Grupa 5 Architekci: W architekturze szukamy tożsamości [WYWIAD]

grupa5architekci.jpg, default, Rafał Zelent, Krzysztof Mycielski, Rafał Grzelewski z pracowni Grupa 5 Architekci, fot. Grupa 5 Architekci

#architektura

#dziedzictwo

Krzysztof Mycielski, Rafał Grzelewski i Rafał Zelent z pracowni Grupa 5 Architekci opowiadają o przywracaniu do życia zabytków, szukaniu tożsamości miejsca i o tym, na ile zmieni się nasza przestrzeń zurbanizowana po pandemii.

W dorobku pracowni Grupa 5 Architekci wciąż przybywa projektów związanych z modernizacją obiektów zabytkowych, z przywracaniem ich do życia, z wprowadzaniem nowych funkcji do budowli historycznych. Czy to świadomy wybór, czy zbieg okoliczności?

Krzysztof Mycielski: Nasze zajmowanie się tego typu realizacjami rzeczywiście zaczęło się poniekąd od przypadku. W 2008 roku, a więc dziesięć lat od powstania pracowni, wygraliśmy konkurs na projekt modernizacji i rozbudowy zabytkowego gmachu dworca głównego we Wrocławiu. To była nasza pierwsza praca z obiektem zabytkowym – nie ma pewności, czy gdybyśmy wtedy nie wygrali konkursu na ten projekt, dziś zajmowalibyśmy się takimi przedsięwzięciami. Ale jak już się wykona tak dużą, złożoną modernizację, ze wszystkimi ekspertyzami technicznymi i konserwatorskimi oraz wiążącymi się z tą pracą wyzwaniami, wówczas w dziedzinie rewitalizacji i konserwacji właściwie z marszu wchodzi się do pierwszej ligi. Siłą rzeczy pojawiają się kolejne, podobne projekty, bo pracownia w tej skomplikowanej materii, jaką jest projektowanie w zabytku, postrzegana jest jako godny zaufania ekspert.

Ale też trzeba podkreślić, że zagadnienie tożsamości, czyli rozumienie architektury nie tylko jako utylitarnej kubatury, ale jako środowiska mającego również swój historyczny fundament, z którym ludzie wiążą się emocjonalnie, interesowało nas od zarania naszej pracowni.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Dworzec główny PKP Wrocław, fot. Juliusz Sokołowski

Obrazek

dworzec_gaewny_pkp_wrocaaw03-fot-grupa5architekci.jpg

Rafał Grzelewski: Jesteśmy pracownią warszawską, choć pracujemy w różnych miastach, to w Warszawie mamy swoją siedzibę. Praca w mieście, w którym panuje "głód" zabytków, które straciło tak dużo tkanki historycznej wpłynęła na naszą wrażliwość i zrozumienie wartości tego, co już zbudowane, na szacunek nie tylko do zabytków, ale i po prostu obiektów z przeszłości. Z tego powodu nigdy nie traktujemy wytycznych konserwatorskich jako jakiegoś ograniczenia, które realizuje się tylko na tyle, na ile jest to wymagane.

