Anna Dymna: Byłam na wielu planetach [WYWIAD]

anna_dymna_portret_forum.jpg, default, Anna Dymna, 2007, fot. Piotr Małecki / Forum

Nie kieruję się tym, że muszę mieć wizerunek – jak to mnie nazywają – "Matki Boskiej od Downów", mówi Anna Dymna w rozmowie o ukochanych i odrzuconych rolach, autorytecie Kubusia Puchatka i… śmierci na scenie.

Kto by pomyślał, że marzyła pani o zawodzie oceanografa-płetwonurka i chciała na czworakach przyglądać się faunie i florze na dnie oceanu…

To rzeczywiście było moje dziecięce marzenie. I naprawdę wszystkie moje marzenia się spełniają, nawet te bardzo tajemnicze. A najważniejsze, że ciągle przychodzą nowe – jak u dziecka, które widocznie ciągle mam w sobie. Musiałabym żyć chyba tysiąc lat, żeby wyczerpać moje marzenia. Jestem zwierzę wodne – spod zodiakalnego Raka. Od zawsze świetnie czuję się w wodzie, a szczególnie teraz – bo to jedyne miejsce, w którym jestem lekka. Mogę pływać dziesięć godzin. Swoją drogą odwiedziłam już kilka raf koralowych – to, co się dzieje pod powierzchnią wody, zawsze bardzo mnie fascynowało. Jako dziewczynka wyobrażałam sobie, że będę studiowała oceanografię i będzie to polegało właśnie na chodzeniu na czworakach po dnie oceanu i oglądaniu tajemniczych, nieznanych istot. I że to będzie moje piękne, kolorowe życie. Ale chorowałam poważnie na zatoki i wiadomo było, że w tę stronę nie mogę iść. Przyszedł więc pomysł, że będę psychologiem klinicznym pracującym w domach dziecka i więzieniach. Nie wiem, skąd mi się to wzięło, ale… już wtedy chodziłam do teatrzyku Jasia Niwińskiego [aktor Jan Niwiński prowadził w Krakowie "Koci Teatr" dla dzieci i młodzieży – przyp. red.]. Pan Jan otwierał przed nami niesamowite światy. Okazało się, że jak się tak penetruje wnętrze człowieka, to jest to nawet ciekawsze niż dna oceanów.

Moje dziecięce marzenia się spełniły, bo to, co robię od pięćdziesięciu lat, jest właśnie penetrowaniem głębi uczuć i emocji ludzkich , w tym również – przepraszam – dna ludzkiego. A w krainy te wprowadzali mnie wspaniali reżyserzy, spośród których kilku było cudownymi psychologami, na przykład Kazimierz Kutz. Kiedy dostawałam od niego rolę i wydawało mi się, że ją rozumiem, on nagle jak gdyby otwierał okno, przez które wpadała burza innego powietrza i myślenia. Ten zawód jest fascynujący do momentu, w którym są reżyserzy otwierający w aktorze inne odczytania i kolory.

Zachwyty i zawody

Thumbnail — Anna Dymna w przedstawieniu "Oresteja", reżyseria: Jan Klata, 2007, fot. Bartłomiej Sowa/Teatr Stary w Krakowie

Jaka jest pani relacja z nowym pokoleniem reżyserów i reżyserek w krakowskim Starym Teatrze? Jest pani tam prawie pół wieku, współpracowała pani z Janem Klatą, Moniką Strzępką, Remigiuszem Brzykiem... Ale z roli w "Poczcie Królów Polskich" Krzysztofa Garbaczewskiego pani zrezygnowała.

