Michał Walczak - Życie i twórczość | Artysta

Dramatopisarz, reżyser, dyrektor warszawskiego Teatru Rampa. Współtwórca kabaretu Pożar w Burdelu.

Zdjęcie nagłówka

Tytuł w nagłówku

Michał Walczak

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Michał Walczak, fot. Marek Zimakiewicz/Teatr Rampa na Targówku

Urodził się w 1979 roku w Sanoku. Studiował w warszawskiej Szkole Głównej Handlowej, następnie na Wydziale Wiedzy o Teatrze Akademii Teatralnej.

Debiutem dramatopisarskim Walczaka była Piaskownica, za którą otrzymał nagrodę w konkursie „My na progu nowego wieku”; potem powstawały kolejne sztuki – Podróż do wnętrza pokoju, Rzeka, Kopalnia, Nocny autobus, Całe życie Jarosława, Kac, Pierwszy raz, Miasteczko G., Babcia, Depresja komika, Szatan show, Powrót króla, Budowniczy schronów i inne.

Dramaty Walczaka szybko trafiły na polskie sceny. Piaskownicę w Teatrze im. Jerzego Szaniawskiego w Wałbrzychu wystawił Piotr Kruszczyński (2003), który rok później zrealizował także Kopalnię - dramat napisany specjalnie na zamówienie wałbrzyskiej sceny. Drugą realizacją Piaskownicy było przedstawienie z Teatru Narodowego w reżyserii Tadeusza Bradeckiego (2003). Reżyser połączył dramat Walczaka ze swoją sztuką z lat młodzieńczych zatytułowaną W piaskownicy. Natomiast Podróż do wnętrza pokoju w Teatrze Powszechnym w Radomiu przygotował Adam Sroka (2003).

Później po dramaty Walczaka sięgnęli jeszcze inni reżyserzy, m.in. Tomasz Man, Paweł Miśkiewicz, Jarosław Tumidajski, Giovanny Castellanos. Jego utwory szybko doczekały się wielu przekładów, zostały przetłumaczone na angielski, niemiecki, litewski, włoski, francuski i wiele innych języków.

Debiutem reżyserskim Michała Walczaka była inscenizacja własnej sztuki - Podróży do wnętrza pokoju. Premiera odbyła się na scenie Garaż Poffszechny Teatru Powszechnego w Warszawie (opieka artystyczna - Władysław Kowalski, 2003). Potem na warszawskiej scenie Klubu Le Madame Walczak wystawił Kosmos Witolda Gombrowicza (2004), a w łódzkim Teatrze Nowym własny tekst Kac (2006). Napisany i wyreżyserowany przez niego one man show Rafała Rutkowskiego To nie jest kraj dla wielkich ludzi po raz pierwszy został zaprezentowany w klubokawiarni Chłodna 25 10 kwietnia 2008 roku. W Teatrze Polonia w Warszawie wyreżyserował i napisał dla Rafała Rutkowskiego także inny monodram: Ojca polskiego (premiera 24 października 2009), a w Laboratorium Dramatu w Warszawie wystawił spektakl Rekonstruktor z Wojciechem Solarzem w roli tytułowej (premiera 13 stycznia 2011).

Twórca pisze także chętnie sztuki dla dzieci. Jego Smutną królewnę wystawił w warszawskiej Montowni Paweł Aigner (2004). Kolejny tekst Walczak przygotował sam, w warszawskim Teatrze Lalka pokazując Ostatniego tatusia (2007). W 2010 roku jego sztukę Janosik. Naprawdę prawdziwa historia wyreżyserował Łukasz Kos. Kolejne sztuki dla dzieci: Matek Rozstawacz, Noc żywych zabawek, Partycja, królowa sieci, Mały syrenek, Córka Bazyliszka, Piraci z dna Wisły czy Alicja w krainie Cyberczarów były i są wystawiane w najciekawszych polskich teatrach lalkowych. Napisana wraz z Maciejem Łubieńskim sztuka familijna Jak wytresować dziewczynkę? (2015, Warszawski Cyrk Magii i Ściemy) zapoczątkowała współpracę ze środowiskami artystów nowocyrkowych.