Thumbnail — Monopolis, Łódź, fot. Marcin Czechowicz

Rozumiemy wartość, jaka płynie z zachowania maksimum pierwotnej tkanki architektonicznej i choć bywa to trudne, staramy się wydobyć z niej jak najwięcej. Współpracujemy z konserwatorami, ale też do swoich koncepcji przekonujemy inwestorów – to ważny etap projektu, aby pogodzić chęć zachowania zabytku przy jednoczesnym wprowadzeniu do niego zupełnie nowych funkcji i zapewnieniu funkcjonowania obiektów także w kontekście ekonomicznym. Najlepiej, gdy w takim przedsięwzięciu bierze udział świadomy inwestor. Tak było w przypadku terenu fabryki dawnego Zakładu Spirytusowego Polmos w Łodzi, która w 2020 roku zamieniła się w wielofunkcyjny kompleks Monopolis. Tu pochodzący z Łodzi, czujący i rozumiejący tożsamość tego miejsca inwestor był bardzo otwarty, a wręcz sam inicjował działania, żeby mimo całkowitej zmiany funkcji zachować fabryczne zabudowania w prawie niezmienionej formie. Podobnie rzecz się miała w przypadku przemiany dawnej hali przy ulicy Ożarowskiej w Warszawie. Tu modernistyczny, wpisany do rejestru zabytków, ale opuszczony budynek przebudowaliśmy na ośrodek medytacyjny Buddyjskiego Związku Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu. Dawna hala magazynowa znajduje się na terenie cenionego z powodów architektonicznych osiedla WSM Koło projektu Szymona i Heleny Syrkusów; wspólnie z konserwatorem zabytków i inwestorem znaleźliśmy metodę na rozbudowanie hali, docieplenie oraz wprowadzenie do niej całkowicie nowych funkcji z szacunkiem do historycznej bryły i jej charakteru.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Rozbudowa i adaptacja hali przy ul. Ożarowskiej w Warszawie, fot. Marcin Czechowicz

Obrazek

rozbudowa_i_adaptacja_hali_przy_ul._olarowskiej_w_warszawie02-fot-grupa5architekci.jpg

Te związane z zabytkami projekty w panów dorobku mają niezwykle zróżnicowany charakter – od kameralnego Międzynarodowego Centrum Edukacji o Auschwitz i Holocauście w sąsiedztwie Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu po duże założenia poprzemysłowe, od przebudowy dawnej modernistycznej drukarni w Łodzi na nowoczesny akademik po odratowanie zrujnowanej perły architektury drewnianej stylu świdermajer, pensjonatu Abrama Gurewicza w podwarszawskim Otwocku, od pieczołowitych renowacji zabytkowej tkanki dworca we Wrocławiu czy renesansowej kamienicy w Kazimierzu Dolnym po budowę nowego osiedla w sąsiedztwie pofabrycznych zabudowań przy ulicy Szwedzkiej w Warszawie. Każdy z tych obiektów jest zupełnie inny – jak się przygotowuje do takich projektów?

RG: W przypadku naszego biura niezwykle ważny jest fakt, że jesteśmy grupą, tworzymy zespół, w którym każdy z nas ma inne pomysły i inne podejście do projektowania. Taki sposób działania był od początku kluczem do naszej pracy, to dzięki temu możemy realizować tak zróżnicowane projekty. Są architekci, którzy mają swój charakterystyczny, rozpoznawalny styl, który da się dostrzec w ich realizacjach, idąc ulicą, patrząc na budynki można zgadnąć, kto jest autorem. U nas działa to inaczej – każdy nasz projekt jest inny, bo kontekst przestrzenny, uwarunkowania planistyczne, program inwestora, jak i skład grup projektowych się zmienia, nie ma jednej najważniejszej osobowości, która narzuca jakiś styl.

Rafał Zelent: Mimo że z czysto ekonomicznego punktu widzenia działania na obiektach zabytkowych są mniej atrakcyjne, bo wymagają o wiele więcej pracy, cenimy je wyżej, bo dają szansę na ciągły rozwój. Każdy z takich projektów jest nowym wyzwaniem, które zazwyczaj wiąże się z zaskoczeniem, odkrywaniem, koniecznością ciągłego szukania nowych i często niestandardowych rozwiązań. Trzeba też podkreślić, że taka praca wymaga bardzo dużo pokory. Architekci zwykle są twórcami, którzy niczym demiurdzy stwarzają nowe byty, materializują wielkie wizje. W przypadku działania w zabytku należy się podporządkować temu, co już jest, nie ma tu zwykle miejsca na swobodną kreację, nie można pójść za daleko w autorskiej wizji, aby nie stłamsić zabytku, nie zakrzyczeć go.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Centrum medyczne Nowy Gurewicz, Otwock, fot. Adam Grzesik