Mam niezmienny stosunek do ról, które dostaję: zanim którąś z nich przyjmę, dokładnie czytam, co mam grać. Nie dlatego, że wydziwiam czy przebieram. Ale jestem odpowiedzialna i muszę mieć materiał, żeby wiedzieć, czy dam radę, czy zrozumiem, czy starczy mi sił fizycznych i psychicznych. Przez całe życie, kiedy czytałam sztukę, której wydźwięk i cel godził w moje uczucia czy przekonania, zawsze odmawiałam. W teatrze aktor na etacie zawsze do siódmej próby może zrezygnować. Jeśli zrobi to raz w sezonie, nie musi nawet podawać przyczyny. Zawsze to były bardzo przykre decyzje. Tego, że po wielu próbach zrezygnowałam z pracy z Krzysztofem Garbaczewskim w "Poczcie Królów Polskich", bardzo żałuję. Widziałam ostatnio jego przedstawienie "Nic" w Starym Teatrze ["medytacja teatralna" autorstwa Krzysztofa Garbaczewskiego pokazana premierowo 28 marca 2018 roku – przyp. red.] i bardzo mi się podobało. Jest to bliski mi rodzaj przekazu i emocji. W dodatku na scenie jest poezja, w tym mój ukochany poemat "Orfeusz i Eurydyka" Miłosza. To przedstawienie wciągnęło mnie jak w jakąś ssącą rurę – mogłabym je oglądać jeszcze dużo dłużej. Porusza też niezwykły temat: granicy życia i śmierci. W "Poczcie Królów Polskich" teksty dostawaliśmy z próby na próbę – ale dajmy na to, że teraz jest to powszechne, że decydujesz się w czymś zagrać i bierzesz odpowiedzialność, chociaż nie wiesz, za co. Ale potem działy się tam rzeczy, których nie rozumiałam i momentami czułam się jak jakiś żałosny kretyn. Zadawałam pytania, ale reżyser zwykle mi na nie nie odpowiadał. Wytrzymałam dwa tygodnie prób i z bólem odmówiłam. Nie spałam po nocach, czułam się jakbym była jakimś zdrajcą. Zastanawiałam się, jak mam coś zaproponować, mimo najlepszej woli, kiedy nic nie rozumiem. Kiedy coś robię, to wkładam w to całą siebie. A jak to zrobić, kiedy nie wie się, o co chodzi? Jak być przydatnym, jak coś sensownego zaproponować reżyserowi w takiej sytuacji? Byłam bardzo ciekawa pracy z Garbaczewskim, ale widać, nie potrafiłam. Zresztą on sam kiedyś mnie przeprosił, że też nie potrafił. Myślę, że to może być też sprawa wieku. Mam 68 lat i jakoś głupio mi robić coś bezmyślnie bez znajomości celu, do którego dążymy. Kiedy byłam młoda, skakałam po scenie i nie przeszkadzało mi, gdy nawet czegoś nie rozumiałam. Grzegorzewskiego na przykład nikt do końca nie rozumiał, wprowadzał cię w swój świat i tylko trzeba było mieć odwagę, żeby tam wejść i to pokochać. I potem nagle okazywało się, że wszystko jest jasne i że bierze się udział w czymś niezwykłym. Miałam szczęście, że reżyserzy prowadzili mnie w swoje światy.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Kadr z filmu "Dolina Issy" w reżyserii Tadeusza Konwickiego, 1982. Na zdjęciu: Tadeusz Chudecki, Anna Dymna, Konstanty Szyrko., fot. Polfilm/East News

