Jacek Cygan: Ludziom brakuje wartości, na których mogliby się oprzeć [WYWIAD]

jacek_cygan_forum-0916699215.jpg, default, Jacek Cygan, 2024, fot. Jacek Szydłowski/Forum

O tym, jak zmieniała się polska muzyka pop, o festiwalach w Opolu, o przyjaźniach i o tym, dlaczego pisanie piosenek o miłości jest trudniejsze niż tych o przemijaniu, opowiada jeden z najważniejszych polskich tekściarzy.

Patryk Zakrzewski: W pana wspomnieniowych książkach Życie jest piosenką i Odnawiam dusze wspomina pan o białej teczce, do której chował pan niezagospodarowane teksty. Czy wciąż istnieje taka instytucja?

Jacek Cygan: W pewnym sensie tak, ale funkcjonuje już inaczej niż kiedyś. Dawniej bywało tak, że odwiedzali mnie artyści – na przykład Edyta Geppert czy nieodżałowany Staszek Sojka – i mówili: „pokaż, co tam masz nowego w tej białej teczce”. Tam były teksty, które powstawały sobie a muzom – częściowo odnoszące się do moich przeżyć, częściowo traktujące o sprawach uniwersalnych. Gdy piszę tekst z myślą o konkretnej artystce czy artyście, to jest on specjalnie zaadresowany dla tej osoby. A tam miałem teksty wolne – „domek bez adresu”, jak śpiewał Czesław Niemen.

Dziś również zapisuję teksty, które przychodzą mi do głowy same z siebie, ale mam je w komputerze i nikomu już ich nie pokazuję, więc instytucja tekstu na wynajem upadła.

Poza tym teraz już rzadziej piszę piosenki. Zajmują mnie inne rzeczy: większe formy – jak moja ostatnia książka Ciao, Goethe! – czy opowiadania. Moje dzisiejsze pisanie piosenek nazwałbym okazjonalnym; wygląda to tak, że ktoś się do mnie zwraca i widzę, że mu bardzo zależy – albo sam mam pomysł na jakiegoś artystę i chcę go nim zainteresować. Albo jeszcze inaczej – ktoś, z kim pracuję od wielu lat, powraca w nowej odsłonie czy pracuje nad nową płytą.

W pana opowieściach o procesie powstawania piosenek urzekło mnie pana zaangażowanie w pracę ze swoimi artystami. Na przykład historia, że pomógł pan Ryszardowi Rynkowskiemu po odejściu z grupy Vox wykreować nowy wizerunek sceniczny albo że towarzyszył pan Edycie Górniak w Dublinie przed jej występem na Eurowizji. A przecież mógł pan – że tak powiem – napisać tekst i cześć.

Wydawało mi się, że ta obecność w procesie powstawania piosenki jest niezwykle ważna. Dlatego w latach 80. i 90. zawsze starałem się być z moimi artystami w studiach nagraniowych. Zarwałem wiele nocy w trakcie sesji Ryszarda Rynkowskiego czy Anny Jurksztowicz. Byłem przy tym, jak Andrzej Zaucha nagrywał C'est la vie – Paryż z pocztówki czy jak Edyta Górniak nagrywała płytę Dotyk.

Myślałem, że mogę coś od siebie wnieść. Teraz widzę, że może to była mała uzurpacja z mojej strony, bo przecież artyści też mieli swoje koncepcje. Ale moja obecność w studiu nagraniowym była „czysto interesowna”. Mianowicie nic nie dorównuje przeżyciu, kiedy słucha się, jak ktoś pierwszy raz zaśpiewa twój tekst. To jest dreszcz emocji, niebywały kilkuminutowy moment, w którym coś, nad czym siedziało się tygodniami czy czasem nawet miesiącami, nagle się ucieleśnia.

Z reguły było tak, że w studiu siadałem obok realizatora dźwięku, z którym wymienialiśmy się uwagami. Pamiętam, że Rafał Paczkowski, z którym pracowałem przy wielu płytach, miał takie cudowne, kojące zdanie: „Jest obiecująco” – po czym prosił artystę, żeby zaśpiewał jeszcze raz. A nieraz wcale nie było obiecująco! Czasem te pierwsze próby były fatalne.

