Czas przemian w polskim kinie

W 2025 roku oglądaliśmy nakręcone za miliony biograficzne freski, niskobudżetowe debiuty i oczywiście seriale. Co nasze wybory mówią o przemianach w rodzimym kinie? Zapraszamy na filmowo-serialowe podsumowanie roku.

To był rok obfitości. Polskie kino, które przez lata uwięzione było w pułapce przeciętnych budżetów, nagle obrodziło projektami realizowanymi za gigantyczne pieniądze i z rozmachem. Efekty bywały różne. Serialowy Heweliusz Jana Holoubka pokazał, jak powinna wyglądać ekranowa superprodukcja, a filmowy Chopin, Chopin! udowodnił, że nawet największe pieniądze nie pomogą, kiedy kuleje dramaturgia, a zamiast angażującej historii prezentuje się widzom zestaw pięknych i efektownych slajdów.

Na bogato

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Kadr z serialu "Heweliusz" w reżyserii Jana Holoubka, fot. Robert Pałka/Netflix
https://api.culture.pl/sites/default/files/2025-12/miniserial-heweliusz_kadr_.jpg

Obrazek

miniserial-heweliusz_kadr_.jpg

Pojawienie się obu tych tytułów, a także innych wysokobudżetowych produkcji pokazuje, że rodzime kino staje się coraz ważniejszym rynkiem dla wielkich, międzynarodowych graczy z rynku rozrywki. Niemal 40-milionowa widownia, bogacące się społeczeństwo i szybkie odchodzenie od niegdyś powszechnego internetowego piractwa – wszystko to sprawiło, że dziś polskie kino nie boi się dużych produkcji.

Wśród tych, które w 2025 roku trafiły na ekrany, najważniejszą był netfliksowy Heweliusz. Dysponując rekordowym budżetem (oficjalne kwoty nie zostały ujawnione, a krążące w branży plotki mówią zarówno o 60, jak i przeszło 100 milionach złotych), Jan Holoubek udowodnił, że można tworzyć u nas superprodukcje łączące realizacyjny rozmach z precyzyjną dramaturgią (autorem scenariusza jest Kasper Bajon) i sprawiające, że to, co lokalne i specyficzne, staje się uniwersalną opowieścią oglądaną na całym świecie.

Video embed

CHOPIN, CHOPIN! - Zwiastun PL (Official Trailer)

Heweliusz nie był jedyną wysokobudżetową produkcją minionych dwunastu miesięcy. Do grona najdroższych filmów polskich po 1989 roku z przytupem wjechał bowiem Chopin, Chopin!, przygotowana przez Michała Kwiecińskiego biografia kompozytora. Pomysł był śmiały – odbrązowić narodowego wieszcza fortepianu i pokazać go jako postać z krwi i kości (z przewagą krwi, gruźliczej). Znakomite zdjęcia Michała Sobocińskiego, Eryk Kulm jr. dokonujący ekranowej przemiany, kostiumy i scenografia od najwybitniejszych artystów na polskim rynku… Wszystko to, podlane 70 milionami złotych budżetu, zapowiadało wielki sukces. Tym bardziej, że przecież niedawno Michał Kwieciński uwodził Filipem według powieści Tyrmanda. Tymczasem Chopin… rozczarował – krytycy zarzucali mu brak tempa, postać kompozytora nie budziła empatii, drugoplanowi bohaterowie traktowani byli jak pionki wstawiane i zdejmowane z szachownicy wedle uznania twórców, a w zamierzeniu obrazoburcza całość okazywała się przewidywalną opowiastką o mało ciekawym bohaterze. Jego urokom oparła się też polska publiczność – film przyciągnął do kin „zaledwie” 400 tysięcy widzów, co przy tak wysokim budżecie produkcji z pewnością nie jest frekwencyjnym sukcesem.

Sandra Drzymalska w serialu "Breslau" w reżyserii Leszka Dawida, fot. Łukasz Bąk/© 2024 Disney

Wśród produkcji realizowanych „na bogato” znalazło się też miejsce dla jeszcze jednego serialu – Breslau Leszka Dawida. Inspirowany powieściami Marka Krajewskiego (choć oficjalnie nie będący ich adaptacją) kryminał o polskim śledczym, który w przedwojennym Wrocławiu śledzi seryjnego mordercę, była pierwszą oryginalną produkcją serialową Disneya w Polsce i ważnym krokiem w kierunku umiędzynarodowienia rodzimego rynku filmowego. I choć w tej efektownej, sprawnie opowiedzianej historii nie wszystko się udało (grana przez Sandrę Drzymalską żona głównego bohatera to jedna z najbardziej absurdalnie napisanych i budzących antypatię postaci serialowych), nie zmienia to faktu, że kryminalne Breslau okazało się hitem, a Disney mógł odtrąbić sukces, co daje nadzieję, że wkrótce do jego oferty trafią także kolejne rodzime produkcje.

