Andrzej Seweryn - Życie i twórczość | Artysta

Aktor teatralny i filmowy, reżyser, dyrektor Teatru Polskiego im. Arnolda Szyfmana w Warszawie. Urodził się 25 kwietnia 1946 roku w Heilbronn w Niemczech.

Zdjęcie portretowe artysty

Podpis obrazka portretowego

Andrzej Seweryn w przedstawieniu Prorok Ilja w reżyserii Ondreja Spišáka, fot. Krzysztof Bieliński / Teatr Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie

Tytuł w nagłówku (deprecated)

Andrzej Seweryn

Jeden z najważniejszych polskich aktorów dramatycznych. Po ukończeniu Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie (1968) otrzymał angaż do Teatru Ateneum, w którym grał do 1980 roku. Następnie wyjechał do Francji, gdzie spędził ponad 30 lat, rozwijając swoją karierę aktorską. W kraju nad Sekwaną grał w słynnym teatrze paryskim Comédie-Française, a także w spektaklach Antoine’a Viteza oraz Petera Brooka. Zagrał także rolę Steinera we francuskim filmie Amok.

Po 1989 roku zaczął coraz częściej występować w Polsce. Stworzył cenione role w Teatrze Telewizji oraz w filmach, współpracował m.in. z Andrzejem Wajdą, Jerzym Hoffmanem, Krzysztofem Zanussim, a także z reżyserami młodego pokolenia: Janem P. Matuszyńskim czy Pawłem Maśloną. Szczególnie zapadł w pamięć widzów rolami w filmach Ostatnia rodzina (2016), Dyrygent (1979), Różyczka (2010), Ziemia obiecana (1974). W 2026 roku wcielił się w rolę Tomasza Łęckiego w nowej ekranizacji Lalki.

Od 2011 roku jest dyrektorem naczelnym Teatru Polskiego w Warszawie, w którym proponuje wielki repertuar, zarówno w klasycznej, jak i nowoczesnej inscenizacji. Jako aktor teatralny mierzył się z wielkimi rolami m.in. Arnolfa w Szkole żon (2011), Prospera w Burzy (2012) czy Hamma w Końcówce Becketta (2014).

W 2018 roku obchodził 50-lecie pracy artystycznej – na tę okazję przygotował monodram Szekspir Forever!.

Seweryn ma opinię aktora utalentowanego, odważnego i niezwykle pracowitego. Jak mówił w wywiadzie dla „Filmu” (nr 1/1995):

Praca jest wszechogarniającą, wszechpotężną dziedziną mojego życia.

Żmudne ćwiczenia fizyczne i dykcyjne są dla niego przyjemnością i obowiązkiem. Żyje w poczuciu ciągłej niedoskonałości. Z drugiej strony emocjonalne chłopięctwo, do którego otwarcie się przyznaje, daje mu wciąż świeże spojrzenie na otaczającą rzeczywistość. W wywiadzie dla „Dziennika Bałtyckiego” (24-26 grudnia 1993) mówił:

Moja naiwność i dziecięcość wyraża się przede wszystkim w tym, że przestałem udawać jakobym był mądrzejszy od autora tekstów. Przestaję go traktować jako pretekst do wyrażania moich poglądów. Dziś staram się przede wszystkim zrozumieć, po co autor tak czy inaczej konkretną kwestię napisał. Nie chcę głosić, chcę pytać. Dziś interesuje mnie dialog, spotkanie z człowiekiem, a nie ze świetnie wyuczonym manekinem.

Warsztat i perfekcja czynią z jego ról kreacje najwyższej rangi. Nie wstydzi się nazywać aktorstwa misją. W tej samej rozmowie dodawał:

Tego zawodu nie da się zdefiniować. Nie intelekt jest gwarancją powodzenia w aktorstwie. Często, przeciwnie, on przeszkadza. To zawód pełen sprzeczności. Czyż nie jest to rzecz tajemnicza, że publiczność na widok jednego aktora milknie, a nie zauważa wejścia innego. Moim ABC aktorstwa jest tekst Hamleta: „Zastosuj akcję słów, a słowa do akcji, mając przede wszystkim to na względzie, abyś nie przekroczył granic natury, wszystko bowiem, co przesadzone, przeciwne jest zamiarowi teatru, którego przeznaczeniem jest – jak było dawniej – służyć niejako za zwierciadło naturze”. Praca wykonywana z myślą o innych jest warunkiem dobrego wykonywania zawodu. Toteż ona jest moją, swego rodzaju, religią.

Początki

W 1968 roku ukończył Państwową Wyższą Szkołę Teatralną (PWST) w Warszawie i został zaangażowany do Teatru Ateneum, w którego zespole był nieprzerwanie do 1980 roku. W latach 1972–1974 był wykładowcą na wydziale aktorskim w warszawskiej szkole teatralnej.

