Content anchor

Łukasz Żal

Łukasz Żal, fot. Michał Zacharow / Reporter East News
Łukasz Żal, fot. Michał Zacharow / Reporter East News

Jeden z najzdolniejszych młodych operatorów filmowych w Polsce i autor najbardziej spektakularnego debiutu operatorskiego ostatnich lat. Nominowany do Oscara za zdjęcia do "Idy" Pawła Pawlikowskiego. Urodził się 24 czerwca 1981 roku.

Ma 33 lata, a na koncie takie filmy jak "Joanna" Anety Kopacz, "Paparazzi" Piotra Bernasia i "Ida" Pawła Pawlikowskiego, a także nagrodę Europejskiej Akademii Filmowej, nominację do BAFTA, dwie Złote Żaby festiwalu Camerimage oraz nominację do Oscara.

Mimo że od jego operatorskiego debiutu minęło zaledwie kilkanaście miesięcy, Łukasz Żal jest dziś jednym z najgłośniejszych nazwisk polskiego kina na świecie. Magazyn "Variety" wymieniał go wśród najbardziej obiecujących operatorów filmowych, na których kolejne filmy należy zwrócić szczególną uwagę, a w lutym 2014 roku członkowie prestiżowego The American Society of Cinematographers przyznali mu nagrodę Spotlight za zdjęcia do "Idy".

Mistrz Świata - melancholia Etgara Kereta

Ukończył studia na Wydziale Operatorskim PWSFTviT w Łodzi w 2008 oraz Wrocławską Szkołę Fotografii AFA. Za jeden ze swych pierwszych studenckich filmów, "Mistrza świata" (film można obejrzeć online na stronie łódzkiej Filmówki) otrzymał Offskara, nagrodę polskiego kina niezależnego.

Operatorska etiuda, której był również reżyserem, to adaptacja opowiadania Etgara Kereta z tomu "Tęskniąc za Kissingerem" (przeł. A. Maciejowska, Warszawa 2008). Opowiada o młodym chłopaku, którego ojciec obchodzi właśnie pięćdziesiąte urodziny, co otwiera w życiu syna nowy rozdział. Historia jednego dnia z życia bohatera u Żala była próbą jego operatorskich umiejętności (dynamiczna kamera prowadziła bohatera przez wyludnione miasto), a filmowa adaptacja wydobywała z opowiadania Kereta całą jego ironię i melancholię.

Po ukończeniu studiów Żal był operatorem kamery przy filmie "U Pana Boga za miedzą" Jacka Bromskiego. Pracował wówczas pod okiem pierwszego operatora i profesora łódzkiej Filmówki, Ryszarda Lenczewskiego, z którym kilka lat później wspólnie nakręcili "Idę" Pawła Pawlikowskiego. Żal realizował także teledyski, seriale i reklamy, współpracując z takimi firmami jak Nike, Mercedes, Bosch&Siemens czy Credit Agricole.

"Paparazzi" - świat w strzępach

Przełomem w jego operatorskiej karierze był dokumentalny film "Paparazzi" Piotra Bernasia. To opowieść o Przemysławie Stoppie, jednym z najbardziej znanych polskich paparazzo. Ale film Bernasia to coś więcej niż dokumentalny portret - to także opowieść o głodnych sensacji współczesnych mediach i moralnych granicach, których przekraczanie jest częścią zawodu fotoreportera.

Pierwotnie Bernaś (będący znakomitym fotografem) sam miał być operatorem "Paparazzi", ale po kilku miesiącach zaprosił do projektu Łukasza Żala.

"Najpierw bardzo się ucieszyłem, bo to szalenie atrakcyjny filmowy temat. Ale już pierwszego dnia zrozumiałem, że moja praca przy 'Paparazzi' będzie polegała głównie na siedzeniu w ciasnym samochodzie i szukaniu względnie dobrego ujęcia" - mówi Łukasz Żal w rozmowie z Culture.pl.

Opowiadając o codziennej pracy Stoppy, Żal i Bernaś postawili na formę, która odda charakter bohatera i jego sposób bycia.

" Przemek jest bardzo nerwowy, ciągle pije kawę i pali papierosy. Był zawsze bardzo pobudzony i gotów do działania" - wspomina Żal.

Filmowa opowieśćzbudowana została z krótkich, szybko montowanych zbliżeń. W ciasnych, dynamicznych ujęciach Bernaś i Żal pokazali napięcie ciągle towarzyszące ich bohaterowi.

"'Paparazzi' przytrafił mi się w szczególnym momencie. Sporo pracowałem przy serialach i reklamie, trochę szwenkowalem, ale brakowało mi wyzwań i poczucia sensu. 'Paparazzi' był takim wyzwaniem. Od tego filmu zaczęło się robić dobrze w moim życiu zawodowym" - mówi artysta w rozmowie z Culture.pl.