Czasem bywało też tak, że nam za szybą wydawało się, że było świetnie, ale artysta czy artystka mieli inne zdanie. Tak było na przykład wtedy, gdy nagrywaliśmy płytę Dotyk Edyty Górniak. Edyta wróciła wtedy z Londynu, gdzie kręcony był jej fenomenalny teledysk do Jestem kobietą, zmieniła image, była w fantastycznej formie. Nagrywaliśmy jakiś utwór – być może nawet właśnie Dotyk. Weszła do studia – i zaśpiewała to genialnie. Ustaliliśmy między sobą, że nie mamy żadnych uwag. A wtedy ona mówi do nas przez mikrofon: „Chłopaki, przepraszam, nie jestem dziś w formie. Spróbujmy jeszcze raz jutro”. Poczuliśmy się jak dzieci pozbawione balona: „Ale jak to jutro? Przecież było tak fantastycznie!”.

Było zresztą wiele takich momentów, które szczególnie utkwiły mi w pamięci.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Jacek Cygan w pracowni z okładkami płyt z piosenkami swojego autorstwa, 1998, Warszawa, fot. Darek Majewski/Forum

Obrazek

jacek_cygan_forum-0428931059.jpg

Jakie na przykład?

Niesamowitym przeżyciem było dla mnie to, jak Andrzej Zaucha nagrywał C’est la vie – Paryż z pocztówki w studiu Polskiego Radia na Myśliwieckiej. Zaśpiewał tę piosenkę tylko raz i zapytał nas: „No i co, chłopaki, kupione?”. My na to, że było świetnie, ale myśleliśmy, że to była próba. Na co on: „Próbę to ja mam rano w Teatrze Stu” – a to była czwarta nad ranem – po czym wsiadł w samochód i pojechał do Krakowa.

Przypominam sobie też, jak trzynastoletni wówczas Krzysztof Antkowiak zaśpiewał Pada Śnieg za pierwszym podejściem. Piosenki zazwyczaj nagrywa się po zwrotce, po refrenie czy nawet po linijce. A on zapytał: „A mogę całość?” – i to była idealna wersja. Tylko najwięksi tak potrafią.

Do dziś wspominam, jak w amfiteatrze w Opolu Edyta Geppert cudownie zaśpiewała Jaka róża, taki cierń. Poprosiła mnie wcześniej, żeby nagrał jej występ na magnetofon kasetowy. Ocknąłem się, gdy usłyszałem brawa po skończonym utworze. Zapomniałem włączyć nagrywanie, takie to były emocje!

Wyobrażam sobie, że często ta obecność w studiu wiązała się ze żmudną pracą – na przykład trzeba walczyć z niesfornym spójnikiem, który sprawia, że tekst piosenki nie płynie wraz z melodią.

Oczywiście, że tak jest. Dopiero w trakcie nagrania człowiek w pełni uświadamia sobie, jak to brzmi. Nieraz wokaliści czy producenci dzwonili do mnie ze studia z pytaniem, czy mogą coś zmienić w tekście. Ale telefoniczne konsultacje to zupełnie coś innego niż obecność podczas powstawania utworu. Dlatego często sam dochodziłem do wniosku, że należy coś zmienić w piosence. To jest bardzo dynamiczna praca.

Wokalista w studiu czy na scenie wchodzi na jakieś inne pasmo swojej osobowości. W słuchawkach ma muzykę, a uciekające sekundy są bezlitosne. To jest ogromny wysiłek, bo to musi być zaśpiewane czysto, rytmicznie, idealnie intonacyjnie i interpretacyjnie. Dlatego wybitne talenty pojawiają się tak rzadko.

Z jakich jeszcze powodów artyści prosili o zmianę tekstu?

Często jest tak, że wokaliści obawiają się fragmentów, które z całego tekstu wybijają się oryginalnością. Wychodzą z założenia, że ich publiczność ma swoje przyzwyczajenia i takie innowacje mogą ją tylko odstraszyć. Ale trzeba o to walczyć i na ogół udawało mi się ich przekonać do swoich pomysłów.

Chociaż bywały sytuacje, kiedy wspólnie z artystą dochodziliśmy do wniosku, że tekst jest nietrafiony. Kiedyś, na przykład, napisałem do muzyki Ryszarda Rynkowskiego tekst, który opowiadał o tańcu. On jednak powiedział: „Słuchaj, żaden ze mnie tancerz. To nie ma nic wspólnego z moją osobowością”. Zrozumiałem, że ma rację – i dobrze się stało, bo nagraliśmy wtedy Wszystko już było prócz nas – piękną piosenkę o dużym współczynniku uniwersalności, bardziej udaną niż ta o tańcu.

A czy miewał pan sytuacje, w których zmienił tekst na czyjąś prośbę, a potem tego żałował?