Zanim jeszcze zadebiutował na scenie w Teatrze Ateneum epizodem w Niemcach Leona Kruczkowskiego (1967, reż. Janusz Warmiński) i niewielką rólką Konduktora w Dyliżansie Aleksandra Fredry (1968, reż. Jerzy Goliński), zetknął się z polityką. W 1968 roku był współorganizatorem protestu przeciwko zdjęciu ze sceny Teatru Narodowego Mickiewiczowskich Dziadów w reżyserii Kazimierza Dejmka. Za rozrzucanie ulotek wyrażających sprzeciw wobec radzieckiej inwazji na Czechosłowację na pięć miesięcy trafił do więzienia.

Pierwsze recenzje wyróżniające Seweryna pojawiły się po jego tytułowej roli w Głupim Jakubie Tadeusza Rittnera (1970, reż. Jan Świderski). Jak pisał August Grodzicki (Piękna sztuka aktorska, „Życie Warszawy” 17 lutego 1970):

Seweryn potwierdził się w nim jako aktor niezwykle utalentowany. Aktor mający tę siłę wewnętrzną i urok osobowości, które przyciągają uwagę i zjednują widzów. Nie trzeba być zbyt przenikliwym prorokiem, aby przepowiedzieć mu piękną przyszłość w teatrze. Szukającego prawdy i tylko prawdy Jakuba zagrał szczerze i naturalnie, z żarliwym przekonaniem i młodością uczuć.

Warszawski Teatr Ateneum dał aktorowi szansę zagrania ról zarówno w tekstach klasycznych: Iwana Szatowa w Biesach Fiodora Dostojewskiego (1971, reż. Janusz Warmiński), tytułowego Don Carlosa Fryderyka Schillera (1972, reż. Maciej Prus) czy Gustawa w Ślubach panieńskich Aleksandra Fredry (1976, reż. Jan Świderski), jak i w dramatach współczesnych: Chłopca w Czekając na Godota Samuela Becketta (1971, reż. Maciej Prus), Czeladnika II w Szewcach Stanisława Ignacego Witkiewicza (1971, reż. Maciej Prus), czy Delamarche'a w Ameryce według Franza Kafki (1973, reż. Jerzy Grzegorzewski).

Andrzej Seweryn w przedstawieniu "Burza" Williama Szekspira w rezyserii Dana Jemmetta w Teatrze Polskim.n/z Andrzej Seweryn, fot. Eugeniusz Helbert / Forum — Andrzej Seweryn w przedstawieniu Burza Williama Szekspira w rezyserii Dana Jemmetta w Teatrze Polskim.n/z Andrzej Seweryn, fot. Eugeniusz Helbert / Forum

Pierwsze role filmowe

Nader szybko upomniały się o młodego aktora radio, film i telewizja. Po niefortunnym debiucie ekranowym w Albumie polskim Jana Rybkowskiego (1970) – filmie-laurce na XXV-lecie PRL – zachwycił w Chłopach tego samego reżysera (1972). Pierwsza wybitna rola to Maks Baum w zrealizowanej przez Andrzeja Wajdę ekranizacji powieści Władysława Reymonta Ziemia obiecana (1974). Jego spokojny, wyważony i uporządkowany bohater zapadł w pamięć widzów obok wybitnych kreacji Wojciecha Pszoniaka i Daniela Olbrychskiego – choć sam aktor uważa, że nie wykorzystał wówczas dostatecznie tej szansy. Kolejna ważna rola powstała w niedokończonym wówczas filmie Andrzeja Żuławskiego Na srebrnym globie (1976). Seweryn zagrał w nim uwielbianego przez podwładnych dowódcę ekspedycji kosmicznej, w którym to bezkrytyczne uwielbienie i nieograniczona władza budzą diabła. Niestety publiczność mogła obejrzeć tę rolę dopiero po 12 latach, gdy film zdjęto z półki.

Zanim aktor otrzymał kolejną szansę od Andrzeja Wajdy, na małym ekranie pojawiał się w serialach: Noce i dnie (1975), Polskie drogi (1976), Rodzina Połanieckich (1978) oraz w spektaklach Teatru Telewizji: tytułowy Ruy Blas Wiktora Hugo (1973, reż. Ludwik René), Willy w Niemcach Leona Kruczkowskiego (1974, reż. Jan Świderski).

W 1978 roku Andrzej Wajda obsadził Seweryna w roli Jacka Rościszewskiego w filmie Bez znieczulenia. Jak pisał Tomasz Lada w „Życiu” (29 września 2000):

Jako karierowicz i oportunista – niebezpieczny i słaby – Seweryn po mistrzowsku rozgrywa swoją partię. Budzi przestrach i niechęć, a jednocześnie uśmiech politowania. Odtwarza Polaków epoki późnego Gierka - maluczkich, pazernych, niebezpiecznych i wystraszonych egoistów.