Za swoje zdjęcia w 2011 roku Żal otrzymał "Złotą Żabę" w Konkursie Krótkometrażowych Filmów Dokumentalnych festiwalu operatorów Camerimage, a film Bernasia otworzył Żalowi drzwi do kolejnych filmowych projektów.

"Joanna" - życie utkane z gestów

W 2013 na ekrany trafiły aż dwa filmy z jego zdjęciami: "Lewa połowa twarzy" Marcina Bortkiewicza (za zdjęcia do tego filmu otrzymał nagrodę na Aljazeera International Documentary Film Festival w Doha) oraz "Joanna" Anety Kopacz. Zwłaszcza ten ostatni obraz był dowodem jego operatorskiego kunsztu.

Dokument Anety Kopacz to opowieść o Joannie Sałydze, młodej kobiecie chorującej na nowotwór, która na internetowym blogu zapisywała wspomnienia z ostatnich miesięcy swojego życia. Opowiadając o niej, Kopacz nie zrobiła filmu o śmierci, ale o życiu, jego urodzie i sile. W 2015 roku za swój film Aneta Kopacz otrzymała nominację do Oscara dla najlepszego krótkometrażowego dokumentu.

Duża w tym zasługa Łukasza Żala, który na ekranie kreśli subtelny portret Joanny i jej bliskich. Jego ciepłe pastelowe zdjęcia uwieczniają najbardziej prozaiczne czynności - spacery po łące, prace w kuchni, naukę jazdy na rowerze... Z dystansu przygląda się bohaterom, ani na moment nie przekracza granicy intymności. Jednocześnie w krótkich ujęciach i niepozornych detalach udaje się mu zatrzymać piękno chwil przeżywanych przez bohaterów, ich tęsknotę, strach i miłość.

"To była piękna, ale trudna i bolesna praca. Portretowałem cierpienie, a jednocześnie nie chciałem wchodzić z butami w czyjąś intymność. Joanna bardzo mi pomagała. Było między nami niezwykłe porozumienie, a ja czułem, że Joanna dopuszcza mnie do swojego świata" - wspomina operator w rozmowie z Culture.pl

"Ida" - operatorski debiut dziesięcioleci

Niedługo później Żal znalazł się na planie kolejnego filmu - "Idy" Pawła Pawlikowskiego. Miał być operatorem kamery i po raz kolejny pracować pod okiem Ryszarda Lenczewskiego, stałego operatora Pawła Pawlikowskiego. Wszystko zmieniło się, gdy Lenczewski zachorował i musiał wycofać się z prac nad filmem. Żal został wówczas pierwszym operatorem, stając przed szansą pełnometrażowego debiutu.

Od początku film budził zachwyt krytyków. Tim Robey z "The Telegraph" nazywał "Idę" "niebywałym, nieskalanym arcydziełem", a dziennikarze z całego świata komplementowali między innymi fenomenalne czano-białe zdjęcia Łukasza Żala i Ryszarda Lenczewskiego. Zrealizowane w formacie 4:3 zdjęcia definiowały sposób odczytywania filmu. Pawlikowski i Żal zaskakiwali kompozycją kadrów: detale i zbliżenia w "Idzie" sąsiadowały z szerszymi planami z dużą ilością "powietrza" - pustej przestrzeni ponad głowami bohaterów. Długie, w większości statyczne ujęcia budowały nastrój filmu i zachwycały plastyczną urodą.

W 'Idzie' chcieliśmy pokazać świat takim, jakim Paweł zapamiętał go ze swego dzieciństwa. To świat nie zagracony, zbudowanych z prostych form. Bardzo mi zależało, żeby obraz był możliwie najbardziej ascetyczny. Kiedy studiowałem w łódzkiej Filmówce, profesor Jerzy Wójcik mówił często o tym, jak wielkie piękno kryje w sobie prostota romańskich kościołów - czystych, pozbawionych ozdobników. Kiedy kręciliśmy 'Idę", zrozumiałem, co miał na myśli" - mówi Żal dla Culture.pl.

"Ida" przyniosła Żalowi dziesiątki nagród i wyróżnień. Za swój operatorski debiut wraz z Ryszardem Lenczewskim otrzymał "Złotą Żabę" festiwalu Camerimage, nagrodę za najlepsze zdjęcia podczas festiwalu w Gdyni, Europejską Nagrodę Filmową, nominację do BAFTA i Oscara, a także nagrody Amerykańskiego Stowarzyszenia Operatorów oraz Polskiego Stowarzyszenia Operatorów Zdjęć Filmowych.

Co po Oscarach? 

