Dzielą się one na dwie zasadnicze grupy. W pierwszej można wyodrębnić nadzieje i pełne optymizmu oczekiwania (Kamieńska, Konopnicka, Przerwa-Tetmajer, Tischner). Drugą grupę stanowią rady i wynurzenia osób doświadczonych – niekoniecznie pozytywnie – konsekwencjami zbytniego zawierzenia miłości (Dąbrowska, Nałkowska, Dołęga-Mostowicz, Dygat).
Najczęściej jednak oba te podejścia – zarówno idealistyczne, jak i racjonalne – najściślej się ze sobą wiążą, potwierdzając paradoks naszej niezłomnej woli istnienia. Co raczej trudno sobie wyobrazić bez kochania.
Miłość idealistów
"Kocha, nie kocha?", pocztówka sprzed lat, fot. Biblioteka Narodowa, Polona.pl
Umrzeć przyjdzie, gdy się kochało wielkie sprawy głupią miłością.
Krzysztof Kamil Baczyński
Gwiazdy – to mało, morze – to mało, jeżeli miłość jest przy mnie.
Władysław Broniewski
Gdy miłość zagnieździ się w sercu człowieka, staje się on jak dziecko, które nic nie rozumie.
Joseph Conrad
Prędko zniknie każda trwoga, gdy w miłości wzrok utonie.
Aleksander Fredro
Miłość jest pożądaniem piękności.
Łukasz Górnicki
Miłość to nie jest towar, który się mierzy łokciem i wagą. To jest dar, który się ofiarowuje nie pytając czy jest komuś potrzebny i nie żądając zwrotu.
Halina Górska
Każda miłość, jeśli jest prawdziwa, powinna niszczyć poprzednią, porażać całego człowieka, tyranizować i żądać wyłączności.
Zbigniew Herbert
Miłość zmienia oblicze świata, a świat zorganizowany przez miłość zmienia nas samych.
Anna Kamieńska
Tylko miłość jest siłą, co złagodzić może ból świata.
Maria Konopnicka
Miłość – dwie dusze w jednym zjednoczonym ciele, a przyjaźń – jedna dusza w dwóch ciałach… Zaiste!
Tadeusz Kotarbiński
Miłość jest darem nieba, nadużyta – piekłem.
Zygmunt Krasiński
Miłość jest nieśmiertelna, to tylko życie trwa zbyt krótko.
Jacek Kuroń
Pytasz, co w moim życiu z wszystkich rzeczą główną, powiem ci: śmierć i miłość – obydwie zarówno.
Jan Lechoń
Leżysz zabity i jam też zabity, ty – strzałą śmierci, ja – strzałą miłości.
Jan Andrzej Morsztyn
Miłość to jakby zatrzymanie czasu, wstrzymanie wskazówek zegara.
Stefan Napierski
Cóż wiesz o pięknem?… Kształtem jest miłości.
Cyprian Kamil Norwid
Miłość odkupuje i oczyszcza brzydkie i ciemne strony tego świata, miłość zbawia narody, uszlachetnia jednostki, tworzy bohaterów, podnosi prostaków, uszczęśliwia niewiastę. Ale… żeby umieć kochać trzeba umieć myśleć.
Eliza Orzeszkowa
Tylko taka miłość ma sens, która przedłuża młodość.
Kazimierz Poświat
Bywają wielkie zbrodnie na świecie, ale chyba największą jest zabić miłość.
Bolesław Prus
Kocham cię za to, że cię kochać muszę.
Kazimierz Przerwa-Tetmajer
Miłość kpi sobie z rozsądku. I w tym jej urok i piękno.
Andrzej Sapkowski
Miłość jako nasionko leśne z wiatrem szybko leci, ale gdy drzewem w sercu wyrośnie, to chyba razem z sercem wyrwać ją można.
Henryk Sienkiewicz
Miłość i czynienie miłości to jedno. Bez czynienia miłości, miłości nie ma.
Edward Stachura
Gdyby mi ktoś powiedział, że głupim jest ten, kto kocha, potwierdzając to odpowiedziałbym, że głupszym jest ten, kto nie kocha.
Leszek Szeligowski
Miłość jest wtedy wielka, kiedy gra nie na jednej, ale na wszystkich strunach serca.
Aleksander Świętochowski
Przez dobroć zasługuje się na miłość.