Obrazek

anna dymna role filmowe 5_4883399.jpg

Drugi raz w ostatnich latach odmówiłam Oliverovi Frjliciowi [w 2013 roku chorwacki reżyser pracował w Krakowie nad "Nie-boską komedią. Szczątkami", spektaklu nie ukończono – przyp. red.]. Jeszcze chwila i bym go chyba zaskarżyła. Nie jestem ani mięsem armatnim, ani kukłą. Jestem człowiekiem, aktorką i zgadzam się na wiele rzeczy. W pracy nad rolą korzystam, jak każdy aktor, ze swoich doświadczeń życiowych, bo to jest nasza baza, ale jest intymna i w pewnym sensie tajna. Frjlić kpił ze wszystkiego. Rozumiem, że może ma taką metodę, żeby prowokować ludzi. Tylko po co mnie prowokować, skoro mnie rzeczywistość wystarczająco prowokuje? To wszystko było dla mnie czymś obrzydliwym. On napuszczał moich młodych kolegów na starszych. Tworzył taką walkę pokoleń, ale robił z tego osobiste ataki. Drwił z legendy Konrada Swinarskiego. Mówiłam mu: "Proszę pana, moją siłą jest to, że skolekcjonowałam trochę skarbów, a jednym z nich jest spotkanie ze Swinarskim". Bo dla ludzi, którzy go spotkali to rzeczywiście jest wartość, która pozostaje do końca życia. Mówi się, że są to ludzie "napiętnowani Swinarskim". Miałam szczęście, że jeszcze go poznałam i zdążyłam u niego próbować w nieukończonym "Hamlecie" [prace nad spektaklem przerwała tragiczna śmierć Konrada Swinarskiego w katastrofie lotniczej pod Damaszkiem w 1975 roku – przyp. red.] i zagrać w jego "Dziadach". Powiedziałam, że na takich spotkaniach aktorzy budują swoją pewność siebie i zdobywają odwagę. Jak on zaczął z tego kpić! Ale kiedy zaczął zachęcać mnie do opowiadania na scenie o śmierci mojego pierwszego męża Wiesława Dymnego, coś we mnie pękło. Pomyślałam sobie: "O ku…, nie. Wszystko, tylko nie to". Jemu tego nie wolno robić. Przyjeżdża facet i drwi ze mnie: "Pani ma fundacyjkę, co?". On obśmiał całe moje życie, wszystkie moje wartości, po to, żeby nie wiem co uzyskać. Bo gdybym wiedziała, co on chce uzyskać, może podałabym mu inną drogę. Myślałam, że to ktoś, kto się z nami w ogóle nie liczy, kto chce wszystko zniszczyć i wszystkich skłócić. Nie oceniam niczyich metod – w niektóre spektakle po prostu nie wchodzę, bo nie daję rady. Mam takie prawo.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Kadr z filmu "150 na godzinę" w reżyserii Wandy Jakubowskiej, 1971. Na zdjęciu: Anna Dymna., fot. Filmoteka Narodowa/www.fototeka.fn.org.pl

Obrazek

anna dymna role filmowe 1_4883382.jpg

Kiedy dostałam propozycję od Jana Klaty, bym zagrała Klitajmestrę w jego "Orestei", jeszcze przed pierwszą próbą dokładnie przeczytałam tekst i początkowo nie rozumiałam skrótów i jego adaptacji. Grałam kiedyś Elektrę w tej sztuce w reżyserii Zygmunta Hübnera i pamiętam ogrom tekstów, monologów. Z wielką ciekawością przyszłam na pierwsze spotkanie. Wtedy poznałam Janka. Po dwóch godzinach wiedziałam wszystko, co najważniejsze. Jakim kluczem będziemy otwierać tę znaną tragedię, jakimi znakami, skrótami opowiadać o klątwach współczesności, o miłości. To była fascynująca praca. Janek jest bardzo wymagający, niektórzy mówią, że czasem do przesady. Ale zawsze wie, czego chce. Słucha bardzo czujnie propozycji aktora, często je przyjmuje, potrafi precyzyjnie nakierować na właściwą drogę, dba o czystość konwencji. Jest bardzo odważny i często nieprzejednany, ale uważam, że tacy powinni być artyści. W "Trylogii" Klaty dostałam rolę Hajduczka, którą uwielbiam grać, mimo że czterogodzinny spektakl jest już dla mnie straszliwie męczący. Ale uważam za dojmujące takie spojrzenie na trylogię Sienkiewicza z perspektywy naszych czasów. Potem zagrałam razem z Elżbietą Karkoszką Radczynio- Kliminę w "Weselu" - jesteśmy tam takim dwugłowym stworem, jakby chórem greckim, może już z zaświatów. Klata świetnie odczytał Wyspiańskiego współcześnie. Taki nowoczesny teatr lubię. Dla takich artystów warto być aktorem.