Obrazek

centrum_medyczne_nowy_gurewicz_otwock03-fot-grupa5architekci.jpg

KM: Takie projektowanie jest nieprzewidywalne. Wchodząc do historycznego obiektu, nigdy nie wiemy, co zastaniemy i jakie decyzje projektowe ostatecznie zapadną. Dziś śmieję się, że studiując architekturę, nie planowałem, iż zostanę konserwatorem zabytków. Chociaż zawsze interesowała mnie tożsamość miasta i powstający w nim kontekst, to zupełnie nie spodziewałem się, że w życiu zawodowym będę miał tyle do czynienia z obiektami zabytkowymi i ich modernizacją. Choć zawód architekta kojarzy się z kreacją, a w przypadku działania w obiekcie zabytkowym ta kreacja jest siłą rzeczy ograniczona, projektując taką modernizację, po jakimś czasie zaczynamy utożsamiać się z tym historycznym obiektem i jest coś wspaniałego w stawianiu się współautorem już istniejącej budowli, nadawaniu jej nowego życia i nowego oblicza. Czasem łapiemy się na tym, że wspominając naszą pierwszą modernizację, mówimy w pracowni "nasz dworzec", a to przecież przede wszystkim dzieło dwóch niemieckich architektów, których dzieliło pół wieku – Wilhelma Grapowa i Bernarda Klüschego.

Takie projekty dają też wiele możliwości nauki całkiem nowych rzeczy. Pracując z drewnianym budynkiem pensjonatu Gurewicza w Otwocku, poznaliśmy dogłębnie sposoby budowania z drewna, lokalne historyczne techniki konstrukcyjne, nauczyliśmy się pracować z tym materiałem - to także było pasjonujące doświadczenie.

Modernizacja i rozbudowa głównego dworca we Wrocławiu panów autorstwa przysłużyła się rozwojowi świadomości architektonicznej – sukces tego projektu, efekt, jaki udało się w przypadku tego budynku osiągnąć stał się inspiracją dla wielu kolejnych tego typu realizacji. Okazało się, że warto.

RZ: W tym samym czasie, gdy my wygraliśmy konkurs we Wrocławiu pracownia Normana Fostera w Dreźnie rozpoczęła prace projektowe, a później nadzór nad realizacją bardzo podobnego dworca z tego samego okresu. W ich przypadku projektowanie trwało cztery lata, drugie tyle – realizacja. My od inwestora na projekt dostaliśmy dwa lata i tyle samo wykonawca na realizację. Ten pośpiech związany był ze zbliżającymi się piłkarskimi mistrzostwami Euro 2012 – na ich inaugurację dworzec musiał być gotowy. Już z tego powodu przedsięwzięcie wydawało się praktycznie niewykonalne. A potem było tylko gorzej: okazało się, że budynek nie posiada inwentaryzacji, nie ma historycznej dokumentacji, że wszystko musieliśmy zbadać zupełnie sami, własnym zespołem, bo żadna profesjonalna ekipa zajmująca się inwentaryzacją nie chciała się podjąć tej pracy w tak krótkim czasie.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Dworzec główny PKP Wrocław, fot. Marcin Czechowicz

Obrazek

dworzec_glowny_pkp_wroclaw02.jpg

W przypadku tej budowli wyzwaniem były wciąż odkrywane ślady po przebudowach i modernizacjach. O niektórych wiedzieliśmy, ale wiele odkrywaliśmy już w czasie realizacji, jak zamurowane w ścianach stalowe kolumny, o których w żadnych dokumentach nie było śladu, nie wiedzieliśmy ile ich jest, czy mają znaczenie konstrukcyjne, czy ozdobne; odkrywaliśmy kolejne okna, przedwojenne drewnienie kasy, które zniknęły po przebudowach z lat 70. To było jak projektowanie na polu walki. Nad tym projektem pracowało ponad 20 architektów i ponad 100 inżynierów – to największy zespół, jaki mieliśmy przy którymkolwiek z projektów w ponad dwudziestoletniej historii naszej pracowni.
Jako architekt prowadzący ten projekt wtedy pierwszy raz udałem się z wizytą do kardiologa, bo wydawało mi się, że zawał staje się coraz bardziej realny. Ale w sumie się opłacało, satysfakcja z tej pracy jest ogromna. Udało się nie tylko przywrócić świetność zabytkowemu budynkowi, wrócić go miastu, ale i poprawić jakość przestrzeni, np. przed dworcem powstał publiczny plac, żywa, śródmiejska przestrzeń. Gdy tylko dworzec został otwarty, stał się bardzo popularnym miejscem sesji ślubnych – to też jest miara sukcesu i jakości jego architektury.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Dworzec główny PKP Wrocław, fot. Juliusz Sokołowski