Nie. Wychodzę z założenia, że zawsze można zrobić coś lepiej. Oczywiście, na początku się buntowałem. Myślałem sobie: „Ale jak to, siedziałem dwa tygodnie nad tym tekstem, a ktoś chce, żebym zmienił linijkę, która tak tu pasuje!”. Przekonałem się jednak, że to nie jest najlepsze podejście i zacząłem przyjmować takie uwagi z pokorą. Zastanawiałem się, czy nie lepiej wykreować inną sytuację w piosence i nieraz przyznawałem rację artystom.

Czasem oczywiście było mi żal tej pierwotnej wersji, ale mam świadomość, że w tej sytuacji najważniejszy jest wykonawca. Ja jestem na drugim planie – muszę wyposażyć go w takie walory, żeby mógł wyjść z tym do ludzi i odnieść sukces. Żeby ludzi zainteresował, wzruszył, żeby publiczność roześmiała się albo przestraszyła – żeby coś przeżyła. Dlatego, gdy wykonawca mówi mi, że ten konkretny moment nie wzbogaca jego atrybutów, to muszę spróbować go zrozumieć.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Jacek Cygan, 1990, Warszawa, fot. Marek Szymański/Forum

Obrazek

jacek_cygan_forum-0428432131.jpg

Zdecydowana większość popowych piosenek opowiada o miłości, tymczasem przeczytałem w jednym z wywiadów z panem, że w swoich początkach – choćby w piosenkach pisanych dla Naszej Basi Kochanej – zupełnie się pan od tego odżegnywał i nie chciał poruszać tej tematyki w swoich tekstach.

Byliśmy wówczas zdegustowani estetyką piosenek, które były łatwe, lekkie i przyjemne – ze wskazaniem na lekkie i łatwe. Buntowaliśmy się przeciw tej konwencji, chcieliśmy innej faktury emocjonalnej. Na płycie Naszej Basi Kochanej nie ma właściwie piosenek o miłości. Gdy pisałem teksty na pierwszą płytę Eli Adamiak, to ten wątek się pojawiał, ale w nieoczywisty sposób – te piosenki opowiadały o miłości chropowatej, nieudanej, emocjonalnie skrzywionej.

Potem też starałem się wystrzegać klisz. Dobrym przykładem będzie tu Wszystko ma swój czas Perfectu, singiel z płyty DaDaDam, który odnosi niesamowite sukcesy w internecie. Czy wie pan, ile odsłon na YouTubie ma ta piosenka?

Strzelałbym, że około 40 milionów.

Wygrał pan nagrodę – bo granica błędu wynosiła 39 milionów. Ma 79 milionów wyświetleń i niesamowite jest to, że są tam głównie wpisy młodych ludzi. Stacje radiowe nie puszczają tej piosenki zbyt często, bo obawiają się tego, że porusza temat śmierci. Ale ludzie wcale się tego nie boją. Bo to jest przede wszystkim piosenka o miłości: „A gdy przyjdzie mój czas,/ gdy pokryje mnie rdza / usiądź przy mnie tuż, tuż,/ bym mógł z tobą być sam”. A w drugiej zwrotce padają takie słowa: „ja wybłagam wśród chmur,/ bym tu czasem mógł wpaść”. To jest o miłości i dlatego pewnie młodzi ludzie lepiej odbierają moje intencje niż redaktorzy muzyczni, którzy boją się, że spadnie im słuchalność. A przecież nie wygumkujemy śmierci z życia, więc nie gumkujmy jej też z fal radiowych.

Pisanie piosenek o miłości jest wyzwaniem, ale to ekscytujące wyzwanie – warto zmierzyć się z nim i spróbować podejść do tematu inaczej.

Za to odnoszę wrażenie, że przemijanie było ważnym tematem dla pana od samego początku. Przypomniała mi się piosenka Przybywa czasu w nas z pierwszej płyty Elżbiety Adamiak wydanej w 1980 roku – czyli napisał to pan, jak miał niespełna 30 lat.

Oczywiście, to jest temat absolutnie nieśmiertelny. Tak samo na debiutanckiej płycie Naszej Basi Kochanej znalazły się piosenki Spokojniejszy o kolejny dzień i Odchodzić męska rzecz, które też opowiadają o przemijaniu – w przypadku tej ostatniej dramatycznym.

Najlepszym przykładem będzie piosenka Czas nas uczy pogody, w której starałem się zaznaczyć to przemijanie w pozytywny sposób – że może jednak nie będzie tak źle.