Po tak głośnym debiucie Żal musiał zdecydować się na kolejny krok: postawił na pracę ze zdolnymi, młodymi reżyserami. Wielkim sukcesem artystycznym okazał się "Intruz" Magnusa von Horna, pokazana w Cannes i nagrodzona w Gdyni za scenariusz i reżyserię polsko-szwedzka produkcja o młodym chłopaku, który musi zmierzyć się ze zbrodnią, którą popełnił, i ostracyzmem kolegów ze swojego miasteczka. Zdjęcia Żala doskonale oddawały atmosferę chłodu, były niczym - tak charakterystyczne dla skandynawskiego kina - spojrzenie z dystansu. Żal zrobił też zdjęcia do "bieszczadzkiego thrillera" "Na granicy" w reżyserii Wojciecha Kasperskiego, z którym współpracował także przy dokumencie "Ikona" - opowieści o szpitalu psychiatrycznym na syberyjskiej prowincji. Film otrzymał Złotego Lajkonika, nagrodę FIPRESCI, a Żal - nagrodę indywidualną za najlepsze zdjęcia na Krakowskim Festiwalu Filmowym w 2016 roku. 

Nagrody indywidualne

  • 2016 "Ikona", nagroda za zdjęcia w konkursie polskim na Krakowskim Festiwalu Filmowym
  • 2015 "Ida" BAFTA (Nagroda Brytyjskiej Akademii Sztuki Filmowej) nominacja w kategorii: Najlepsze zdjęcia
  • 2014 "Ida" San Francisco (The San Francisco Film Critics Circle Awards) Nagroda w kategorii: Najlepsze zdjęcia
  • 2015 ""Ida" Oscar (Nagroda Amerykańskiej Akademii Sztuki Filmowej) Nominacja w kategorii: Najlepsze zdjęcia
  • rancisco (The San Francisco Film Critics Circle Awards) Nagroda w kategorii: Najlepsze zdjęcia
  • 2014 "Ida" Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) Nominacja w kategorii: Najlepsze zdjęcia
  • 2014 "Ida" Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) Nominacja w kategorii: Odkrycie roku
  • 2014 "Ida" Nagroda PSC (Stowarzyszenia Autorów Zdjęć Filmowych)
  • 2014 "Ida" Europejska Nagroda Filmowa (dawniej "Felix") Nagroda w kategorii: Najlepsze zdjęcia
  • 2014 "Lewa połowa twarzy"  Doha (Aljazeera International Documentary Film Festival) Nagroda za zdjęcia
  • 2014 "Ida" Bukareszt (Medias Central European Film Festival) Nagroda za zdjęcia za "pewną kompozycję i czarno-białe zdjęcia, które pozwalają lepiej zrozumieć tragedię rodzinną młodej kobiety i walkę w bezwzględnym świecie"
  • 2014 "Ida" ASC Spotlight Award
  • 2013 "Ida" Warszawa (Festiwal Filmów o Tematyce Żydowskiej) Nagroda za najlepsze zdjęcia
  • 2013 "Ida" Mińsk (Międzynarodowy Festiwal Filmowy "Listapad") Nagroda za zdjęcia
  • 2013 "Ida" Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych; od roku 2012 Gdynia Film Festival) Nagroda za zdjęcia
  • 2013 "Ida" Bydgoszcz (od roku 2010; w latach 1993-99 Toruń; w latach 2000-09 Łódź) (Międzynarodowy Festiwal Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych "Plus Camerimage") "Złota Żaba" w Konkursie Głównym
  • 2011 "Paparazzi" Bydgoszcz (od roku 2010; w latach 1993-99 Toruń; w latach 2000-09 Łódź) (Międzynarodowy Festiwal Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych "Plus Camerimage") "Złota Żaba" w Konkursie Krótkometrażowych Filmów Dokumentalnych
  • 2008 "Mistrz świata" Offskar (Polskie Nagrody Kina Niezależnego) Najlepsze zdjęcia

 

Obrazek użytkownika bartoszstaszczyszyn
Bartosz Staszczyszyn
2015/02/19
Facebook Twitter Reddit Share

Łukasz Żal

Dzieła

Kadr z filmu "Intruz" Magnusa von Horna ze zdjęciami Łukasza Żala, fot. Lava Films / Zentropa International Sweden

Nagrodzony za scenariusz i reżyserię podczas 40. Festiwalu Filmowego w Gdyni debiut Magnusa von Horna to film żarliwy i zarazem chłodny, wyprany z emocji i trzymający w napięciu. "Intruz" to opowieść o złu ukrytym pod powierzchnią społecznych norm. Czytaj dalej about: "Intruz"

Łukasz Żal

Multimedia

Łukasz Żal

Artykuły

Łukasz Żal
Podobni twórcy