Józef Tischner
Miłość między ludzi należy siać jak złote zboże, a kąkol nienawiści trzeba wyrywać i deptać nogami. Czcij człowieka – oto nauka.
Stefan Żeromski
Walka z miłością to walka niemal z życiem, bo miłość jest życia rodzeniem.
Stefan Żeromski
Miłość realistów
Pocztówka sprzed lat, fot. Biblioteka Narodowa, Polona.pl
W manewrach miłosnych chodzi o to, aby przeciwnicy polegli blisko siebie.
Wojciech Bartoszewski
Miłość jest tyle warta, ile kosztuje.
Karol Bunsch
Gdy nas nie stać na miłość, stać nas zawsze na zazdrość.
Maria Dąbrowska
Są trzy rzeczy wieczne: wieczne pióro, wieczna miłość i wieczna ondulacja. Najtrwalsze z tego jest wieczne pióro.
Tadeusz Dołęga-Mostowicz
Kiedy się czuje pociąg fizyczny, nieczystą namiętność fizycznych kształtów, to nie jest miłość. Miłość jest pożądaniem czyjeś duszy.
Stanisław Dygat
Wolimy te, które chodzą w obcisłych sweterkach, od tych, które je robią na drutach.
B-cia Rojek (właśc. Marian Eile)
Miłosna gorączka jak ospa – im wcześniej się odbędzie, tym lżejsza.
Aleksander Fredro
Wszak miłość jest cierpieniem, nie fraszką jałową.
Konstanty Ildefons Gałczyński
Kochał ją bez pamięci i dlatego szybko o niej zapomniał.
Tadeusz Gicgier
Miłość i nienawiść są dwoma obliczami tego samego.
Witold Gombrowicz
Miłość jest ślepa i dlatego obmacuje.
Manuela Gretkowska
Miłość wybacza zdradę. Przyjaźń nie.
Jerzy Gruza
To prawda. Zawsze istnieje tylko jedna miłość – aktualna.
Władysław Grzeszczyk
Miłość jest jak węgiel: kiedy pali się – parzy, kiedy zgaśnie – plami.
Bolesław Szczęsny Herbaczewski
Szacunek i miłość są to kapitały, które koniecznie gdzieś umieścić należy. Więc się je daje komukolwiek na kredyt.
Karol Irzykowski
Miłość bez wzajemności zawsze jest najsilniejsza.
Stefan Kisielewski
Miłość niczego nie tłumaczy, choć wiele załatwia.
Stefan Kisielewski
Miłość to nieudolnie czy niestarannie wymalowana banalna sceneria i tylko chwilowe naświetlenie jej reflektorami ułudy sprawia, że ludzie obdarzeni smakiem mogą w niej zagustować.
Stefan Kisielewski
Ciężko, kto nie miłuje, ciężko, kto miłuje, najciężej, kto miłując łaski nie zyskuje.
Jan Kochanowski
Miłość jest jak eter. Może zabić, ale może też… ulotnić się.
Alfred Aleksander Konar
Podobno ci, którzy szaleją z miłości, byli już przedtem wariatami.
Alfred Aleksander Konar
Bywa, że pierwszym aktem zgody małżeńskiej jest zgoda na rozwód.
Aleksander Kumor
A miłość? Jeszcze jeden nałóg młodości, ryzykowne gry, oszałamiające stany nieważkości.
Tadeusz Konwicki
Oczywiście miłość, jak każda choroba psychiczna, przebiega w różnym nasileniu, zależnie od charakteru i wydolności wewnętrznej pacjenta. Z podgorączkowego stanu zalotów i flirtu aż do ataków szału miłosnego.
Tadeusz Konwicki
Miłość jest poetycznym złudzeniem, które żeby długo zatrzymać, nie trzeba dotykać palcami jak bańki z mydła, bo zmienia się w kroplę brudnej wody.
Józef Ignacy Kraszewski
Ogień przyjaźni powolny, lecz trwały. Ogień miłości wielki, lecz krótki.
Ludwik Kropiński
Do miłości potrzebne są dwie osoby, nie jedna i nie trzy.
Maria Kuncewiczowa
Miłość to przypadkowe rozmieszczenie atomów.
Jalu Kurek
Są kobiety tak piękne, że wzwód staje się niestosownością.
Kazimierz Kutz
"Wracamy zawsze do naszej pierwszej miłości". Może. Ale w coraz to innych celach.