Obrazek

dworzec_gaewny_pkp_wrocaaw04-fot-grupa5architekci.jpg

KM: Stworzenie atrakcyjnej przestrzeni i odnowienie architektury – to satysfakcjonujący efekt, ale zanim się go osiągnie trzeba się zmagać ze znacznie bardziej przyziemnymi sprawami, jak choćby "upchnięcie" w historycznej bryle wszystkich wymaganych współcześnie instalacji. Zwykle nie ma dla nich miejsca, bo projektanci z przeszłości nie musieli ich uwzględniać. W łódzkim Monopolis specjalnie zaprojektowano układ lameli i żaluzji na dachu niektórych budynków – bardzo dobrze imitują one historyczny kształt dachu, w rzeczywistości zasłaniają one znajdujące się tam instalacje. Zmieszczenie w sposób nieinwazyjny kanałów wentylacji, klimatyzacji oraz instalacji gazów medycznych w bardzo ograniczonej przestrzeni sanatorium Gurewicza graniczyło z cudem. Wiele pracy, główkowania i kombinowania wymaga dostosowanie zabytkowego obiektu do współczesnych wymogów i przepisów choćby przeciwpożarowych, komunikacyjnych czy związanych z obciążeniami, jakie muszą wytrzymywać obecnie budynki.

Mówi się, że we współczesnej architekturze nie ma detalu, albo też ma on zupełnie inne formy, niż miało to miejsce w dawnych epokach. Panowie w swoich projektach macie bardzo dużo do czynienia z historycznym detalem, którego przecież nie uczy się już na studiach architektonicznych, nie używa przy projektowaniu współczesnych brył.

RG: Pracowanie z detalem historycznym w XXI wieku jest i prostsze, i trudniejsze zarazem. Jest łatwiej, bo on już jest i czasem wystarczy go tylko oczyścić, czasem mamy za zadanie przywrócenie na podstawie archiwaliów zniszczonych czy usuniętych elementów. Trudnością jest, że w czasie pracy ingerujemy w detal, musimy go pogodzić ze współczesnymi niezbędnymi dodatkami, choćby oświetleniem na elewacji. Detal historyczny wymaga zaopiekowania się, troski, umiejętnego wyeksponowania. Ale nie ma wątpliwości, że detal jest ważnym i cennym elementem tożsamości obiektu, więc zawsze wszystko, co da się zachować – ratujemy.

RZ: Czasem zdarza nam się zachować detale, które straciły swoją funkcję, a więc teoretycznie przestały być potrzebne – jeśli uznamy, że mimo to są ważne dla tożsamości budynku, jako swoiści świadkowie historii, zachowujemy je. Mogą to być elementy wyposażenia wnętrz, konstrukcji dachu, maszyn w obiektach poprzemysłowych.

KM: Kluczowy w tej pracy jest kompromis. Wciąż trzeba szukać najlepszych rozwiązań dla wciąż pojawiających się wyzwań. Choć XIX-wieczny budynek dworca we Wrocławiu utrzymany jest w stylu angielskiego neogotyku, znajdująca się z tyłu hala peronowa jest już wynikiem rozbudowy w pierwszych latach XX wieku. To niezwykle nowoczesna secesyjna konstrukcja stalowa. W czasie remontu okazało się, że przestała ona niestety spełniać współczesne normy i należało ją wzmocnić. Konserwatorzy i konstruktorzy doradzili nałożenie na nią dodatkowych stalowych elementów, jednak nie było możliwości powtórzenia tu takiego samego jak pierwotne sposobu nitowania. Wymyśliliśmy więc elementy imitujące nity, rodzaj śrub, które dały ten sam efekt, do złudzenia przypominają nity, a umożliwiły skręcenie nowej konstrukcji.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Rozbudowa i adaptacja hali przy ul. Ożarowskiej w Warszawie, fot. Marcin Czechowicz