Po emisji filmu dokumentalnego Jacek Cygan. Życie jest sztuką w Telewizji Polskiej napisała do mnie przyjaciółka ze szkoły podstawowej, z którą wciąż mam kontakt. Pogratulowała mi, ale dodała, że pod koniec zrobiło jej się smutno, że to wszystko przemija, że jestem jednym z ostatnich autorów tego pokolenia. Odpisałem jej: „Nawet jak napisałaś, że było ci smutno, to mnie się zrobiło przyjemnie – że jesteś, że to widziałaś, że to przeżyłaś”. To, że przemijamy jest przykre, ale z drugiej strony ważne jest to, w jaki sposób przemijamy.

Wspomnieliśmy o środowisku, z którego się pan wywodzi – piosenki studenckiej, tak zwanej krainy łagodności. Czy czuliście się wtedy outsiderami kontestującymi rzeczywistość?

Absolutnie czuliśmy się w offie do ówczesnej estrady. Tworzyliśmy swoje piosenki w sprzeciwie do estetyki ówczesnego popu. Mieliśmy swoje kluby studenckie i swoje festiwale, ale nie funkcjonowaliśmy w mediach, radio nie emitowało naszych piosenek.

Na festiwalu w Opolu w 1978 roku, gdzie występowaliśmy z Naszą Basią Kochaną, wszyscy wykonawcy ze środowiska studenckiego zostali odrzuceni już w półfinałach: my, Wały Jagiellońskie czy Grażyna Auguścik. Wywołało to protesty artystów i dziennikarzy, więc telewizja zaproponowała nam nocny koncert – który jednak nigdy nie został wyemitowany. Prowadziłem go, amfiteatr był wypełniony po brzegi – bardzo to przeżywałem, cały się trząsłem. Zresztą nie tylko ja – pamiętam, jak odpowiedzialny za ten koncert pracownik telewizji powiedział mi za kulisami: „Jeśli powie pan coś nieodpowiedniego, to ja od razu lecę”.

Przyszłość pokazała jednak, że wszyscy z tego środowiska przetrwaliśmy i daliśmy sobie radę: Wolna Grupa Bukowina, Elżbieta Adamiak, Andrzej Poniedzielski czy Rudi Schubert i Grzegorz Bukała z Wałów Jagiellońskich. Wywiązały się z tego przyjaźnie trwalsze niż przelotny sukces. Gdy dziś spotykam się z Jurkiem Filarem, z którym tworzyłem Naszą Basię Kochaną, to gramy te nasze piosenki tak, jakby nic się zmieniło przez te kilkadziesiąt lat. Gdybyśmy wpadli wtedy w estradowe tryby, to by nas to zniszczyło, a tak mieliśmy swobodę, żeby myśleć, spotykać się i spokojnie pracować nad utworami.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Jacek Cygan w swoim mieszkaniu, fot. Agnieszka Meissner/Forum

Obrazek

jacek_cygan_forum-0429741243.jpg

Kraina łagodności, piosenka turystyczna – taki był duch czasów, ale zawsze zastanawiałem się, skąd w Naszej Basi Kochanej wzięły się wpływy muzyki brazylijskiej, samby i bossa novy.

Chodziłem na Jazz Jamboree, od kiedy tylko przyjechałem do Warszawy w 1969 roku. W 1974 roku grał tam Stan Getz – człowiek, dzięki któremu The Girl from Ipanema stała się światowym przebojem. Uwielbiałem słuchać – i do dziś uwielbiam – samby i bossa novy, poszukiwałem tych płyt. Twórczość Jobima to była dla mnie świętość. Astrud Gilberto, João Gilberto, Vinicius de Moraes, Baden Powell – wszystko to znaliśmy. Mnie i Jurka Filara muzyka brazylijska silnie inspirowała. Pamiętam, jak na całonocnym jam session na Giełdzie Piosenki Turystycznej w Szklarskiej Porębie przekonaliśmy się, że nie jesteśmy jedynymi, którzy to kochają. Te wpływy wtedy krążyły.

Ta miłość pozostała we mnie do dziś. Na swoich koncertach śpiewam teraz utwór Samba da Benção, który napisał Vinicius de Moraes – znana jest także francuskojęzyczna wersja tej piosenki, którą w filmie Kobieta i mężczyzna wykonywał Pierre Barouh. W tekście powtarza się zawołanie Saravá! – Bądź pozdrowiony! – przed którym wspomina się najważniejszych twórców samby i bossa novy. To Saravá powtarza publiczność.

A gdy w latach 80. zaczął pan pisać teksty dla gwiazd, to spotykał się pan z krytycznymi głosami ze strony swojego środowiska?