Płonąć dla sztuki

Od paru lat widoczna jest pani bardziej w teatrze niż w filmie. Wystąpiła pani w kilku etiudach ("Dzień Babci" Miłosza Sakowskiego, "Fikołek" Mileny Dutkowskiej). Co mają w sobie te scenariusze, że znajduje pani czas na zdjęcia w swoim wypełnionym terminarzu?

Uwielbiam pracować z młodymi reżyserami na początku ich drogi. Lubię sobie w życiu fundować prezenty, a największym prezentem jest dla mnie praca z takimi młodymi reżyserami. Miłosz jest niesamowicie wrażliwy, precyzyjny, spostrzegawczy, czujny i bardzo trafnie obsadza. Do roli w "Dniu Babci" wybrał na przykład Mateusza Nędzę – chłopaka, który wygląda jak ktoś, kto cię zaraz zabije, a w oczach ma zagubione, potrzebujące miłości dziecko. Początkowo nie mogłam wziąć udziału w jego filmie, powiedziałam mu: "Tylko mi nie wysyłaj scenariusza, bo cię zabiję, jak będzie dobry!". A ten smarkacz mi wysyła scenariusz, który jest rewelacyjny. I wyję, bo nie mogę tego zagrać. Los chciał jednak, że i tak zagrałam. Pewnie, że za darmo. To był dyplom Miłosza. Nie mogłam przyjąć proponowanej stawki, a te pieniądze bardzo im się przydały.

Fragment filmu "Dzień Babci", reż. Miłosz Sakowski

Rola w "Fikołku" nie była czymś, za co dałabym się pokrajać, ale poznałam reżyserkę. I pomyślałam: "Jezu, z taką dziewczyną chciałabym się spotkać!". Kompletnie "odleciana" osoba, ruchliwa, szczupła, z dużymi oczami, okropnie śmieszna, emocjonalna, o nietuzinkowej wyobraźni, w dodatku malarka, kolorystka. Życie by oddała za film. Podobnie było u Miłosza Sakowskiego – wszyscy na planie płonęli dla sztuki, a ja to uwielbiam, bo sama mam tak zawsze. Jak coś robię, to wkładam w to całe serce, siły… całą siebie. To jest najważniejsze. Tego uczyła mnie m.in. Lidia Zamkow, Konrad Swinarski i wielu wybitnych ludzi sztuki.

W " Fikołku" – otoczona samymi młodymi ludźmi, aniołami, królikami – grałam malarkę, która właśnie malowała króliki. Oczywiście i ściany, i wszystkie obrazy namalowała sama pani reżyser. Miałam synka, którego grał Piotrek Polak, brat Jaśminki. Scenariusz też był odlotowy jak sama Milenka i od razu wiedziałam, że chcę poprzebywać z nią, w jej świecie. To tak, jakby ktoś zabrał cię na inną planetę. Byłam już na tylu planetach! Na planecie "Jarocki", "Grzegorzewski", " Wajda", " Swinarski"… I rzeczywiście lubię podróże na te młode planety, które dopiero powstają.

Która z tych planet była najważniejsza? Grała pani u najwybitniejszych reżyserów. Które z tych spotkań określiłaby pani jako najważniejsze, najbardziej formujące lub przełomowe?