Obrazek

rozbudowa_i_adaptacja_hali_przy_ul._olarowskiej_w_warszawie03-fot-grupa5architekci.jpg

RZ. Ustawa o konserwacji zabytków dopuszcza pewne zmiany w projekcie w czasie trwania inwestycji, zakłada konieczność działań w przypadku niespodziewanych odkryć w trakcie budowy, wtedy we współpracy z konserwatorem zabytków na bieżąco wypracowuje się nowe rozwiązania. I to się zdarza bardzo często – osobiście nie spotkałem się jeszcze z projektem w obrębie obiektu historycznego, który by nie ewoluował w trakcie realizacji.

Często gdy na teren zabytku wchodzi ekipa budowlana, budzi to niepokój, obawy, że zniknie jakiś fragment naszego dziedzictwa – przyjmujemy (niestety chyba często słusznie), że celem inwestora jest pozbycie się balastu w postaci zabytku i uwolnienie działki pod nową zabudowę. Panowie na pewno też spotkaliście się nie raz z krytyką o złe traktowania zabytku. Nie zawsze ta konieczność kompromisu w przypadku modernizacji historycznej bryły jest akceptowana.

KM: Rozbudowa i adaptacja do nowych funkcji drewnianego pensjonatu Gurewicza jest na to dobrym przykładem. Choć to jeden z najlepszych, najciekawszych i największych pod względem rozmiarów przykładów architektury w stylu świdermajer, od lat znajdował się w katastrofalnym stanie. Niektórzy byli przekonani, że nie da się go uratować, co ważne – również dlatego, że nie było realnego pomysłu na jego dalsze użytkowanie. Aż w końcu znalazł się inwestor gotowy podjąć to ryzyko, a my się podjęliśmy tego arcytrudnego zadania.

Budynek miał niejako odzyskać swoją historyczną funkcję w nowoczesnej odsłonie: miał tu powstać oddział szpitalny z OIOM-em i salami operacyjnymi, ale także i centrum medyczne z diagnostyką ciężką i częścią hotelowo-rekreacyjną. Dość szybko okazało się, że z czasów Abrama Gurewicza zachowało się we wnętrzach bardzo niewiele, że pensjonat był wiele razy przebudowywany. W czasie badania budynku wyszło na jaw, że chociaż obiekt powstał jako drewniany, w wyniku licznych przebudów, przede wszystkim w latach 80., od dawna miał od środka konstrukcję murowaną. Po pierwotnym układzie większości wewnętrznych drewnianych ścian, słupów i stropów nie zachowała się nawet inwentaryzacja. W jakimś sensie pozostało nam powtórzyć we wnętrzach to, co zastaliśmy, ale w oparciu o nowoczesną żelbetową konstrukcję, odpowiadającą współczesnym wymogom, przenoszącą odpowiednie obciążenia, dopasowaną do nowej funkcji. Na nią, niczym pudełko na pudełku, stanęła poddana pieczołowitej renowacji samonośna konstrukcja drewniana, bo ta, chociaż w stanie opłakanym, zachowała się do dzisiejszych czasów. Na placu budowy powstał namiot, przez który przechodziła absolutnie każda stara deska z rozbieranego budynku – każda osobno była oceniana pod kątem wartości i stanu zachowania, czy da się ją wstawić na miejsce, czy ze względu na zniszczenie posłuży jako wzór do odtworzenia. Choć dało się słyszeć głosy niepokoju, czy odnosimy się z należnym szacunkiem do zabytku, to decyzje, które podjęliśmy, były optymalne i pozwoliły uratować tę budowlę przed destrukcją.