W 2012 roku Walczak dzięki stypendium Młoda Polska napisał i wyprodukował sztukę Boski romans, którą następnie wystawił w Teatrze Konsekwentnym w Warszawie. O spektaklu tak pisała w „Polityce” Aneta Kyzioł:

„Boski romans” to kolejna zabawna, pełna celnych obserwacji „z życia” komedia Walczaka o szarpaninie wewnętrznej współczesnej klasy średniej. Żyją w świecie zdominowanym przez pieniądz i erotykę, i przez te pryzmaty widzą także życie duchowe, które ma być dla tej męczącej, pieniężno-erotycznej codzienności alternatywą. Skromny spektakl (choć nawa kościelna zakończona witrażem robi piorunujące wrażenie!), który uwodzi prostotą, inteligencją i poczuciem humoru.

Artysta ma na swoim koncie, zarówno reżyserskim jak i dramatopisarskim, również spektakle komediowe: trzy odcinki serialu kabaretowego Dom Aktora (2013, Teatr Dramatyczny im. Jerzego Szaniawskiego w Wałbrzychu), Depresja komika (2013, Teatr Polonia w Warszawie), Złe kino (2014, Teatr Dramatyczny w Wałbrzychu), Duch Pikadora (2014, Och-Teatr w Warszawie).

W 2012 roku Michał Walczak wraz z Maciejem Łubieńskim zainaugurowali działalność warszawskiego kabaretu Pożar w Burdelu, który z niezależnej, offowej inicjatywy szybko stał się prawdziwym fenomenem na kulturalnej mapie stolicy. W latach 2012–2019 Pożar grał w klubach, teatrach i muzeach, zawsze przy pełnych kompletach widzów, w formule odcinkowej, z premierami co około dwa miesiące. Jego twórcy nawiązywali do tradycji przedwojennych kabaretów polityczno-literackich, komentując współczesną rzeczywistość z niezrównanym humorem, poprzez uniwersum postaci i liczne utwory, z których wiele weszło do warszawskiego kanonu piosenki kabaretowej.

W wywiadzie dla radiowej Czwórki (09.03.2014) reżyser tak wspominał początki teatru:

Był taki dzień, kiedy graliśmy o 10. dla więźniów na Rakowieckiej, a wieczorem w Nowym Teatrze Krzysztofa Warlikowskiego, dla publiczności bardzo warszawskiej, wymieszanej, ale raczej z tej grupy dobrze życiowo sytuowanej, wśród której byli też celebryci czy politycy. I rzeczywiście tego dnia poczułem, że to jest właśnie spełnienie mojej wizji teatru. Trochę jak u Szekspira, gdy aktor grał zarówno dla nizin społecznych, jak i siedzącej na balkonie arystokracji. Ten aktor musiał się niejako dostrajać do różnych grup społecznych, różnej wrażliwości. Dla mnie to jest ideał. Bardzo się cieszę, że udało mi się samemu do niego dosięgnąć.

W cyklu Pożar w Burdelu w latach 2012–2019 powstało około 50 spektakli m.in.: Pożar w burdelu (2012), Artefakt (2012), Fuck for Warsaw (2012), Burdelszopka (2012), Stadion zombie (2013).

Po zawieszeniu działalności w 2019 roku Pożar w burdelu został reaktywowany cztery lata później jako musicalowy kabaret warszawski w Teatrze Rampa na Targówku. W nowej formule i z nowym składem aktorskim (poza Andrzejem Konopką w niezmiennej roli Burdeltaty) powstały spektakle: Gorączka wyborczej nocy (2023), Casanova. Warszawskie zauroczenie (2024) i Rasputin (2024).

Za „stworzenie unikalnego, krytycznego i przenikliwie dowcipnego języka języka opisu dzisiejszej Polski” Michał Walczak został (w duecie z Maksem Łubieńskim) nominowany do Paszportów Polityki 2017.

Przygoda z Pożarem wiązała się z założeniem przez Walczaka i Łubieńskiego Fundacji Zakochana Warszawa, która oprócz wspierania produkcji spektakli „pożarowych” prowadziła projekty kulturalne w dzielnicy Pradze Północ. Jako prezes Fundacji i mieszkaniec prawobrzeżnej Warszawy Michał Walczak był inicjatorem powstania kluboteatru Dzika Strona Wisły na Placu Hallera, twórcą festiwalu nowocyrkowego Inwazja Klaunów oraz idei Muzeum Nowych Legend i Baśni Warszawskich, częściowo zrealizowanego na wystawie w Muzeum Warszawskiej Pragi.