Pamiętam rozmowę w drodze na koncert Naszej Basi Kochanej z jednym z naszych muzyków, Andrzejem „Małym” Pawlukiewiczem. Powiedziałem mu, że Grażyna Łobaszewska zwróciła się do mnie, żebym napisał teksty na jej wspólną płytę z zespołem Crash. Zapytałem, co o tym myśli, a on: „Idź w to, to są świetni muzycy”. Miał rację, to był fantastyczny zespół, doceniany także poza Polską – między innymi wygrał główną nagrodę na Festiwalu Jazzowym w San Sebastian.

Zacząłem więc z nimi pracować. Trzy teksty z Sennej opowieści Jana B. Crash i Grażyny Łobaszewskiej to były moje pierwsze utwory oficjalnie zarejestrowane na płycie. Wie pan, ile to dla mnie znaczyło? Przez dwa miesiące co kilka dni chodziłem do sklepu Polskich Nagrań na Nowym Świecie i pytałem, czy już jest ta płyta. Wreszcie się pojawiła. Pytam sprzedawcy, czy mógłbym kupić od razu 40 – chciałem mieć dla siebie i na prezenty dla przyjaciół. Na co on: „Nie, proszę pana, walczymy ze spekulacją”. Kupiłem cztery – czyli tyle, ile mi pozwolił – i chwilę później poprosiłem żonę, żeby poszła po kolejne egzemplarze.

Potem Grażyna Łobaszewska wzięła piosenkę Naszej Basi Kochanej Za szybą (Całkiem spokojnie wypiję trzecią kawę) i zrobiła z niej przebój. To moje przejście na zawodowstwo było łagodne, powolutku mi się to rozkręcało. Nie ogłaszałem się przecież w gazetach, że jestem wspaniałym autorem tekstów. Wpierw musiałem poznać ludzi ze środowiska muzycznego i złapać z nimi wspólne fale. To był proces, który trwał kilka dobrych lat.

Ciekawe, że czasem te pana teksty z lat 80. nabierają większej aktualności dziś niż wtedy, kiedy powstały. Pomyślałem na przykład o piosence Uczymy się żyć z płyty Realia Zdzisławy Sośnickiej. Tam jest taki fragment: „reklamy fantastycznych wizji zdumione oczy karmią i tylko czasu brak, by trochę żyć”.

Mój przyjaciel Mariusz Patyra – fantastyczny skrzypek, który jako jedyny Polak wygrał konkurs im. Paganiniego – przesłał mi swego czasu nagranie z bydgoskiej filharmonii, na którym nastolatka grała na fortepianie i śpiewała bardzo świadomie piosenkę Zdzisławy Sośnickiej Człowiek nie jest sam. I powiedział dokładnie to, co pan: „przecież to jest piosenka o naszych czasach, skąd ty to wtedy wiedziałeś?”. Wysłuchałem tego wykonania i pomyślałem, że rzeczywiście coś w tym jest. Jest w tym jakaś zapowiedź tego nowego świata, który wtedy mnie trochę przerażał, a trochę zachwycał – teraz mnie głównie przeraża.

Takim profetycznym tekstem wydaje mi się też utwór Przyszli o zmroku, którym w Opolu ‘85 debiutował Mieczysław Szcześniak.

Ten nieco historiozoficzny tekst jest niestety wciąż aktualny. Tych, którzy obiecują, że uzdrowią nas według swojej recepty, jest coraz więcej. Jeśli ludzie nie czytają i nie znają historii, czerpią wiedzę o świecie tylko z króciutkich tekstów na Instagramie czy portalowych nagłówków, to brakuje im wartości, na których mogliby się oprzeć. Takimi ludźmi łatwiej jest manipulować. Wtedy ci, co przychodzą o zmroku, mają pole do popisu – być może nawet większe dziś niż wtedy, gdy pisałem ten tekst.

W pana piosenkach z lat 80. – choćby tych z płyty Dziękuję, nie tańczę Anny Jurksztowicz – dużo było odniesień do konkretnych zjawisk tamtych czasów. Składają się one na obraz aspiracji polskiego społeczeństwa tuż przed transformacją. Ale już w tekstach z kolejnej dekady tego konkretu jest mniej, dominują w nich odniesienia do spraw uniwersalnych. Na przykład teksty, które pisał pan na debiutancką płytę Edyty Górniak, są już zupełnie inne.