W Dyrygencie (1979) po raz pierwszy pokazał skalę swojego talentu. Jego bohater to, jak notował Aleksander Ledóchowski w „Filmie” (nr 18/1980):

człowiek o dużych ambicjach, lecz skazany na średni prowincjonalny zespół i pozbawiony nie tylko większego talentu, lecz także pewnej ogłady. [...] Rzuca się, miota, szarżuje i pogrąża coraz głębiej; nie tylko przegrywa, ale – co dla mężczyzny najdotkliwsze – ośmiesza się. W tej jego szarpaninie jest coś bardzo ludzkiego i przejmującego. Bo w gruncie rzeczy to nie jest człowiek, który przegrywa, lecz człowiek, który jest niszczony. W tym właśnie przejawia się tragizm, choć ma wymiar najbardziej prozaiczny. Andrzej Seweryn wyszedł daleko poza rodzajowość postaci.

O jego bohaterach, przedstawicielach pierwszego dorosłego pokolenia powojennego, do których doliczyć można Marka z Kung-fu Janusza Kijowskiego (1979), Bogdana z Dziecinnych pytań Janusza Zaorskiego (1981) i Kapitana Wirskiego z Człowieka z żelaza Andrzeja Wajdy (1981) powiedziano, że stanowią „skłonny do kompromisów i konformizmu materiał na kanalię lub nawet w miarę przyzwoitego człowieka, zależnie od warunków i okoliczności” (Maria Kornatowska, Wodzireje i amatorzy, WAiF 1990).

Pod koniec lat siedemdziesiątych – jak sam przyznał – zaczęło go ogarniać pewnego rodzaju znużenie i przeczucie, że staje się rutynowym aktorem. Wyjazd do Paryża stał się okazją do zmiany, zarówno w życiu osobistym, jak i zawodowym. We Francji zastało Seweryna ogłoszenie stanu wojennego.

Lata francuskie

W 1980 roku Andrzej Seweryn wyjechał do Paryża, by zagrać kobiecą rolę Spiki Tremendosy w Onych Stanisława Ignacego Witkiewicza reżyserowanych przez Andrzeja Wajdę. Zachwycony tym przedstawieniem Antoine Vitez zaprosił go wówczas do zagrania Thomasa Pollocka w Zamianie Paula Claudela, a następnie zaproponował mu etat w l'École du Théâtre National de Chaillot. W roli Mistrza w adaptacji Mistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa (1983) w paryskim Theatre de la Ville obejrzał Seweryna Peter Brook i zaangażował do swego zespołu. Z Międzynarodowym Centrum Kreacji Teatralnej Petera Brooka – jednym z najbardziej niekonwencjonalnych zespołów teatralnych na świecie – Andrzej Seweryn związany był przez cztery lata (1984–88).

Za jedno z najważniejszych doświadczeń teatralnych Seweryn uważa zetknięcie się z Peterem Brookiem. Pracował blisko rok w grupie aktorów z osiemnastu krajów nad Mahabharatą – przedstawieniem opartym na wielkim eposie hinduskim. Zagrał w tym spektaklu dwie role: w wersji francuskiej postać przypominającą diabła, w wersji angielskiej (sfilmowanej) postać kojarzącą się z aniołem. Jak mówił w wywiadzie dla „Odry” (nr 10/1995):

Pracę z Brookiem uznaję jako okres przełomu. Ja wtedy przestałem grać. Zacząłem być.

Brookowi zawdzięcza Seweryn zrozumienie innych konwencji i form teatralnych oraz „stopienie w jedność” ciała, emocji i intelektu.

W 1993 roku został przyjęty do jednego z najbardziej prestiżowych zespołów teatralnych na świecie – Comédie Française. Na narodowej scenie Francji zadebiutował tytułową rolą w Don Juanie Molière'a (1993). „New York Times” pisał, że przypomina on

bardziej przebiegłego śliskiego fircyka niż namiętnego kochanka, jest zmysłowym cynikiem, którego głównym celem jest osiągnięcie kontroli nad innymi, a nie przeżycie miłości, czy nawet dokonanie romantycznego podboju.

W Komedii Francuskiej zachwycał publiczność i krytykę m.in. w tytułowych rolach w Świętoszku oraz Mieszczaninie szlachcicem Molière'a, jako Gajew w Wiśniowym sadzie Antoniego Czechowa, Klaudiusz w Hamlecie Williama Szekspira, Prezydent w Intrydze i miłości Fryderyka Schillera. Wzbudzał również podziw i uznanie w rolach Henryka ze Ślubu Witolda Gombrowicza (2001) oraz Shylocka z Kupca weneckiego Williama Szekspira (2001). Przy okazji tej ostatniej roli recenzent paryskiego „Le Monde” napisał:

wirtuozeria tego aktora nigdy jeszcze nie zabłysła tak, jak w tej roli. [Seweryn] przebiega wszystkie rejestry od farsy po tragedię, z tą samą biegłością, z jaką mówi po polsku, niemiecku, rosyjsku i angielsku, jako triumfujący lichwiarz. Ten Shylock z pewnością nie jest sympatyczny. Ale ma w sobie życie.