Miałam ogromne szczęście, bo byłam – i nadal jestem – nieustająco już 45 lat w najpiękniejszej szkole aktorstwa, jaką jest Narodowy Stary Teatr w Krakowie. I tutaj wszystkie spotkania były ważne. Przełomowy na pewno był dla mnie Konrad Swinarski – miałam godzinną próbę do roli Dziewicy w ramach zastępstwa za Joannę Żółkowską w "Dziadach". Ta godzina to był dla mnie całkowity przełom. Studiowałam pięć lat, ale w szkole teatralnej nikt nie wygrzebał ze mnie krzyku czy siły. Byłam zawsze taką dziewczyneczką, taką Anią Pawlaczką. Swinarski dał mi jakąś prostą uwagę, zaczęłam krzyczeć i płakać, a on na to: "Widzisz? Diabeł w tobie też jest". Zobaczył inną stronę mnie. W ciągu tej krótkiej próby zaczęłam dzięki niemu wchodzić w inny rejon swojego "ja". Z kolei praca z Andrzejem Wajdą była zawsze magiczną windą do nieba. Mieć w CV rolę u Wajdy budziło automatyczny podziw, od razu było się dwa piętra bliżej do artystycznego raju. A sama praca z Andrzejem dawała radość i odwagę i poczucie wolności. Był reżyserem niezwykłych wizji, pełnych poezji… nie ma teraz takich w teatrze. A Jerzy Jarocki? Uczył precyzji, cierpliwości, myślenia i był najbardziej wymagającym reżyserem, jakiego znam. Był też moim profesorem w PWST. Dostałam więc dobrą szkołę i może dlatego teraz uwielbiam być torturowana przez dobrego reżysera.

Miałam 34 lata, kiedy wreszcie zaszłam w ciążę. Przytyłam 36 kilogramów, przeszłam zmiany hormonalne i czułam się jak potwór. Wcześniej byłam niezmiennie taką sareneczką: lekką, giętką, z miłą buźką. Zresztą ta dziewczęcość, choć była skarbem i pomogła mi szybko wejść w świat filmu, stała się po kilku latach obciążeniem, bo przecież chciałam być "prawdziwą aktorką", a nie ciągle panieneczką pełną wdzięku. Kiedy po ciąży tak bardzo się zmieniłam, wstydziłam się wrócić do grania. Bałam się, że stracę widzów, że wszyscy ci, którzy kochali Marysię Wilczurównę czy Basię Radziwiłłównę, odwrócą się. Tak się zresztą po części stało: dostawałam listy o treści: "Ty zapyziały misiu, nie żryj tyle" albo "Niech sobie pani zrobi operację podbródka – on pani nie może wisieć!", ktoś inny przyrównał mnie do "krowy z dużymi cycami". Wtedy po raz pierwszy obsadził mnie Kazimierz Kutz. Miałam zagrać w "Opowieściach Hollywoodu" z moim ukochanym aktorem Januszem Gajosem, którego wówczas nie znałam. Kutza znałam, bo przyjaźnił się z Dymnym. Przyszłam na plan i wstydziłam się powiedzieć słowo, a Kutz "odwstydził" mnie natychmiast kilkoma mocnymi słowami. Był więc – przez przypadek – moim ratunkiem i zbawieniem. Być może inaczej rzuciłabym zawód. Potem zresztą grałam u niego wielokrotnie. Powiedział kiedyś, że zrobił "Wygnańców" Joyce’a, bo chciał złożyć hołd kobiecości. A ja tam grałam główną rolę. Tak powiedział: "Twoją postacią składam hołd kobiecości". Bo on kochał kobiety. Dziś dużo mówi się o molestowaniu, ale to nic z molestowaniem nie miało wspólnego.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Anna Dymna w filmie "Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny", reżyseria Janusz Majewski, 1982., fot. Studio Filmowe Perspektywa/Filmoteka Narodowa/www.fototeka.fn.org.pl

Obrazek

Anna Dymna w filmie "Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny", 1982., fot. Studio Filmowe Perspektywa/Filmoteka Narodowa/www.fototeka.fn.org.pl

Przełomowe było też spotkanie z Basią Sass. Miałam przerwę w graniu, a w 1993 roku zagrałam alkoholiczkę w filmie "Tylko strach". Nie mogę do dziś zrozumieć, czemu ją dostałam, bo alkohol nigdy nie był moim problemem. W każdym razie wtedy po raz pierwszy poczułam się tak, jakbym była podłączona do akumulatora. Bo Basia, pracując ze mną nad tą rolą, ani na chwilę mnie nie opuszczała. Cały czas ze mną była i patrzyła na mnie tymi swoimi płonącymi oczyma. Czułam się przedziwnie, jakbym miała obok siebie drugą osobę, która jest mną… Nie wiem, jak ona to robiła, ale fantastycznie mi się z nią pracowało.