Polski, nie-polski kandydat do Oscara

Video embed

FRANZ KAFKA | Oficjalny zwiastun | Kino Świat

Wśród najdroższych polskich produkcji minionego roku wymienić też trzeba Franza Kafkę w reżyserii Agnieszki Holland, czyli artystycznie śmiałą (o czym pisałem w recenzji filmu) próbę zmierzenia się z postacią najbardziej wpływowego pisarza XX wieku. Franz zachwycał rolą Idana Weissa i wybitnymi zdjęciami Tomasza Naumiuka, a zbliżająca się do 80-tki reżyserka udowodniła, że jej wyobraźnia zupełnie się nie starzeje, a inscenizacyjnej i intelektualnej odwagi mogą jej pozazdrościć 30-latkowie.

Franz wywołał też w środowisku ciekawą dyskusję, dla której pretekstem było wystawienie filmu jako polskiego kandydata do Oscara. Nie wszyscy przyjęli tę decyzję z entuzjazmem (mało powiedziane). Co zrozumiałe – film Agnieszki Holland zrealizowany został nie tylko za polskie, ale też za czeskie i niemieckie pieniądze, nagrany został w języku niemieckim i czeskim, a jego bohaterem jest ikona czeskiej, a nie polskiej kultury. Wątpliwości dotyczące tego, czy Franz powinien reprezentować Polskę podsycała też historia poprzednich nominacji – zwłaszcza ta najnowsza. W 2024 roku polskim kandydatem do Oscara wybrano bowiem Pod wulkanem Damiana Kocura, a ta zrealizowana w Hiszpanii, zagrana po ukraińsku opowieść o uchodźcach z Kijowa przepadła w oscarowym wyścigu. O tym, czy czesko-niemiecko-polski film Holland poradzi sobie lepiej w walce o nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej, przekonamy się już 22 stycznia 2026 roku, kiedy zostaną ogłoszone nominacje.

Przemilczane pokolenie

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Kadr z filmu „Nie ma duchów w mieszkaniu na Dobrej”, reż. Emi Buchwald, fot. Studio Munka

Obrazek

nie_ma_duchow_w_mieszkaniu_na_dobrej.jpg

Rok 2025 należał też do znakomitych debiutantów, nominowanych do Paszportów Polityki Kordiana Kądzieli oraz Emi Buchwald. To właśnie film tej drugiej – nakręcone za grosze Nie ma duchów w mieszkaniu na Dobrej – okazał się największym objawieniem minionych 12 miesięcy.

Buchwald opowiedziała w nim o pokoleniu Z, które dotąd nie doczekało się udanego filmowego portretu. Kiedy już ktoś zabierał się za opowieść o dzisiejszych dwudziestolatkach, wychodziła z tego albo publicystyczna karykatura, albo kino boomerskiej paniki moralnej. Tymczasem Buchwald wraz ze scenarzystą Karolem Marczakiem tchnęli życie w swoich młodych bohaterów, a na ekranie pozwolili im mówić i czuć po swojemu. Bez oceniania, bez dostosowywania postaci do wymogów współczesnego kina – zaserwowali nam opowieść wymykającą się rygorom klasycznej dramaturgii, a zarazem niezwykle prawdziwą.

Deszcz nagród, jaki spadł na reżyserkę w czasie festiwalu filmowego w Gdyni, pokazał, że polskie kino i rodzima branża czeka na nowe głosy, wypatruje świeżości i twórców odważnych, a zarazem świadomych. Pytaniem otwartym pozostaje jeszcze, czy czeka na nich także nasza widownia. Premiera Nie ma duchów… zaplanowana jest na marzec 2026 roku, a dobry wynik frekwencyjny może pokazać, czy pokolenie Z rzeczywiście czeka na opowieści o sobie samych, czy też woli zadowalać się narzekaniem na brak takich opowieści.

Na drugim biegunie kinowego uniwersum uplasował się drugi ze znakomitych debiutantów – Kordian Kądziela. Reżyser, znany dzięki serialowemu 1670, w swoim pełnometrażowym debiucie pokazał, że znakomicie czuje kino gatunków, nie ma potrzeby pozować na natchnionego artystę, za to świetnie opowiada historie, które bawią i wzruszają – nawet do łez. Jego LARP. Miłość, trolle i inne questy, czyli romantyczna komedia o nieudaczniku wcielającym się w bohaterów powieści fantasy, był jednym z największych zaskoczeń tegorocznej Gdyni i dowodem na to, jak bardzo polska branża i rodzima publiczność tęskni za dobrymi rzemieślnikami, dla których własne ego jest mniej istotne niż przyjemność widzów. A że Kądziela należy właśnie do tego grona twórców, już dziś wyczekuję jego kolejnych filmowych i serialowych produkcji.