Entuzjastycznie przyjmowano także próby reżyserskie Seweryna: Małżeństwo z przymusu Molière'a (1999) oraz Zło krąży Jacquesa Audibertiego (2000).

W kinie francuskim najważniejszymi osiągnięciami Seweryna są: Steiner w Amoku (1992), Hebrard w nagrodzonych Oscarem Indochinach (1992) oraz dwie role przywódców Wielkiej Rewolucji Francuskiej: Bourdon w Dantonie Andrzeja Wajdy (1982) i Robespierre w Rewolucji francuskiej (1989).

„Absolutnie wielki”

Po 1989 Andrzej Seweryn powrócił do pracy w Polsce. Na początku lat 90. najczęściej gościł go Teatr Telewizji. Wybitne i dojrzałe aktorstwo zaprezentował w tytułowych rolach w Ryszardzie III (1989, reż. Feliks Falk) i Koriolanie (1995, reż. Mirosław Bork) Williama Szekspira oraz Don Juanie Molière'a (1995, reż. Leszek Wosiewicz). O Ryszardzie III Łukasz Wyrzykowski napisał w „Dzienniku Zachodnim” (13 grudnia 1989):

To był wielki popis Seweryna. Zbudował postać bardzo złożoną: cynika, mordercy, ale jednocześnie i człowieka bardzo wewnętrznie i zewnętrznie nieszczęśliwego, skrzywdzonego. [...] Seweryn zbudował rolę na aktorstwie dla siebie charakterystycznym: bardzo logicznie, chłodno, wręcz z matematyczną dokładnością.

Zaskakująca i niezwykła była także jego rola w Krawcu Sławomira Mrożka (1997, reż. Michał Kwieciński). Tomasz Lada pisał w „Życiu” (29 września 2000):

Seweryn nadaje postaci Mrożka jeszcze więcej nieprzyjemnej, budzącej refleksję wieloznaczności. Aktor zaskakuje wszystkim – od mimiki do mrówczego, przypominającego chód spętanych kimonem japonek sposobu poruszania się. Seweryn jest po prostu absolutnie wielki.

Andrzej Seweryn pojawił się w głośnych zagranicznych produkcjach, m.in.: La Condanna w reżyserii Marca Bellocchia (1990), Liście Schindlera Stevena Spielberga (1993) oraz u Agnieszki Holland w Całkowitym zaćmieniu (1995). Na małym ekranie aktora można było jeszcze zobaczyć w roli Księcia w Sporze Pierre'a Marivaux (1997, reż. Marcin Ziębiński) i marszałka Stachowskiego w Wajdowskiej inscenizacji powieści Juliusza Kadena-Bandrowskiego Bigda idzie! (1999). Dla Teatru Telewizji Seweryn wyreżyserował ponadto Tartuffe'a, czyli obłudnika Molière'a (2002) i przeniesioną w słowiańskie realia Antygonę Sofoklesa (2004).

Na początku lat 2000. na scenie dramatycznej w Polsce Seweryn wyreżyserował dwa spektakle – Ryszarda II Szekspira (Teatr Narodowy, 2004) i broadwayowski przebój, na podstawie którego powstał film z Anthony Hopkinsem i Gwyneth Paltrow – Dowód Davida Auburna (Teatr Polonia w Warszawie, 2008) z własną rolą Roberta. Joanna Derkaczew pisała o przedstawieniu w „Gazecie Wyborczej”:

Trudno zarzucić reżyserowi niezdolność budowania pełnych napięcia scen czy nieczułość na zawarty w dramacie pierwiastek magiczny. Można tylko się dziwić, że po latach pracy nad Szekspirem, Molierem, Sofoklesem, postanowił przywieźć do kraju amerykańskie kino realistyczne.

U schyłku lat dziewięćdziesiątych aktor tryumfalnie powrócił do polskiego kina. Jego Jeremi Wiśniowiecki w Ogniem i mieczem Jerzego Hoffmana (1999) to, jak pisał Krzysztof Demidowicz w „Filmie” (nr 4/2001):

dynamiczny wizerunek magnata, w którego los wpisany jest konflikt moralny między obowiązkami wobec państwa a indywidualną wolą.