Toaleta na Plantach

W ostatnich latach grała pani kilkukrotnie role alkoholiczek, kobiet odpychających, zaniedbanych. To próba zagrania z własnym wizerunkiem ciepłej, empatycznej i spokojnej Anny Dymnej?

Czasem odmawiam jakiejś roli, choć mi żal. Kiedyś dostałam propozycję od fantastycznego reżysera. Rola nieduża, drastyczne sceny, okrutny temat. Musiałabym przekroczyć barierę głębokiej intymności, śniło mi się to po nocach i wiedziałam, że muszę być uczciwa i po prostu odmówić, a nie histeryzować potem na planie. Wtedy pomyślałam też pierwszy raz o moich podopiecznych [podopiecznych fundacji Mimo Wszystko, której prezeską od 2003 roku jest Anna Dymna – przyp. red.]. Zastanawiałam się, jak by zareagowali, gdyby mnie zobaczyli taką na ekranie. Pewnie byłoby im chwilę przykro. Ale oni przecież wiedzą, jaka jestem, kochają mnie, ja ich też i rozumieją, że aktor czasem gra złe postacie – oni też czasem grają w przedstawieniach, które z nimi robię, jakiegoś złego wilka czy węża. Nawet czasami boją się postaci, które grają. Ale wszystko im tłumaczę i przekonuję, że nawet gdybym grała potwora, jakiegoś Hitlera, to to jest tylko gra, a ja jestem zawsze taka sama i dalej się kochamy.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

"Excentrycy, czyli po słonecznej stronie ulicy", reż. Janusz Majewski, fot. M. Makowski, materiały prasowe Next Film

Obrazek

Still from The Eccentrics: The Sunny Side of the Street, dir. Janusz Majewski, source: M. Makowski, press materials / Next Film

Nigdy jednak przy doborze ról nie kieruję się tym, że muszę mieć wizerunek – jak to mnie nazywają – "Matki Boskiej od Downów". To byłoby po prostu głupie. Rola Bayerowej w filmie "Excentrycy, czyli po słonecznej stronie ulicy" Janusza Majewskiego to rola trudna, mimo że epizodyczna. To na zewnątrz wulgarna, wstrętna kobieta, która kaszle, pali i pije. Bardzo dokładnie pracowałam nad tą rolą, bo wiedziałam, że nie mogę być tylko odpychająca. Pod każde przekleństwo podkładałam uczucia: strach, ból, rozpacz. Walczyłam o to, by widzowie mogli się ze mną bez odrazy utożsamiać i mnie bronić, a nie potępiać. I w pewnym sensie się to udało, bo po premierze przychodziły do mnie kobiety w moim wieku, które ze łzami w oczach mi dziękowały. To przecież była rola nieprawdopodobnie dramatyczna. Bayerowa była przed wojną wykształconą, bogatą kobietą, która śpiewała, grała na fortepianie, miała piękny pensjonat… I komuna wszystko jej zabrała. Ona jest tak naprawdę zaburzona psychicznie. To nie jest postać złej kobiety, tylko postać tragiczna. Bayerowa ostatecznie, w ramach walki z pasożytnictwem zostaje babcią klozetową i dzięki poczuciu humoru ożywa. Bardzo lubię moją Bayerową, no i poczułam ulgę… Już się nie boję bezrobocia. Gdy przyjdą złe czasy, to założę i poprowadzę wspaniałą toaletę na Plantach w Krakowie.