Stanisław Jerzy Lec
Pierwsze westchnienie miłości, jest ostatnim westchnieniem rozumu.
Kornel Makuszyński
Rzadko bywa ogień bez dymu, a rzadziej jeszcze miłość bez kłopotów.
Wincenty Ignacy Marewicz
Kto miłości nie zna, ten żyje szczęśliwy, i noc ma spokojną, i dzień nietęskliwy.
Adam Mickiewicz
Rozum i miłość to jak wiedza i wiara, jedno drugie przytłumia.
Wiesław Myśliwski
Miłość poznaje się tylko po cierpieniu.
Zofia Nałkowska
Miłość: wyspa emocji otoczona morzem wydatków.
Leopold R. Nowak
Miłość to fizjologiczna psychoza. Całkowite zawężenie procesów poznawczych i intelektualnych. Zaburzenie świadomości. Rozszczepienie emocji i działania. Bywa nieuleczalna.
Barbara Rosiek
Miłość jest to ten okres, w którym nasz bliźni płci przeciwnej jest o nas tego samego zdania, co i my.
Magdalena Samozwaniec
Kochanie to niewola ciężka, bo przez nie człek wolny niewolnikiem się staje.
Henryk Sienkiewicz
Miłość bez zmysłów, to włócznia bez żelaza, to puchar bez wina.
Władysław Syrokomla
Miłość daje złudę szczęścia wtedy, jeśli jej nie analizujemy.
Leszek Szeligowski
Ja się nie ma, co się lubi, to się lubi, co się ma.
Konrad Tom
Jaka to oszczędność czasu zakochać się od pierwszego wejrzenia.
Julian Tuwim
Romans to marzenie człowieka samotnego, a samotność – marzenie człowieka, który ma romans.
Julian Tuwim
I nigdy nie wiadomo mówiąc o miłości, czy pierwsza jest ostatnią czy ostatnia pierwszą.
Jan Twardowski
Miłość, której nie widać, nie zasłania sobą.
Jan Twardowski
Nie kochać nigdy… – ale to i żyć nie warto! Kochać… – to jest męczyć się przez całe życie.
Maria Wirtemberska
Miłość z musu – to mniej więcej to samo co pokój z "pozycji siły". Trwałość obu – jednakowa.
Ignacy Włodek
Nic tak nie wzrusza mężczyzny, jak łzy kobiety, którą kochać zaczyna, i nic tak drażni go tak, jak łzy kobiety, którą kochać przestaje.
Maryla Wolska
Miłość jest to śliczne pudełeczko, w którym schowany leży starannie zrobiony rachuneczek.
Jan Chryzostom Zachariasiewicz
Miłość jest tak rzadkim zjawiskiem jak geniusz.
Emil Zegadłowicz
Jest miłość kochanie, jest miłość namiętność, jest miłość fantazja. Pierwsza tłumaczy się w życiu świętością, druga nieszczęściem, trzecia grzechem.
Narcyza Żmichowska
Miłość dojrzała
Ilustracja z "Quo vadis" Henryka Sienkiewicza: Ligia i Winicjusz, fot. Biblioteka Narodowa, Polona.pl
Miłość? – Jak wszystko, tak i to wymaga pracy – zwyczajnej, codziennej. Nawet miłości nie można puszczać bez steru, na wiatr. Nic nie jest tak omylne, jak tak zwane "nieomylne instynkty".
Andrzej Bobkowski
Miłość jest dumna i bez dumy nie może się rozwinąć. Miłość bez dumy jest chora i upokarzająca.
Stanisław Brzozowski
Biada człowiekowi, którego serce nie nauczyło się za młodu ufać, kochać – i pokładać w życiu nadzieję.
Joseph Conrad
Każda miłość musi się rodzić z autoafirmacji, być nam pomocną w urzeczywistnianiu nas samych.
Henryk Elzenberg
Kochając kogoś, nie staraj się robić z niego siebie.
Jerzy Hac
Warunek trwania miłości: mieć jakiś inny obiekt ukochania niż samych siebie.
Ludwik Hirszfeld
Kocha się tak samo przez wady i nieszczęścia i może nawet głębiej, a najgłębiej kocha się przez ból.
Wiesław Myśliwski
Oddanie w miłości nie jest rezygnacją z siebie, jest poszerzeniem swojego życia.