O postaci Sędziego z Pana Tadeusza Andrzeja Wajdy (1999) Tomasz Lada pisał w „Życiu” (29 września 2000), że

z nieciekawego, Mickiewiczowskiego bohatera drugoplanowego Seweryn stworzył doskonały, porywający wieloznacznością portret Polaka – człowieka z jednej strony nieporadnego, z drugiej zapobiegliwego gospodarza, z jednej Fredrowskiego złośnika, z drugiej zimnego, kalkulującego gracza.

Później aktor doskonale odnalazł się w roli Rejenta Milczka, w Zemście Andrzeja Wajdy (2002). W roku 2000 Seweryn zagrał księdza Stefana Wyszyńskiego w filmie Teresy Kotlarczyk Prymas. Trzy lata z tysiąca. Tomasz Lada pisał we wcześniej już cytowanym artykule z „Życia”:

Aktor zmierzył się z najtrudniejszą rolą w swoim dotychczasowym dorobku. Musiał zagrać człowieka żyjącego wciąż w polskich umysłach. Osobę duchowną, z całą jej tajemnicą wiary, ukazaną w sytuacji ekstremalnej, a jednocześnie wytrawnego polityka, zdającego sobie sprawę, że jeden nierozważny ruch skończy się tragedią – nie tylko osobistą, ale i całego Kościoła w Polsce. Kardynał Wyszyński w ujęciu Seweryna to przede wszystkim człowiek rozważny i dobry. Aktor, podobnie jak i jego postać, nie mówią wiele. Widz nie dostaje jednoznacznych odpowiedzi. Musi domyślać się, obserwując pozornie nieruchomą, nieprzeniknioną twarz Seweryna kardynała i jego spokojne, wyważone gesty. Aktor nie próbuje deptać sacrum, dotykać tajemnicy wiary. On pokazuje człowieka czczonego i niszczonego jednocześnie – świadomego swojej słabości i silnego wiarą oraz pewnością racji.

Aktor zagrał także w kręconym w Polsce filmie Petera Greenawaya o życiu Rembrandta Nightwatching (2007). Można go było zobaczyć na srebrnym ekranie w filmach Sęp (2011, reż. Eugeniusz Korin), Uwikłanie (2011, reż. Jacek Bromski), Jeszcze nic nie widzieliście (2012, reż. Alain Resnais), Zbliżenia (2014, reż. Magdalena Piekorz) oraz Anatomia zła (2015, reż. Jacek Bromski).

W 2006 roku debiutował jako reżyser filmowy. Zrealizował Kto nigdy nie żył..., opowieść o charyzmatycznym księdzu Janie (w tej roli Michał Żebrowski), który dowiaduje się, że jest nosicielem wirusa HIV.

W 2001 roku ukazała się książka Teresy Wilniewczyc o Andrzeju Sewerynie, pierwsza monografia aktora. Dekadę później, w 2011 roku Seweryn objął dyrekcję warszawskiego Teatru Polskiego im. Arnolda Szyfmana przy ul. Karasia 2. W 2010 roku w rozmowie z Łukaszem Maciejewskim dla „Tygodnika Powszechnego” mówił:

W dobrym teatrze aktorzy są przygotowani do zawodu, mają doskonale opanowany warsztat. Taki teatr potrafi zbudować dekoracje, uszyć odpowiednie kostiumy, oświetlić scenę, zapanować nad dźwiękiem, wreszcie jest w stanie równie dobrze i profesjonalnie wystawić sztukę współczesną, jak i dramat napisany trzysta lat temu.

Swoją upływającą pod znakiem łączenia klasyki z nowoczesnością aktywność zainaugurował występem w monodramie złożonym z tekstów Szekspira inspirowanym krakowskim spektaklem – Wyobraźcie sobie... w reżyserii Jerzego Klesyka. Szekspir forever, wyreżyserowany przez Seweryna, skomponowany jest z najpiękniejszych fragmentów arcydzieł Szekspira – Hamleta, Makbeta, Romea i Julii, Henryka V, Burzy, Ryszarda III, Sonetów.

Teatr Polski, "Szekspir FOREVER", Andrzej Seweryn

Na scenie Polskiego wystąpił m.in. w Końcówce Samuela Becketta w reżyserii Antoniego Libery i molierowskiej Szkole żon w reżyserii Jacquesa Lassalle'a.

Joanna Derkaczew pisała w „Gazecie Wyborczej”:

W sekwencjach, gdzie Andrzej Seweryn nie koncentruje się na konwencjonalnych piruetach z kuferkiem, gra dramat mężczyzny, któremu rzeczywistość zaczęła mówić „nie”. Chryzald (Mariusz Wojciechowski) rozmawia z nim jak cierpliwy terapeuta, próbując wybić mu z głowy nierealistyczne aspiracje. Arnolf patrzy na niego z uśmiechem wyższości: „Co ty wiesz o głębi mego geniuszu i mego cierpienia”. Dopiero gdy wychowanica Agnieszka odmawia mu miłości, rozpada się. Samokontrola puszcza. Arnolf wczepia się w przerażoną, zaciętą w bólu i rozczarowaniu dziewczynę, której twarz w jednej chwili starzeje się o kilkadziesiąt lat.

