wspólnie z Zofią Nasierowską albumie "Fotonostalgia" [Warszawa 2003] Agnieszka Osiecka wspominała:

Kuba Morgenstern był przez chwilę moim szefem, to znaczy ja byłam jego asystentką przy filmie "Jutro premiera". W tym filmie grały same tuzy: Krafftówna, Bardini, Holoubek, Dziewoński, no coś niesamowitego. Wszyscy mieli skłonności do błazeństwa. Ja na przykład musiałam o świcie zbierać statystów i utrzymywać między nimi jaką taką dyscyplinę. Ale o ósmej przychodził Holoubek i mówił do mnie na cały głos: "No i jak się pani czuje, panno Ziuto, po wczorajszym?". Wtedy cały porządek naturalnie pryskał.

Kolega Osieckiej z STS-u, Jarosław Abramow-Newerly, przypomniał z kolei, jak jego przyjaciel z żoliborskich lat dziecięcych, reżyser Marek Nowicki, kręcił film "Miłość z listy przebojów". Zamierzał zaprosić Tadeusza Łomnickiego do wykonania w nim słynnego przeboju Studenckiego Teatru Satyryków "Okularnicy" ze słowami Agnieszki Osieckiej. Wydelegował w tejże sprawie autora muzyki Jarosława Abramowa-Newerlego, gdyż sam nie miał śmiałości zaproponowania wielkiemu aktorowi równie skromnego epizodu.

– Dlaczego, proszę pana? Chętnie zaśpiewam "Okularników" – odparł.
– To wspaniale! – ucieszyłem się.
– A wie pan dlaczego?
– Nie.
– Holoubek się wścieknie! – zaśmiał się i w ten sposób doszło do tego unikalnego nagrania.

Bo też – jak zwykł mawiać Tadeusz Łomnicki – "każdy ma swojego Holoubka". Co znaczyło, że ma w nim solidnego rywala, którego nie sposób lekceważyć. Obaj zajęli dwa pierwsze miejsca w plebiscycie czytelników "Polityki" wskazującym największych polskich aktorów XX wieku. Chociaż Łomnicki i Holoubek, tuż po wojnie, uczyli się aktorstwa w Krakowie, pod okiem Juliusza Osterwy, byli jednak kompletnie różni.

Najsłynniejsza bodaj anegdota o Holoubku związana jest z legendarnym warszawskim lokalem SPATiF, gdzie w latach 60. koncentrowało się elitarne życie stolicy. Pewnego wieczoru wtoczył się tam Jan Himilsbach, w stanie wskazującym na spożycie, i krzyknął: "Inteligencja – wyp***dalać!". Holoubek, który siedział przy stoliku, rozejrzał się po sali, wstał i ogłosił: "Nie wiem jak państwo, ale ja się poczuwam".

Język Polish

anegdota

życie towarzyskie