Jan Twardowski
Spieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą.
Jan Twardowski
Miłość to najpiękniejszy i najważniejszy rodzaj ciekawości.
Janusz Leon Wiśniewski
Kochać – to ukochać tę drugą istotę z całym bólem, jaki nam sprawiać mogą jej wady, jej występki, kochać przez łzy, przez ból, przez cierpienie.
Gabriela Zapolska
Miłość jest pewną próbą rzetelnej wartości człowieka.
Narcyza Żmichowska
Małżeństwo
"Ból to dla męża srogi, gdy nosić musi rogi, bo w żonce miłość nęci, zazwyczaj już ten trzeci", fot. Polona.pl
Lekkomyślne żenienie się "z miłości" musi być chyba "występkiem": zamienia ono bowiem niejednokrotnie pożycie małżonków na dożywotni dom kary… bez poprawy.
Jan Ignacy Niecisław Baudouin de Courtenay
Mężczyzna żonaty albo zostaje wdowcem, albo człowiekiem nieszczęśliwym.
Zbigniew Becher
Główną przyczyną rozwodów jest małżeństwo.
Krecia Pataczkówna (właśc. Wanda Błońska-Wolfarth)
Jeżeli małżeństwo jest szkołą życia, to uczniem w tej szkole jest najczęściej mąż.
Józef Bułatowicz
Małżeństwo jak kalectwo należy znosić cierpliwie.
Karol Bunsch
Zakazane owoce też trzeba myć przed spożyciem.
Cyprian Czernik
Małżeństwo – jak każda sztuka – nie może obejść się bez scen.
Jerzy Jurandot
Szalona miłość – to znieczulenie przed operacją małżeńską.
Lech Konopiński
Mąż: mężczyzna, który ma otwarty portfel i zamknięte usta.
Lucjan Kydryński
Małżeństwo jest instytucją. Więc czy nie za mało pracowników?
Stanisław Jerzy Lec
W małżeństwie ważne jest, by nie tylko dobrać się zaletami, ale i wadami.
Magdalena Samozwaniec
Miłość: spacer. Małżeństwo: forsowny marsz.
Wincenty Styś
Małżeństwo: bezgotówkowa wymiana usług.
Leszek Szaruga
Nierozwiązalność małżeństwa jest pomysłem dobrym, szkoda tylko, że nie daje się zastosować do ludzi.
Aleksander Świętochowski
Małżeństwo jest najlepszym sposobem dowiedzenia się, jakiego to rodzaju mężczyznę twoja żona pragnęła poślubić.
Antoni Uniechowski
Mąż jest zawsze panem domu, a osobliwie wtedy, kiedy żony w domu nie ma.
Alojzy Żółkowski
Kobiety i mężczyźni o sobie nawzajem
Eunice całuje posąg Petroniusza, ilustracja do "Quo Vadis" H. Sienkiewicza, fot. BN/Polona.pl
Asceta odmawia wszystkiego sobie, ascetka – innym.
Zbigniew Becher
Żadnego mężczyzny tak sobie kobieta nie ceni jak tego, który kocha się w niej bez wzajemności. Kobieta może ścierpieć stratę kochanka, ale jej miłość własna nie pogodziłaby się nigdy z utratą mężczyzny wiernego, oddanego i zakochanego w niej bez wzajemności.
Stanisław Dygat
Brzydkie kobiety są jak trudni pisarze – kto raz w nich zagustuje, ten tylko pokocha.
Eugeniusz Fangrat
Tyś dla mnie wodą w lata skwarze. I rękawicą jesteś w zimie.
Konstanty Ildefons Gałczyński
Miłość wchodzi mężczyźnie przez oczy, a kobiecie przez uszy.
Ludwika Godlewska
Najtańszy sposób zdobycia kobiety – błyszczeć, najgłębszy – rozmarzyć.
Ludwik Hirszfeld
Kto kocha – ten czuć powinien i przeczuwać, a kto nie odgadnie serca kobiety – ten go nie wart.
Józef Ignacy Kraszewski
Tylko kobieta brzydka potrafi pokochać naprawdę, bo kocha mniej samą siebie.
Kornel Makuszyński
Bo z mężczyznami jest jak z bańkami mydlanymi: pierwsza jest zawsze nieudana, druga już lepsza, a dopiero ta trzecia naprawdę piękna i kolorowa.