Seweryna można też oglądać w szekspirowskiej Burzy chwalonej przez krytyków za aktorską wirtuozerię, fredrowskiej Zemście, współreżyserowanym Bolesławie Śmiałym i Królu Learze w reżyserii legendy europejskiego teatru Jacquesa Lassalle'a. Ta rola zachwyciła publiczność i krytyków. Jak pisał Dionizy Kurz:

Wielu wybitnych aktorów zmagało się z rolą Króla Leara, a teraz Andrzej Seweryn może zapisać kolejne zwycięstwo na swej artystycznej drodze. Był perfekcyjny. Pokazał swój kunszt. Jest to jego wybitna rola. Nie grał starego króla. Był Królem.

"Prorok Ilja" w reżyserii Ondreja Spišáka [galeria]

Styl wyświetlania galerii

Wyświetl slajder (domyślny)

W styczniu 2013 roku reżyserskie konto Seweryna zasilił Irydion Krasińskiego z choreografią Leszka Bzdyla i muzyka Olo Walickiego. Spektakl został wystawiony z okazji setnej rocznicy inauguracji tym samym dramatem sceny Teatru Polskiego. Seweryn mówił w wywiadzie dla „Gazety Wyborczej”:

Marzy mi się teatr tradycyjny. Ludzie chcą tego teatru, który ja proponuję. To mi dodaje skrzydeł, energii i potwierdza moje przekonanie. Być może to nie są widzowie innych teatrów, ale dobrze – każdy ma prawo do swojego teatru. Chciałbym poruszyć jeszcze jeden wątek – mianowicie szacunek do języka polskiego. I nie chodzi tutaj tylko o wyraźne mówienie, ale o wydobywanie bogactwa intelektualnego i duchowego. My mamy coś do zaproponowania światu, a nie tylko obowiązek naśladowania teatrów niemieckich czy innych.

Seweryn na scenie pojawił się w roli tytułowej w Królu Learze Williama Szekspira w reżyserii Jacques'a Lassalle'a (Teatr Polski w Warszawie, 2014), w Tagore Rabindranatha Tagore'a (Ośrodek Praktyk Teatralnych Gardzienice Lublin, 2014), Cygan w Polskim. Życie jest piosenką Jacka Cygana (Teatr Polski w Warszawie, 2014), w Weselu Wyspiańskiego w reżyserii Krzysztofa Jasińskiego (Teatr Polski w Warszawie, 2015) oraz gościnnie w Don Juanie w Warszawie Michała Walczaka (Pożar w burdelu w Warszawie, 2015).

W 2015 w kolejnej interpretacji Wesela Stanisława Wyspiańskiego, tym razem w reżyserii Krzysztofa Jasieńskiego, Seweryn wcielił się w rolę Gospodarza/Wernyhory. Paulina Aleksandra Grubek dla „Dziennika Teatralnego” w swojej recenzji pisał o wykreowanej przez aktora postaci:

Gospodarz Seweryna to z jednej strony dobry, silny, polski chłop – z drugiej jednak małe dziecko, marzące o sprawiedliwości i wolności dla swojego kraju. Jego patriotyczne uniesienia i wola walki nie są ani przesadzone, ani zbyt egzaltowane. Podarował swojej postaci nie tylko mądrość życiową i doświadczenie, ale także lekkość – sprawił, że jego bohater stał się zarówno przekonujący, jak i prawdziwy. […] Jest to bez wątpienia wielka i uczciwie zagrana rola.

W kwietniu 2016 roku premierę miał kolejny spektakl na deskach Teatru Polskiego – Krapp i dwie inne jednoaktówki Samuela Becketta w przekładzie i reżyserii Antoniego Libery. Na spektakl składają się Ostatnia taśma, Fragment dramatyczny II oraz Impromptu Ohio. Andrzej Seweryn wciela się w tytułową rolę i kontempluje nad „ciągłością ludzkiego ja”. O jego kreacji pisał Witold Sadowy:

Trudną postać Krappa kreśli precyzyjnie delikatną kreską. Mimiką, gestem, wyrazem twarzy i wzrokiem buduje bezbłędnie postać życiowego rozbitka. Człowieka zgorzkniałego. Przegranego w miłości. Człowieka, który roztrząsa swoją życiową klęskę, przesłuchując taśmy sprzed lat. Wielkie brawa dla niego. To znakomita rola Andrzeja Seweryna.