Na płycie Dziękuję, nie tańczę daliśmy swój wyraz fascynacji światem, który był dla nas niedostępny. Bawiłem się wtedy w tekstach konkretnymi znakami, często ze świata mody – jak w piosence Hej, man!, w której atrybutami playboya na randce był „look z »Paris Match«, reszta marki Levi's”. Dobrym przykładem tego, jak Zachód na nas wtedy oddziaływał, jest też epizod z mojej współpracy przy płycie Poniżej krytyki Papa Dance. Pamiętam, jak Sławomir Wesołowski – twórca tego zespołu – przyjechał do mnie z samego rana i mówi, że właśnie odebrał zdjęcia chłopaków z sesji i musi się ze mną podzielić wrażeniami. Pokazuje mi je zachwycony i mówi: „No co? Westowe japy!”. Bardzo chcieliśmy wtedy gonić Zachód – słowa piosenki Video dotyk napisanej dla Anny Jurksztowicz nie wzięły się znikąd.

Potem jednak zauważyłem, że żonglowanie szyldami czy nazwami firm szybko się starzeje – i być może dlatego na płycie Edyty Górniak nie sięgałem po tego typu środki. Bo sam proces twórczy był właściwie taki sam – niezależnie od tego czy był to rok 1985 czy 1995, gdy nagrywaliśmy płytę Dotyk. Zazwyczaj pisałem do muzyki, więc szukałem w niej jakichś odniesień. Starałem się zrozumieć, o czym ona jest – muzyka sama w sobie oczywiście nie musiała opowiadać o niczym, ale moim zadaniem jako autora było znalezienie w niej tych znaczeń. Gdy już to miałem, to wypełniałem ten pomysł obrazami, które będą dla ludzi czytelne i przyswajalne.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Jacek Cygan podczas realizacji programu dla dzieci „Teleranek”, TVP, 1991, Warszawa, fot. Ireneusz Sobieszczuk/PAP

Obrazek

jacek_cygan_pap_19910101_0yt.jpg

W latach 80. coraz lepiej odnajdywał się pan w konwencji muzyki pop. Co się do tego przyczyniło?

Komercja zawsze mnie odrzucała, chyba że dostrzegłem w niej coś wyjątkowego. Proszę zauważyć, że na przykład cała ta Muzyka Młodej Generacji, gdzie Kombi było czołowym zespołem, to rzeczywiście był – jak w tytule ich albumu – nowy rozdział. Gdy muzycy Kombi po raz pierwszy do mnie zadzwonili i zaproponowali spotkanie w hotelu Victoria, to byłem zaskoczony. Mówię im: „Chłopaki, ja jestem z krainy łagodności, co ja wam mogę zaoferować?”. Przekonali mnie, żebym coś dla nich napisał. Tak powstało Black & White. Utwór, który ma zresztą niesamowitą historię. Przewija się w niej zarówno Tadeusz Różewicz – bo to po rozmowie z nim zrozumiałem, że pierwsza wersja tekstu była nieudana – jak i Juliusz Machulski, który zrealizował do niego cudowny teledysk. Podobnie było z moimi tekstami napisanymi na wspomnianą płytę Papa Dance – to też był nowy rozdział polskiego popu. Na Zachodzie było Modern Talking, a u nas byli oni – wcale nie gorsi: piękne barwy głosów, świetne kompozycje Mariusza Zabrodzkiego i Sławomira Wesołowskiego, który dodatkowo umiał to wspaniale muzycznie wyprodukować.

Ten pop się wówczas zmieniał, wzbogacał się, więc coraz bardziej mnie interesował. Choć i tak odnoszę wrażenie, że najważniejsze w tym wszystkim były relacje międzyludzkie, a nie to, czy płyta osiągnie sukces. Tak było choćby wtedy, gdy do współpracy zaprosiła mnie Zdzisława Sośnicka, a dzięki niej z kolei poznałem Zbyszka Wodeckiego – i tak się złożyło, że wiele lat później piosenka Chwytaj dzień, którą dla niego napisałem, była ostatnią, którą nagrał w życiu.

Proszę zauważyć, że z niektórymi wykonawcami z kręgu estrady nigdy nie pracowałem. Kiedyś Maria Szabłowska w Muzycznej Jedynce zapytała mnie, dlaczego nigdy nie napisałem piosenki dla Krzysztofa Krawczyka. Odpowiedziałem jej, że jesteśmy z innych światów, choć oczywiście absolutnie doceniam to, że jest wspaniałym wokalistą. Tak się złożyło, że Krzysztof słuchał tej audycji, a w dodatku jeszcze tego samego wieczoru spotkaliśmy się na urodzinach Ryszarda Poznakowskiego – gdzieś koło północy nosił mnie na rękach po ogrodzie i krzyczał do wszystkich: „Ten facet powiedział, że ja umiem śpiewać!”.