Mieliśmy jedno światełko

A jacy są młodzi ludzie w szkole teatralnej, w której uczy pani od trzydziestu lat? Zauważa pani jakieś zmiany generacyjne wśród adeptów i adeptek?

W ostatnich latach dzieje się coś bardzo złego. Młodzi ludzie są naprawdę zawsze tacy sami – piękni, zdolni, płoną im oczy. Tyle że dziś są chyba w jeszcze trudniejszej sytuacji niż my, którzy żyliśmy w czasach komuny. To był straszliwy okres, ale szkoła teatralna wtedy była czymś niezwykłym. Studenci innych uczelni nam zazdrościli. Myśmy mieli filmy, których oni nie oglądali, trudno dostępne książki, spotkania z wielkimi artystami; byliśmy w świecie, w którym można było zapomnieć o codziennym, szarym życiu. Oddawaliśmy całych siebie studiom, bo wokół było szaro, granice zamknięte, nie było tak wielu atrakcji. Teraz jest tak strasznie dużo światełek, że młody człowiek nie wie, co wybrać i dokąd iść. A myśmy mieli jedno światełko – i tam się szło. To była prosta droga. W moich czasach funkcjonowały też autorytety, miałam szczęście, że największymi byli dla mnie moi rodzice. Z nimi się rozmawiało o najtrudniejszych sprawach, nie wstydziło się ich i im się ufało. Mieliśmy też autorytety literackie: Kubuś Puchatek był moim takim pierwszym autorytetem i zresztą jest nim do dziś. Jak mi źle, to Kubuś mi tłumaczy wszystko. Ma mały rozumek, ale jest dobry. Myślę czasem, że w życiu poszłam za Kubusiem …

Myśmy mieli w sobie więcej takiej dziecięcej czystej radości. Trudno to nawet dziś wytłumaczyć. Bo jak wytłumaczysz studentowi, że cieszyliśmy się, bo ktoś przywiózł plastikową butelkę coca-coli albo że udało się zdobyć dwie cytryny i trzy pomarańcze? Pamiętam, jak cieszyłyśmy się z Elą Karkoszką z wystanych kilka godzin podkolanówek w czerwone serduszka! Jakie myśmy były szczęśliwe, jakbyśmy kupiły auto! Wiedzieliśmy wszyscy, że nic nam się nie należy, że wszystko trzeba zdobyć. I to zdobywanie też cieszyło. Jak ktoś dorwał dramaty amerykańskie, to dzień i noc siedzieliśmy w szkole, czytaliśmy, graliśmy z nich sceny. A teraz? Jakoś się wszyscy od siebie oddalają i często są bardzo smutni i samotni. Student mi kiedyś mówi: "Pani profesor jest pierwszą osobą, która ze mną poważnie rozmawia". To mnie poraża. A gdzie byli rodzice, szkoła? Ale to jeszcze nic. Najgorsze jest to, że oni nie ufają. Dziewiętnastoletnia dziewczyna mówi mi, że boi się zakochać. Mówię jej: "Dziewczyno, masz dziewiętnaście lat, nie bójże się, to jest najpiękniejszy czas, teraz musisz szaleć, coś przeżyć!", a ona, że boi się, że ktoś ją skrzywdzi. Młodzi ludzie są, mam wrażenie, jacyś pozamykani w sobie, nieufni. Ale w środku są cudowni, tylko trzeba w nich to wszystko budzić. Niby dużo więcej wiedzą o świecie, a są jacyś niedojrzali, mniej nieodpowiedzialni… choć oczywiście nie wszyscy.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Anna Dymna w filmie "Ostrze na ostrze", reżyseria Tadeusz Junak, 1983., fot. Filmoteka Narodowa/www.fototeka.fn.org.pl

Obrazek

Anna Dymna w filmie "Ostrze na ostrze", reżyseria Tadeusz Junak, 1983., fot. Filmoteka Narodowa/www.fototeka.fn.org.pl

Czy mimo setek ról na pani koncie jest coś, o czym wciąż pani marzy, na co wciąż pani czeka?