Tomasz Miłkowski szuka analogii między Krappem a dotychczasowymi rolami Seweryna:

To współistnienie bohaterów Szekspirowskich i Becketta w repertuarze jednego, wybitnego aktora rodzi nowe połączenia i oddziaływania, wcześniej nieprzeczuwane. Kto wie, czy przez Krappa albo Hamma nie mówią bohaterowie Szekspira? Może Krapp to Prospero, który złamał magiczną pałeczkę, a Hamm to oślepły Lear? Jakkolwiek by było, w dojrzałym, mistrzowskim aktorstwie Andrzeja Seweryna nastąpiła kumulacja doświadczeń, owocująca tak głębokimi kreacjami, jak Krapp.

Kolejnym wielkim sukcesem Andrzeja Seweryna było zdobycie nagrody dla najlepszego aktora podczas 69. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Locarno za rolę Zdzisława Beksińskiego w filmie Ostatnia Rodzina Jana P. Matuszyńskiego. Film ten jest opowieścią o rodzinie Zdzisława Beksińskiego, jednego z najciekawszych i najbardziej popularnych malarzy polskich XX wieku.

Ostatnia Rodzina - teaser from Culture.pl on Vimeo.

Za rolę tę otrzymał Seweryn także nagrodę na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. Zebrała ona entuzjastyczne recenzje w kraju i zagranicą. Łukasz Adamski pisał we „wPolityce”:

Natomiast Andrzej Seweryn nie zagrał Zdzisława. On przeistoczył się w swoją postać, jak zwykł to robić Robert de Niro w swoich największych kreacjach aktorskich w latach 70. Seweryn tworzy najwybitniejszą rolę w karierze. Jego aktorstwo jest totalne.

W pochwałach wtórował mu Jay Weissberg na łamach „Variety”:

Gwiazdor Seweryn [...] zdołał uchwycić zewnętrzny geniusz Zdzisława, bez słów ukazując jednak także czający się wewnątrz mrok, który sam Beksiński starał się ukrywać wszędzie poza swoją sztuką.

Seweryn wystąpił w roli głównej w Dzienniku czeczeńskim Poliny Żerebcowej, przygotowanym przez Iwana Wyrypajewa jako coroczny spektakl w Muzeum Powstania Warszawskiego na rok 2017. W grudniu tego samego roku w Teatrze Polskim w Warszawie premierę miał Wujaszek Wania, również w reżyserii Iwana Wyrypajewa, w którym Seweryn zagrał Serebriakowa. Jak pisał Tomasz Miłkowski:

To zawsze był materiał na popisową rolę, a Andrzej Seweryn wykorzystał wszystkie możliwości, aby stworzyć portret nadętego satrapy, pochylonego nad swoim losem. Wystawi na widok publiczny wszystkie kaprysy profesora, jego władczość, dmuchaną wielkość, wreszcie horrendalną głupotę. […] Wielka rola.

Z kolei pod koniec sezonu Seweryn zagrał w Królu na podstawie powieści Szczepana Twardocha w reżyserii Moniki Strzępki (Teatr Polski w Warszawie, premiera: maj 2018). W maju 2019 premierę miał Borys Godunow w reżyserii Petera Steina, w którym Seweryn wcielił się w tytułową rolę (Teatr Polski w Warszawie). Jak mówił Katarzynie Janowskiej w wywiadzie dla Onetu, była to najdroższa produkcja w historii teatru w Polsce. Niedługo później Seweryn pojawił się również w dużo skromniejszym przedsięwzięciu – nagraniu wideo w multimedialnym spektaklu Filmy z epoki smogu Michała Zadary (2019).

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Scena z przedstawienia Król w reżyserii Moniki Strzępki, 2018. Na zdjęciu: Andrzej Seweryn , fot. Magda Hueckel/Teatr Polski w Warszawie

Obrazek

krol-moniki-strzepk.jpg

W 2018 roku aktora można było oglądać na małym ekranie w głównej roli w produkcji Rojst w reżyserii Jana Holoubka. Seweryn pojawił się też w serialach Nielegalni oraz Król – aktor ponownie zagrał w adaptacji powieści Szczepana Twardocha, tym razem telewizyjnej, jak i znów spotkał się na planie z reżyserem Janem P. Matuszyńskim. W 2021 roku powrócił do roli stworzonej w serialu Holoubka – w drugim sezonie, Rojście '97, ponownie wcielił się w Witolda Wanycza, tym razem 13 lat starszego.

W lutym 2019 premierę miał wyreżyserowany przez Seweryna spektakl Boże mój! (Teatr Polonia w Warszawie). W 2019 zagrał także hrabiego Leona Przewiedzkiego w filmie Czarny mercedes w reżyserii Janusza Majewskiego, a rok później księdza Jana Zieję w filmie biograficznym Zieja w reżyserii Roberta Glińśkiego.