W niewoli logline’u

Rok 2025 przyniósł też kolejne odsłony dyskusji o przyszłości X muzy w czasach streamingu. Bo choć w ostatnich latach powstaje u nas rekordowo dużo filmów, dziesiątki z nich znikają z afisza niemal niezauważone. Na naszych oczach wymiera w ten sposób „frekwencyjna klasa średnia”, czyli filmy, które być może nie przyciągają milionów widzów, ale też wykraczają poza niewielkie nisze.

„Brat” w reżyserii Macieja Sobieszczańskiego [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Podczas gdy przed pandemią w corocznych box office’ach mieliśmy wielkich zwycięzców z milionami sprzedanych biletów, a za ich plecami peleton filmów „średnich”, które przyciągały przed ekrany po kilkaset tysięcy widzów, dziś oba te światy bardzo się rozjechały. Liderzy, jak Teściowie 3 Jakuba Michalczuka czy Dom dobry Wojciecha Smarzowskiego, z łatwością przekraczają barierę miliona oglądających, ale tuż za nimi rozpościera się przepaść, a wiele wartościowych tytułów nie znajduje swojej publiczności. Tę przemianę przyspieszają zmiany, które nastąpiły na rynku w wyniku pandemii. Czas, który dzieli dziś premierę kinową od streamingowej, skurczył się do tego stopnia, że często widzowie rezygnują z wyjścia do kina, wiedząc, że za kilka tygodni ten sam film obejrzą na wygodnej kanapie w cenie i tak opłacanej subskrypcji.

Ta rynkowa zmiana wpływa na to, co oglądamy i jakiego typu filmy powstają. 2025 rok pokazał, że w czasach filmowej nadpodaży producenci szukają projektów, które „sprzedać” można jednym chwytliwym hasłem lub tematem. Film o „zamachu na papieża”, „przemocy domowej” czy o Chopinie to tylko część tegorocznych premier. Mieliśmy też Życie dla początkujących Pawła Podolskiego o empatycznej wampirce pracującej w domu spokojnej starości i wspomniany już LARP Kordiana Kądzieli, czyli romantyczną komedię o nastolatkach przebierających się za bohaterów powieści fantasy.

W czasach Netflixa, Disneya i innych serwisów streamingowych, aby zostać zauważonym, trzeba dać widzowi coś, co skłoni go do wciśnięcia play. Ta zasada zaczyna także obowiązywać w kinie, gdzie toczy się zajadła walka o naszą uwagę i pieniądze z biletów, a przegranymi w tej walce bywają twórcy udanych, ale mało „chwytliwych” filmów – choćby niedoceniony Brat Macieja Sobieszczańskiego.

Kino, które rozpala

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Obrazek

c_2025_lucky_bob_warner_bros._entertainment_inc._all_rights_reserved._fot._pawel_tybora_.jpg

Podsumowanie minionych dwunastu miesięcy w polskim kinie byłoby niekompletne, gdybyśmy nie wspomnieli o tym filmowym fenomenie – Domu dobrym. Najnowszy film Wojciecha Smarzowskiego przyciągnął do kin dwa miliony, 200 tys. widzów, stając się największym frekwencyjnym hitem jesieni. Jednocześnie przypomniał, że kino wciąż może rozpalać społeczne dyskusje i być w nich ważnym głosem.

Nie byłoby w tym może nic dziwnego, wszak Smarzowski nie raz już prowokował do trudnych rozmów, gdyby nie fakt, że w przypadku Domu dobrego zupełnie rozjechały się opinie krytyków i publiczności. Podczas gdy dziennikarze już po festiwalu w Gdyni zarzucali filmowi tanie efekciarstwo i epatowanie przemocą, a niektórzy wręcz porównywali autora Wesela do Patryka Vegi, publiczność pozostała głucha na ich narzekania i tłumnie wypełniła kina. Dom dobry okazał się najbardziej dyskutowanym filmem roku, dzięki poczcie pantoflowej widownia z tygodnia na tydzień rosła, a premiera filmu stała się punktem wyjścia do publicystycznej dyskusji o przemocy domowej, jej mechanizmach i jej powszechności.

Smarzowski po raz kolejny udowodnił, że doskonale czuje publiczność i potrafi diagnozować jej potrzeby. Nie dziwi zatem, że już niedługo ma stanąć na planie filmu o przemocy rówieśniczej w polskich szkołach. I o tym filmie zapewne znów będę pisał w którymś z kolejnych podsumowań najważniejszych wydarzeń w polskim kinie.

Język Polish