Maria Pawlikowska-Jasnorzewska
Niezawodny sposób na kobiety, to tracić je z myśli, gdy się je traci z oczu.
Marian Promiński
Kobieta, dla której byłeś dobry, która kocha, nie zapomni twej dobroci, nie sprofanuje swego kochania.
Maria Rodziewiczówna
Dumy kobiecej nie można kupić za pieniądze.
Lilian Seymour-Tułasiewicz
Kobieta istnieje po to, aby ją kochać, mężczyzna zaś, aby ponosił ciężary tego kochania.
Leszek Szeligowski
Kobieta powinna być interesująca tylko erotycznie, ściślej: seksualnie. Inne jej zalety mężczyzna sam już sobie dorobi.
Julian Tuwim
Mężczyzna pozostaje zazwyczaj bardzo długo pod wrażeniem, jakie zrobił na kobiecie.
Julian Tuwim
Nie trzeba oddać się mężczyźnie, by zdradzić… można zdradzić kogoś duchowo i nieraz ta właśnie duchowa zdrada jest stokroć gorsza, stokroć niebezpieczniejsza niż fizyczna.
Ewa Wachnowska
Istota, którą kocha się w pierwszych latach męskiej dojrzałości, nie jest osobą – jest wcieleniem pragnień.
Józef Weyssenhoff
Dom wypełnia nie żona, a kobieta.
Gabriela Zapolska
Kobieta nie starzeje się dopóty, dopóki jest pożądana.
Gabriela Zapolska
Kochać to – szczęście. Być kochaną – to wielkość kobiety.
Narcyza Żmichowska
Bibliografia
Antologie:
- "Aforystyka dwudziestolecia (1918–1939)", wybór, wstęp i posłowie Ludwik Bohdan Grzeniewski, Warszawa 1976
- Bracia Rojek [Marian Eile], "Myśli ludzi wielkich, średnich oraz psa Fafika", Warszawa 2008
- Henryk Markiewicz, "Cytaty mądre i zabawne", Kraków 2002
- Danuta i Włodzimierz Masłowscy, "Aforyzmy polskie", Kęty 2001
- "O miłości – sentencje i zmyślenia", wybór i opracowanie Roman Szymański, Warszawa 1980
- "Tuziny aforyzmów", wybór, wstęp i opracowanie Marian Dobrosielski, Warszawa 1987
- "Wielka księga myśli polskiej. Aforyzmy, przysłowia, sentencje", wybór i opracowanie Danuta i Włodzimierz Masłowscy, Warszawa 2005
- "Współczesna aforystyka polska. Antologia 1945–1984", wybór i wstęp Joachim Glensk, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1986
- "Żądło i miód mądrości. Antologia aforyzmu polskiego", wybór i posłowie Kazimierz Orzechowski, Wrocław 1977
Wybory autorów:
- Stanisław Brzozowski, "Aforyzmy", wybór i wstęp Andrzej Mencwel, Warszawa 1979
- Maria Dąbrowska, "Aforyzmy", wybór Aleksander Bogdański, wstęp Tadeusz Drewnowski, Warszawa 1989
- Karol Irzykowski, "Aforyzmy", wstęp i wybór Stefan Lichański, Warszawa 1975
- Karol Irzykowski, "Myśli", wybór i przedmowa Ludwik Bohdan Grzeniewski, Warszawa 1974
- Lech Konopiński, "Myśli. Gedanken", przekład na język niemiecki Waldemar Andrzej Zamlewski, Poznań 2006
- Tadeusz Kotarbiński, "Aforyzmy i myśli", wybór Janina Kotarbińska i Zdzisław Libera, wstęp Zdzisław Libera, Warszawa 1986
- Stanisław Jerzy Lec, "Myśli nieuczesane wszystkie", Warszawa 2006
- Kazimierz Przerwa-Tetmajer, "Aforyzmy", Kraków 1918
- Leszek Szaruga, "Kanibale lubią ludzi. Aforyzmy", Szczecin, Bezrzecze 2012
- Aleksander Świętochowski, "Aforyzmy", wybór i wstęp Maria Brykalska, Warszawa 1979
- ks. Jan Twardowski, "Maksymy, aforyzmy, sekwencje", wybór i opracowanie Krystyna Gucewicz, Warszawa 2008