Andrzej Seweryn obchodził 50-lecie pracy artystycznej w sierpniu 2018 roku. Na jubileusz przygotował monodram Szekspir Forever!.

W ostatnich latach można go było oglądać m.in. w filmach Śubuk (2022; za tę rolę otrzymał Orła w kategorii najlepsza drugoplanowa rola męska), Niebezpieczni dżentelmeni (2022), Doppelgänger. Sobowtór (2023), Kos (2024) czy Lalka (2026). Na deskach teatralnych grał w spektaklach Teatru Polskiego: Don Juan (2022), Odprawa posłów greckich (2023), Charków! Charków! (2024), Kochany, najukochańszy... (2024), Rękopis znaleziony w Saragossie. Dziedzictwo Gomelezów (2025), Płomienie (2026) i Horacjusz (2026).

Ważniejsze nagrody i odznaczenia:

1980 – Srebrny Niedźwiedź za rolę Adama w Dyrygencie Andrzeja Wajdy na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie;
1994 – Order Sztuk Pięknych i Nauk Humanistycznych Republiki Francuskiej; Główna nagroda aktorska za rolę Steinera w Amoku Joel Farges na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Kairze;
1996 – Nagroda im. Stanisława Ignacego Witkiewicza – nagroda za popularyzację polskiej kultury za granicą przyznawana przez Sekcję Krytyków Teatralnych Polskiego Ośrodka ITI z okazji Międzynarodowego Dnia Teatru; Kryształowe Zwierciadło – nagroda redakcji miesięcznika „Zwierciadło”;
1997 – Dyplom Ministra Spraw Zagranicznych za wybitne zasługi dla kultury polskiej w świecie; Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski;
1998 – Nagroda za rolę tytułową w spektaklu Teatru Telewizji Krawiec Sławomira Mrożka na 4. Ogólnopolskim Konkursie na wystawienie polskiej sztuki współczesnej; Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za rolę w spektaklu Teatru Telewizji Krawiec;
1999 – Order National du Merite, odznaczenie za zasługi dla kultury francuskiej;
2000 – Nagroda Prezesa Zarządu Telewizji Polskiej za rolę w filmie Prymas. Trzy lata z tysiąca Teresy Kotlarczyk na 25. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku; nagroda „Skrzydeł” za „za szczególne osiągnięcia w dziedzinie sztuki filmowej poza Polską, za rozwinięcie skrzydeł w świecie” na Festiwalu Filmu Polskiego w Ameryce;
2001 – Złota Kaczka (nagroda miesięcznika „Film”) za rolę w filmie Prymas. Trzy lata z tysiąca Teresy Kotlarczyk;
2004 – Nagroda specjalna marszałka województwa pomorskiego z okazji Międzynarodowego Dnia Teatru za rolę tytułową w przedstawieniu Don Juan Molière'a (na scenie Comédie Française w Paryżu), granym gościnnie w Gdańsku; Nagroda Bociana – za promocję polskiej kultury za granicą na 12. Międzynarodowym Festiwalu Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych Camerimage w Łodzi;
2005 – Legia Honorowa;
2006 – Złoty Medal Gloria Artis – Zasłużony Kulturze, nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego;
2008 – Wielki Ukłon – nagroda honorowa „za wszystko piękne, czym sycić i poić mogła się dusza widza” podczas Quest Europe w Zielonej Górze; Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski;
2010 – Nagroda za rolę w monodramie Wyobraźcie sobie... William Shakespeare w plebiscycie publiczności zorganizowanym przez Teatr im. Słowackiego w Krakowie;
2013 – Nagroda Rady Miejskiej Wrocławia oraz Grand Prix Geras podczas Wrocławskich Spotkań Teatrów Jednego Aktora;
2014 – Nagroda im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego za wybitne kreacje aktorskie na deskach Teatru Polskiego w Warszawie, ze szczególnym uwzględnieniem ról szekspirowskich; Złoty Glan, nagroda kina Charlie w Łodzi;
2016 – Nagroda Ikona Polskiego Kina za całokształt pracy aktorskiej na 5. Kołobrzeskim Festiwalu Filmowyu Suspense Film Festival; Lampart podczas 69. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Locarno, nagroda dla najlepszego aktora za rolę Zdzisława Beksińskiego w filmie Ostatnia Rodzina; Nagroda za pierwszoplanową rolę męską na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni za Ostatnią rodzinę;
2022 – Nagroda im. Cypriana Kamila Norwida – Dzieło Życia 2022 – za całokształt twórczości;
2023 – Polska Nagroda Filmowa „Orzeł ” za najlepszą drugoplanową rolę męską w filmie Śubuk;
2026 – Nagroda im. Bronisława Geremka.

Opracowanie: kwiecień 2002.
Ostatnia aktualizacja: sierpień 2026 (AJ).

teatr polski w warszawie