W setną rocznicę nawiązania stosunków dyplomatycznych między Polską a Japonią, Muzeum Fotografii w Tokio (TOP Museum) we współpracy z Instytutem Adama Mickiewicza zaprezentowało wystawę poświęconą artystkom polskich sztuk wizualnych, obejmującą prace od lat 70. XX wieku do współczesności. Wystawa "Her Own Way", powstała dzięki współpracy polskich i japońskich badaczy oraz kuratorów, stanowiła świeże spojrzenie na drogę, jaką w ciągu pięciu dekad przeszła polska sztuka współczesna na tle towarzyszących jej wydarzeń historycznych.
Tokijska wystawa ukazywała panoramiczny widok zmian w ekspresji wizualnej polskich artystek od czasów, kiedy reżim komunistyczny ograniczał dostępność kamer wideo, a artystki zaczynały eksperymentować z taśmą filmową, poprzez okres transformacji systemowej, aż po współczesność, kiedy ekspresja z wykorzystaniem kamer wideo oraz technologii cyfrowych stała się popularnym medium. Wystawa prezentowała różnorodne strategie, które w zależności od pokolenia stosowały artystki: akcje dokamerowe, swego rodzaju "selfie", zastosowanie zaskakujących perspektyw zmieniających codzienność w coś niezwykłego, podejście krytyczne czy hakowanie istniejących systemów i mediów. Kuratorki Keiko Okamura i Marika Kuźmicz pokazały eksperymentatorskiego ducha, wspólnego dla pionierek z czasów zimnej wojny i przedstawicielek współczesnego zglobalizowanego pokolenia cyfrowego.
Wystawa w TOP Museum podejmowała również codzienne problemy kobiet, wyrażone przez globalne hasło #MeToo, czy japońskie #KuToo (gra słów łącząca #MeToo oraz japońskie słowa "buty" – kutsu oraz "ból" – kutsuu, odnoszące się do konieczności noszenia butów na obcasie do pracy). Ekspozycja "Her Own Way" pokazywała, jak Polki mierzą się z tradycyjnymi społecznymi rolami "dobrej matki", "dobrej żony", "dobrej córki" i "dobrej pracownicy" i radzą sobie z problemami wynikającymi z dyskryminacji będącej efektem różnic między Europą wschodnią a zachodnią, często utrudniającymi kobietom samorealizację. W obliczu tych ukrytych problemów polskie twórczynie posługują się sztuką jako sposobem na życie na własnych warunkach. Rzucają wyzwanie do "subtelnej walki" ponad podziałami płci i niosą nadzieję na przetrwanie w zgodzie ze sobą.
Wystawie towarzyszył katalog, a prawie wszystkie prezentowane prace zostały pokazane w Japonii premierowo.
Ekspozycja podzielona była na cztery części, w których kuratorki zwracały uwagę na różne aspekty przemian w polskiej sztuce współczesnej:
1. Z ograniczonym dostępem – eksperymenty wideo pionierskiej generacji lat 1970–1980
W czasach PRL-u artystki próbowały różnych sposobów ekspresji wizualnej, mimo ograniczonego dostępu do sprzętu i technologii. Ta część wystawy przedstawiała pionierki polskiej sztuki wideo.
Anna Kutera "Dialog", 1974, fot. dzięki uprzejmości artystki
2. Punkt zwrotny – trend sztuki krytycznej od lat 90. XX wieku
Po przemianach 1989 roku polskie społeczeństwo z jednej strony zdobywa dobra materialne, z drugiej zaś doświadcza pogłębiających się różnic społecznych i zmiany systemu wartości. Na tle tej epoki w nurcie sztuki krytycznej, która oznaczała krytykę społeczną, silnie widoczną w Polsce od lat 90., widać tendencję do śmiałego ukazywania ciemnej strony człowieczeństwa – widocznej, lecz nieukazywanej.
Zuzanna Janin "Walka", 2001, fot. dzięki uprzejmości artystki oraz galerii lokal_30
3. Spojrzenie w przeszłość i przyszłość – po 2010 roku
Ta część wystawy skupiała się na pokoleniu artystek, które dzieciństwo spędziły jeszcze w czasach komunizmu, a wykształcenie wyższe zdobyły już po demokratyzacji kraju. Ich dziełem jest wiele oryginalnych prac, które analizują przeszłość z pewnego dystansu i prezentują nowe spojrzenie, równocześnie korzystając z oryginalnych form wyrazu sztuki filmowej.
Karol Radziszewski "Karol i Natalia LL", 2011, fot. dzięki uprzejmości artysty oraz galerii BWA Warszawa
4. Związek między wrażliwością nowych pokoleń a społeczeństwem
Wystawa prezentowałą również prace, w których widać świeże spojrzenie młodego pokolenia, urodzonego już w demokratycznym kraju. Charakterystyczny jest ich "giętki" czy też "subtelny" krytycyzm – używając dostępnych im środków wyrazu, starają się odnaleźć własny głos. Konfrontując się ze sprzecznościami globalnej gospodarki, świadomie podejmują działania jako osoby zaangażowane.
Jana Shostak, 2017, fot. dzięki uprzejmości artystki (fot. Nowak)
W wystawie wzięli udział:
Z ograniczonym dostępem – eksperymenty wideo pionierskiej generacji lat 1970–1980
Ewa Partum (1945‐), Natalia LL (1937‐), Jolanta Marcolla (1950‐), Jadwiga Singer (1952‐2008), Barbara Kozłowska (1940‐2008), Izabella Gustowska (1948‐), Anna Kutera (1952‐), Teresa Tyszkiewicz (1953‐), Iwona Lemke-Konart (1958‐)
Punkt zwrotny – trend sztuki krytycznej od lat 90. XX wieku
Julita Wójcik (1971‐), Zuzanna Janin (1961‐), Katarzyna Kozyra (1963‐), Joanna Rajkowska (1968‐)
Spojrzenie na przeszłość i przyszłość po roku 2010
Honorata Martin (1984‐), Bogna Burska (1974‐), Anna Molska (1983‐), Karol Radziszewski (1980‐), Karolina Breguła (1979‐), Agnieszka Polska (1985‐), Agnieszka Kalinowska (1971‐), Alicja Rogalska (1979‐)
Związek między wrażliwością nowych pokoleń a społeczeństwem
Anna Jochymek i Diana Lelonek (1988‐), Jana Shostak (1993‐), Weronika Wysocka (1994‐)
Wydarzenia towarzyszące
- Spotkanie z artystkami
15 sierpnia 2019 godz. 18:00-19:30
Joanna Rajkowska, Karolina Breguła, Jana Szostak (uczestniczki wystawy)
- Wykład-dyskusja "Polska sztuka a feminizm"
18 sierpnia 2019 godz. 13:30-16:30
Biorą udział: Anna Kutera (uczestniczka wystawy), Marika Kuźmicz (historyczka sztuki, Fundacja Arton ), Agnieszka Rayzacher (dyrektor galerii lokal_30)
- Wykład "W kręgu sztuki krytycznej"
31 sierpnia 2019 godz. 13:30-16:30
Akiko Kasuya (kuratorka, historyczka sztuki, KCUA)
- Kuratorskie wprowadzenie do wystawy
16 sierpnia 2019 godz. 14:00
30 sierpnia 2019 godz. 18:00
6 września 2019 godz. 14:00
20 września 2019 godz. 14:00
4 października 2019 godz. 14:00
Źrodła: materiały prasowe Tokyo Photographic Art Museum, oprac. YNA Associates 25.07.2019, tłumaczenie KS, AW, 09.08.2019