Mówi się, że aktorzy czekają na rolę przysłowiowego Hamleta albo Ofelii. Ale ja mam takie doświadczenie: zagrałam kiedyś epizodzik w spektaklu telewizyjnym "Ich czworo" u Tomka Zygadły. To była rola córeczki, Lili. Miałam trzydzieści parę lat i myślałam sobie: "Kurczę, będę te dzieci ciągle grać? Nie gram!". A Jurek Stuhr mówi: "Anka, proszę, no zagrajże, nie będę musiał sam jeździć na próby do stolicy". No i zgodziłam się. Tomek Zygadło opowiedział mi, jaka to jest genialna i ważna rola. Okazało się, że to prawda. Grałam dziewczynkę nimfetkę, erotomankę… Okazało się, że choć ma mało słów, to jest to fascynująca rola. Wtedy pomyślałam sobie, że czasem zdarza nam się dostać pozornie wielką rolę – tyle że u nienajlepszego reżysera, z nienajlepszą obsadą i , mimo że się napracujesz, to nie jest to żadne wielkie wydarzenie. I teraz już wiem, że najważniejsze jest spotkać się z reżyserem, którego będę rozumieć, który będzie mną zafascynowany i da mi poczuć, że w tym momencie tylko ja powinnam tę rolę grać. Wtedy rosną skrzydła i przekracza się swoje możliwości. Cały czas marzę o tym, żeby się jeszcze spotkać z jakimś reżyserem, który będzie zainteresowany pracą ze mną, który zobaczy, że we mnie jest coś, co nie było nigdy dotąd wykorzystane. Nie wiem, czy się jeszcze ktoś taki znajdzie, bo jednak ja już bardzo długo funkcjonuję w tym zawodzie. Ale może… Marzę o spotkaniach z fajnymi ludźmi. Mogą być całkiem młodzi. Bo czasem się okazuje, że ci młodzi mogą się nagle popatrzeć na taką starszą osobę jak ja i też coś w niej jeszcze odkryć.

Kiedy porównuje pani teatr do wiernego męża…

… dla mnie jest to związek na śmierć i życie. Jestem monogamistką, co jest może niemodne. Jestem dowodem na to, że męża nigdy się nie opuszcza, nawet jak jest chory i ma kryzys. Stary Teatr w Krakowie jest dla mnie całe życie najpiękniejszą oazą na pustyni. To jest miejsce łączące ludzi bez względu na wiarę i przekonania. Kiedy jesteśmy razem na scenie, to naprawdę nic się nie liczy. To teatr daje mi najwięcej siły. To miejsce, które powinno być pod ochroną - jak rzadkie rośliny czy ptaki, np. szarotki albo orły. Łatwiejsze byłoby, gdyby to teatr ze mnie zrezygnował, a nie ja z teatru. Nawet miałam kiedyś takie uczucie, że umarłam na scenie. W "Trylogii", kiedy jestem po najdłuższych galopach, to padam pod łóżkiem i tak mi wali serce, że mi się wydaje, że się deski na scenie trzęsą. Pewnego dnia, tak jak zwykle, galopuję, padam pod łóżko i nic… I cisza. I myślę: "Aha, to tak wygląda śmierć. Jak cudownie! Na scenie!". Ale badam… Puls jest. Po prostu organizm się przyzwyczaił i nauczył serce, by zwalniało bicie, by nie pęknąć. Ale często sobie żartujemy, że marzeniem aktora jest śmierć na scenie. Ładne byłyby nekrologi – "Padła na posterunku". Na szczęście, choć padam, to wciąż się podnoszę. To też piękne.

Język Polish

anna dymna

fundacja anny dymnej

narodowy stary teatr im. heleny modrzejewskiej w krakowie