A los okazał się mądrzejszy, bo w końcu nas połączył. Wpierw napisałem tekst do czołówki programu Europa da się lubić – choć wtedy nie wiedziałem jeszcze, że TVP zdecyduje, że Krawczyk będzie ją wykonywał. Później kompozytor Marcin Nierubiec zaproponował mi napisanie tekstu do muzyki, którą napisał dla niego. Pomyślałem sobie, że ta niezwykła barwa głosu Krawczyka najbardziej przypomina mi włoskich artystów – takich jak Adriano Celentano czy Domenico Modugno. Napisałem więc Włoską miłość, której tekst odnosi się do tradycji włoskiej piosenki. Krzysztof nagrał ją na rok przed śmiercią, był już w schyłkowej formie, ale ta jego barwa pozostała i buduje klimat tej piosenki.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Kuba Wojewódzki, Elżbieta Zapendowska, Jacek Cygan i Robert Leszczyński w II edycji programu Idol, fot. Michał Jankowski/Forum

Obrazek

jacek_cygan_forum-0429718067.jpg

Czy śledzi pan współczesną scenę muzyczną?

Staram się orientować w tym, co się dzieje – zwłaszcza jeśli chodzi o te młode osoby, które odnoszą dziś największe sukcesy – ale nie mogę powiedzieć, żebym się bardzo w to zagłębiał. I uważam, że jest w porządku – teksty tych twórców trafiają do ich pokolenia. To jest najważniejsze.

Choć czasem zdarzają mi się nieoczekiwane sytuacje – jak wtedy, gdy na płycie sanah śpiewa Poezyje pojawił się mój wiersz. Nie miałem o tym pojęcia, a dziennikarze traktowali to, że jestem jedynym żyjącym autorem, którego wiersz znalazł się na tym albumie, w kategorii sensacji: „Mickiewicz, Słowacki, Asnyk, Szymborska i pan – jak pan to załatwił?”. A ja wtedy nawet tej wokalistki nie znałem! Później wyjaśniło się, że po prostu kupiła w księgarni mój tomik Boskie błędy i spodobał jej się wiersz Rozwijając Rilkego. Pewien młody autor śpiewał, że „nie ma fal”, ale jak widać zdarzają się i takie przeloty fal. Poznaliśmy się zresztą później z Sanah i bardzo ją polubiłem – to świetna osoba, której należy życzyć dalszych sukcesów.

A jak – z pana zakulisowej perspektywy – wypada porównanie opolskich festiwali kiedyś i dziś?

Nie da się tego porównać. Kiedyś po koncertach całe noce się siedziało, gadało i śpiewało. W restauracji hotelu Opole stał fortepian – pamiętam, jak grał na nim Wojtek Trzciński, a wszyscy zgromadzeni śpiewaliśmy We are the world. Od wielu lat nie ma już takiego klubu festiwalowego.

Dla mnie to było ważne, bo dzięki temu poznawałem artystów, dowiadywałem się więcej o nich. Z jednej z takich rozmów zrodziła się piosenka C'est la vie – Paryż z pocztówki. Poznałem bliżej Andrzeja Zauchę i już wiedziałem, że do niego to idealnie pasuje – to miasteczko, w którym jest knajpa, kościół i widok z mostu.

Dziś, gdy zapraszam artystów na koncert, to nie wyobrażam sobie, żeby nie zaprosić ich później na – jak to się teraz mówi – after party. To jest żelazny punkt, po koncercie musimy spotkać się, porozmawiać, pośmiać, odreagować. Po to też się robi te koncerty – nie tylko po to, żeby się ukłonić publiczności. Na scenie jest się w pracy, a to, co się dzieje po występie, to jest ten moment, w którym rodzą się pomysły na nowe piosenki, w którym zacieśniają się więzi między ludźmi. Dlatego uważam, że rola takich festiwali jak Opole w budowaniu kontaktów pomiędzy artystami jest fundamentalna. I to absolutnie musi wrócić.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Koncert „Trzy ćwiartki Jacka Cygana – urodziny”, Opole, 2025, fot. Mariusz Przygoda/Forum

Obrazek

jacek_cygan_forum-1011595991.jpg

Wpada pan czasem w nostalgiczne nastroje, że kiedyś było lepiej?