Wśród dokonań pracowni Grupa 5 Architekci znajduje się także obsypany nagrodami budynek Wydziału Radia i Telewizji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Choć to nowa plomba wstawiona pomiędzy istniejącą zabudowę, i tu panowie zdecydowaliście się zachować relikt przeszłości. Na działce, na której miał powstać nowy budynek, znajdował się niewielki, ceglany obiekt poprzemysłowy. Regulamin konkursu architektonicznego nie wymagał jego zachowania, panowie byli jedynymi, którzy uwzględnili tę historyczną bryłę w nowym obiekcie.

RZ. Najpierw trzeba podkreślić, że katowicki projekt konkursowy powstał w zespole z katalońskim biurem BAAS Arquitectura, zaś na kolejnych etapach projektowania pracowaliśmy także razem z Biurem Projektowym Małeccy. Ten budynek jest wspólnym dziełem trzech pracowni.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Wydział Radia i Telewizji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, fot. Jakub Certowicz

Obrazek

wydziaa_radia_i_telewizji_uniwersytetu_olskiego_w_katowicach02-fot-grupa5architekci.jpg

KM: Rzeczywiście, w tym projekcie nie mieliśmy do czynienia ze służbami konserwatorskimi, bo nie pojawiła się tu żadna tkanka budowlana uznawana za zabytek, a jednak ze wszystkich do tej pory zrealizowanych naszych projektów ten najsilniej dotyczył pojęcia historycznej tożsamości, był cały wokół tego zagadnienia skoncentrowany.

Budynek miał stanąć przy ulicy Św. Pawła, która owszem, miała oryginalną, śląską, historyczną zabudowę, ale była też dość nieatrakcyjna, zaniedbana, zmurszała. Wszyscy konkurujący z nami uczestnicy konkursu chcieli ją poprawić i upiększyć. My zdecydowaliśmy się ją uwznioślić, za pomocą nowej architektury podkreślić jej faktyczny charakter, uznając za istotną wartość to, że czas odcisnął na niej swoje piętno. Dlatego też wtopiliśmy w nową, nienarzucającą się bryłę zastany tu poprzemysłowy ostaniec, który pozostali nasi koledzy chcieli wyburzyć, otworzyliśmy również ten budynek na stare, zużyte oficyny na jego tyłach i weszliśmy z nimi w dialog. Tym samym nasz projekt nie tyle uzupełnia wyrwę w zabudowie, ale komunikuje się z całym zastanym otoczeniem. Celem międzynarodowego zespołu architektów pracujących nad tym budynkiem było stworzenie architektury tła, rodzaju antyikony. Nowy budynek miał dać pierwszeństwo wszystkiemu, co tam już stało, co tworzyło ten fragment miasta, było częścią śląskiej tożsamości tego miejsca. Nie chcieliśmy z tym konkurować, ale to uszanować. Sądzę, że to przyczyniło się do sukcesu tej realizacji.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Wydział Radia i Telewizji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, fot. Jakub Certowicz

Obrazek

wydzial_radia_i_telewizji_uniwersytetu_slaskiego_w_katowicach11.jpg

Jako architekci z dużym doświadczeniem we wprowadzaniu nowych funkcji do istniejących obiektów czy spodziewają się panowie nowych wyzwań po zakończeniu pandemii? Mówi się o tym, że w wyniku zmian, jakie ona pozostawi w naszym sposobie życia, będzie trzeba znaleźć nowe zastosowanie dla otaczających nas dziś wszędzie biurowców.

KM: Pytanie o to, jak się zmieni świat po pandemii dotyka raczej socjologii, bo zagadnienie w pierwszej kolejności dotyczy ludzkich zachowań. Trudno mi przewidzieć, jak ludzie zareagują na koniec pandemii, jak to się odciśnie na sposobie życia, jakie ślady zostawi. Tym samym trudno przewidzieć, co się będzie działo wtedy na rynku nieruchomości; na razie widzimy, że ten pozostaje ufny: wciąż są budowane nowe biurowce i mieszkania, jakby prawie nic się nie wydarzyło. Sądzę, że jednak jakieś zmiany zajdą, ale dotyczyć będą one tak samo architektury biurowej, jak mieszkaniowej, bo skoro będziemy zapewne więcej czasu pracować z domu, więc i te domy jakoś trzeba będzie do tego dostosować.