Od 2021 roku Michał Walczak pełni funkcję dyrektora Rampy.

To był dla mnie naturalny wybór jako mieszkańca prawobrzeżnej Warszawy, zaangażowanego w jej życie kulturalne – mówi. – Rampa jest warszawskim off-Broadwayem, teatrem otwartym na autorskie pomysły, które już w latach 80. propagował jej najsłynniejszy dyrektor Andrzej Strzelecki. W świecie, gdzie wszystko jest skrojone pod określony format, poszukiwanie oryginalności i eksperymentowanie z repertuarem ma wielką wartość.

I rozwija tę myśl:

Rampa jest teatrem na pograniczu, między centrum, a peryferiami metropolii. Kontekst lokalny, atmosfera blokowiska z dwoma stacjami metra w pobliżu i parkiem Wiecha, otaczającym teatr, odgrywają ogromną rolę w konstruowaniu repertuaru. W latach 50. najpierw powstał tu dom kultury, którego misją było cywilizowanie „szemranej”, chuligańskiej dzielnicy, opisywanej m. in. przez Leopolda Tyrmanda w „Złym”. Tyrmand przyjeżdżał tu na badania terenowe, tytułowy „Zły” pochodził z Targówka. Z kolei Stefan„Wiech” Wiechecki oprócz prowadzenia sklepu ze słodyczami na Stalowej, za młodu działał w wędrownej trupie teatralnej, inspirując pomysł przyszłego festiwalu nowocyrkowego wokół Rampy. Potencjał sceny na Targówku i jej otoczenia jest ogromny, bo w Warszawie brakuje teatru egalitarnego, przystępnego i zarazem artystycznie ambitnego, w którym musical będzie mieszał się z komedią, kabaretem, nowym cyrkiem i sztuką iluzji. Poza tym warto decentralizować i urozmaicać życie kulturalne stolicy, która rozrasta się i oddala od Pałacu Kultury. Ex-centryczne idee, autorski, polski musical i miejski kabaret fascynują mnie jako wyznaczniki jakości życia kulturalnego metropolii, która powinna hodować własny humor, styl i opowieść – nie naśladując mechanicznie repertuaru zagranicznego.

W 2025 roku Teatr Rampa obchodzi swoje pięćdziesięciolecie. Z tej okazji oprócz kameralnych recitali komicznych, takich jak Retro Queen. Danuta Rinn, możemy na dużej scenie oglądać psychodeliczny musical Witkacja. Wodewil na krawędzi (reżyseria Cezi Studniak) i Złego. Warszawską jazz operę (na podstawie słynnej powieści i Dziennika 1954 Leopolda Tyrmanda) w reżyserii Jerzego Jana Połońskiego, w adaptacji Michała Walczaka.

Pytany, jak dzisiaj łączy zarządzanie instytucją z pracą twórczą, Walczak odpowiada:

Rampa jest moim centrum działania twórczego i dyrektorskiego, ale łączę wiele ról. Moim zdaniem artysta dzisiaj musi wiedzieć, jak składa się granty, nie bać się tabelek w Excelu. Ale oczywiście cały czas piszę i reżyseruję. Bardzo lubię pisać także dla dzieci. Teraz piszę sztukę dla dzieci na zamówienie również praskiego Teatru Baj – „Alicję w Krainie Cyberczarów”, dotyczącą problemów z siecią. Z niecierpliwością czekam na emisję realizacji swojej sztuki „Sprzedawca schronów” w telewizyjnym cyklu „Teatroteka”.

Dramaty:

Piaskownica („Dialog” 2002, nr 1-2);
Podróż do wnętrza pokoju (w: Pokolenie porno i inne niesmaczne utwory teatralne. antologia najnowszego dramatu polskiego w wyborze Romana Pawłowskiego, red. H. Sułek, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003);
Rzeka („Dialog” 2003, nr 6);
Kopalnia („Dialog” 2004, nr 8);
Nocny autobus (w antologii: Gang bang/Komponenty/Nocny autobus, Stary Teatr, Kraków 2005);
Całe życie Jarosława („Foyer” 2005, nr 3);
Pierwszy raz (w antologii: Echa-repliki-fantazmaty, Księgarnia Akademicka, Kraków 2005);
Biedny Ja, Suka i Jej Nowy Koleś (2005);
Medea (2005);
Kac (2006);
Człowiek z Bogiem w szafie (w: Mrok jak światło. Antologia dramatów inspirowanych życiem, myślą i twórczością Jana Pawła II, Centrum Myśli Jana Pawła II, Warszawa 2007);
Ostatni tatuś („Nowe Sztuki Dla Dzieci i Młodzieży”, 2008);
Polowanie na łosia („Svět a divadlo” 2009, nr 6, Praga);
Jarmark Europa (2008);
Amazonia (2008).
Depresja komika (2013)
Powrót króla (2019)
Noc żywych zabawek (2020)
Circus Kafka (2021)
Szatan show (2023)
Partycja, królowa sieci (2023)
Houdini. Odyseja magiczna (2024)
Bim-bom-boom! Komedia pracoholiczna (2024)
Baśniowy zawrót głowy (2025)
Alicja w Krainie Cyberczarów (2025)

Nagrody:

1995 – II nagroda za opowiadanie Burza w Konkursie literackim im. Grzegorza z Sanoka;
2000 – Wyróżnienie za dramat Nieznajomi w konkursie młodych dramaturgów „Szukamy polskiego Szekspira 2000”; Nagroda za dramat Podróż w konkursie literackim im. Marii Konopnickiej;
2001 – Wyróżnienie dla Rzeki w konkursie „My na progu nowego wieku” Śródmiejskiego Forum Kultury w Łodzi; II nagroda za dramat Rzeka w Konkursie Dramaturgicznym na 5. Festiwalu Komedii Talia; Nagroda za tekst Wziemiowstąpienie w konkursie Toposu prezydenta miasta na esej dla młodych twórców Quo vadis kulturo?
2002 – I nagroda dla Piaskownicy w konkursie „My na progu nowego wieku” Śródmiejskiego Forum Kultury w Łodzi; Nagroda w konkursie „Radom Odważny” dla Podróży do wnętrza pokoju; Nagroda w konkursie warszawskiego Stowarzyszenia Drama dla Podróży do wnętrza pokoju; Nagroda za dramat Bez didaskaliów w konkursie literackim im. Marii Konopnickiej;
2003 – Nagroda za tekst oryginalny dla Podróży do wnętrza pokoju na 9. Ogólnopolskim Konkursie na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej w Warszawie; Nagroda w kategorii Najciekawszej sztuki dla dzieci i młodzieży dla Piaskownicy na 1. Ogólnopolskim Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych dla Dzieci i Młodzieży „Konteksty”;
2004 - Nagroda za tekst oryginalny, za dramat Piaskownica na Międzynarodowym Festiwalu Sztuk dla Dzieci i Młodzieży „Konteksty” w Poznaniu; Wyróżnienie w konkursie II programu Polskiego Radia i Stowarzyszenia ZAiKS na najlepsze słuchowiska radiowe, za sztukę Pierwszy raz;
2005 – Nagroda za sztukę Kopalnia na 11. Ogólnopolskim Konkursie na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej w Warszawie; Nagroda za oryginalny tekst dramatyczny, za sztukę Podróż do wnętrza pokoju na 5. Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej „Dwa Teatry” w Sopocie;
2006 – Europejska nagroda autorska za dramat Pierwszy raz podczas Heidelberger Stuckmarkt. Forum Junger Autoren;
2007 – II nagroda za sztukę O człowieku z bogiem w szafie na Konkursie na Dramat Inspirowany Życiem, Myślą i Twórczością Jana Pawła II;
2008 – ATEST za rok 2007 – Świadectwo Wysokiej Jakości i Poziomu Artystycznego dla przedstawienia Ostatni tatuś Michała Walczaka w reżyserii autora w Teatrze Lalka w Warszawie;
2011 – nagroda za najciekawszą sztukę dla dzieci i młodzieży za sztukę Janosik. Naprawdę prawdziwa historia na V Międzynarodowym Festiwalu Sztuk Współczesnych dla Dzieci i Młodzieży „Konteksty” w Poznaniu;
2014 – Wdecha w kategorii Wydarzenie Roku za Pożar w Burdelu.
2023 – wyróżnienie w konkursie Strefy Kontaktu za sztukę Budowniczy schronów.

Autor: Monika Mokrzycka-Pokora, wrzesień 2004; aktualizacje: grudzień 2016 ND, grudzień 2017 AL, październik 2025 Zuzanna Liszewska.