Nie miewam takich nastrojów – zapewne dlatego, że jestem w ciągłym ruchu. Stale wyznaczam sobie nowe rzeczy albo ktoś się do mnie zwraca z jakąś propozycją. Mam pomysły – większy problem jest w tym, że nieraz brakuje mi czasu na to, żeby je realizować.

Wiele nauczyła mnie praca nad książką Ciao, Goethe! Śladami Goethego w Italii – jest w niej wiele wątków, więc gdybym pisał to z doskoku, to trudno byłoby mi się ponownie wbić w ten rytm. Zapominałbym o tym, co napisałem wcześniej i opowieść przestawałaby być spójna. Musiałem się więc jej poświęcić. To jest jak w tej anegdocie, gdzie młoda dziennikarka zwróciła się do Sławomira Mrożka z pytaniem „Co to jest literatura?”. A Mrożek na to: „Droga pani, bierze się krzesło, siedzi się przez osiem godzin – w moim przypadku cztery, bo jestem już starszy – i się pisze. To jest literatura”.

Czy wśród tych pomysłów są też kolejne książki, jak Ciao, Goethe!?

Miłością moją i mojej żony są Włochy i Francja – z tym że moje uczucia nieco bardziej dryfują w stronę Włoch, a żony ku Francji. Ale jesteśmy razem i podróżujemy razem, więc Francja też jest dla mnie ważna. Swego czasu zacząłem rozwijać pomysł na powieść, która działaby się na południu Francji. Zacząłem to sobie szkicować, porzuciłem jednak w natłoku doraźnych spraw, ale mam nadzieję, że kiedyś do tego wrócę. Czuję, że ta Francja jest niedopieszczona przeze mnie – tak wiele mi dała, a ja się jej nie odwdzięczyłem.

W jednej ze swoich książek przytaczał pan słynne zdanie swojego przyjaciela, Leopolda Kozłowskiego: „klezmer powinien trzymać swój instrument dalej od nut, a bliżej serca”. A czy istnieje taka złota rada dla tekściarza?

Nie, dla tekściarza nie ma żadnej rady. Ze swojego doświadczenia mogę powiedzieć tylko to, że najważniejszy jest pomysł. Nawet nie pomysł na samą piosenkę, tylko pomysł na wykonawcę tego utworu. Trzeba wiedzieć, kim ma być ta osoba, która wyjdzie na scenę i zaśpiewa do tej muzyki. To jest kluczowe – nie można zaczynać od jednego zdania, które pięknie brzmi i może stworzyć szlagwort. Same ornamenty słowne niczego nie zbudują, jeśli zabraknie tego ogólnego założenia.

W jednej z piosenek napisanych dla Perfectu pracę artystów nazwał pan „odnawianiem dusz”. Zastanawia mnie, jaka jest intencja w tym procesie – czy odnawia się dusze innych i swoją przy okazji czy odwrotnie?

Powiedziałbym, że odnawia się dusze innych i swoją przy okazji. Historia wspomnianej przez pana piosenki zaczęła się od tego, że zadzwonił do mnie Grzegorz Markowski i powiedział: „Jaculku, mamy taką piękną balladę, czy mógłbyś napisać do niej słowa?”. Szukałem pomysłu na ten utwór i zacząłem zastanawiać się nad tym, co ci artyści właściwie robią. Na przykład Zbyszek Wodecki, który jednego dnia grał w Szczecinie, kolejnego w Rzeszowie – po co oni tak noc w noc się przemieszczają, żeby wystąpić nieraz w małej miejscowości? Czy im brakuje pieniędzy? Nie, przecież mają parę groszy. Czy im brakuje sławy? Też nie. Doszedłem do wniosku, że oni po prostu mają misję.

Byłem swego czasu ze Zbyszkiem Wodeckim na balu w Wiedniu, na którym on występował. Przyszedłem do niego do garderoby i mówię: „Zbysiu, mamy taki piękny stolik dwunastoosobowy, grono przyjaciół, napijemy się wina, porozmawiamy...”. A on na to: „Zwariowałeś? Jutro gram w Rzeszowie”. Środek zimy, a po koncercie wsiadł w samochód i pojechał.

Dla niego to było bardzo ważne, bo jego życiem – tak jak życiem wielu artystów – było to, że wychodził na scenę i patrzył na ludzi. I ten kontakt z ludźmi dawał mu naprawdę bardzo wiele. To jest to odnawianie dusz. Gdy wychodzę na scenę, to też przyświeca mi ta myśl, bo wiem, że dostaję od ludzi coś niewyobrażalnego.

Język Polish