Jest za to inny obszar, który w wyniku pandemii przeżywa kryzys. To przestrzeń publiczna, która, inaczej niż przed pandemią, użytkowana jest dziś w niewielkim stopniu. Jej żywotność i atrakcyjność w dużej mierze kształtują usługi, a te w wyniku pandemii zostały najbardziej poszkodowane. Wiele z nich się już raczej nie podniesie, a nowi przedsiębiorcy, którzy mogliby w nie w przyszłości zainwestować, dobrze się zastanowią, zanim podejmą taką decyzję. Przypuszczam więc, iż pandemia wpłynie też na kształt, jakość i sposób użytkowania przestrzeni publicznych. Obawiam się, że strata na jakości przestrzeni miejskiej może być spora, choć oczywiście chciałbym się tu mylić.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Monopolis, Łódź, fot. Marcin Czechowicz

Obrazek

monopolis_02.jpg

RZ: Pandemia ujawniła, że wielu z nas żyje w za małych mieszkaniach, że rodzina z dziećmi, chcąc pracować z domu i jakoś w miarę wygodnie funkcjonować, potrzebuje więcej przestrzeni. Podobno w czasie pandemii niesprzedane dotąd domy wokół Warszawy teraz znalazły nabywców – kogo było na to stać, zamienił mieszkanie w centrum na dom. To zmiany, które już obserwujemy.

Niedawno czytałem opracowanie, w którym szefowie wielkich światowych korporacji mówili, jak widzą przyszłość przestrzeni biurowych po pandemii. Wynikało z niego, że siedziby firm będą nadal potrzebne, choćby z powodów reprezentacyjnych, ale zmiany zajdą: zapewne nie wszyscy pracownicy będą stale musieli przebywać w biurze, nie dla każdego pracownika będzie potrzebne jego własne biurko, może praktyczniejszy okaże się system wahadłowy. Prognozuje się więc, że nie zniknie, ale może się zmniejszyć powierzchnia potrzebnych biur. Nie można też pomijać faktu, że takie zmiany przyniosą firmom realne oszczędności: mniejsze biura są po prostu tańsze. Tym samym można założyć, że pojawią się projekty przerabiania biurowców na inne, nowe funkcje. Ale też nie ma w tym nic niezwykłego. Bo czym jest nowoczesny biurowiec? Współczesną fabryką. Tak jak XIX-wieczne fabryki straciły w pewnym momencie swoją rację bytu, ale dla wielu z nich znaleziono nowe zastosowanie, sadzę, że podobnie będzie z częścią biurowców.

Ale warto przy tej okazji zwrócić też uwagę na ważny trend, który pojawił się na świecie jeszcze przed pandemią, a w jej trakcie zyskał na znaczeniu. Dziś w nowoczesnych miastach nie buduje się już monofunkcyjnych dzielnic – współczesna urbanistyka stawia na mieszanie funkcji (nawet w obrębie jednego kwartału czy budynku, nie tylko jednej okolicy), co czyni taki teren nie tylko bardziej atrakcyjnym, ale i elastycznym, podatnym na zmiany. Warszawska dzielnica biurowa na Służewcu, zwana Mordorem, nawet kiedy zaczęła być uzupełniana o zabudowę mieszkaniową pozostaje niezbyt przyjaznym miejscem, bo kiedy budowano tam tylko biurowce nie uwzględniono powstania terenów wspólnych, zielonych, przestrzeni publicznych. I dziś trudno je uzupełnić. Tak samo w zachodnich stolicach nie buduje się wyizolowanych, oddzielonych od miasta wałem ziemnym osiedli jak np. w Warszawie. W obrębie kwartału mieszkaniowego powstają budynki z mieszkaniami na wynajem, eleganckie apartamenty i mieszkania komunalne. Wszystko wskazuje na to, że to właśnie mieszanie funkcji jest przyszłością projektowania i pandemia tylko pokazała, że to dobra droga.

Język Polish

grupa 5 architekci

zabytki architektury

Wywiady Culture.pl