„Dom dobry”, reż. Wojciech Smarzowski

Opowiadając o koszmarze przemocy domowej, Smarzowski połączył publicystyczny plakat z wizjonerską opowieścią o zmanipulowanym umyśle. Jego Dom dobry to film bolesny i ważny, a zarazem wtórny i rozczarowująco banalny.

Już wiele lat temu Smarzowski stał się samozwańczym przewodnikiem po Polsce jako lunaparku grozy. W Pod mocnym aniołem oprowadzał nas po świecie polskiego alkoholizmu, w Domu złym zapraszał do krainy okrucieństwa i chciwości, o naszej hipokryzji opowiadał w Klerze, a w drugim Weselu z 2021 roku serwował (banalną skądinąd) opowieść o rodzimym antysemityzmie. W najnowszym filmie znów zabiera widzów w podróż po Polsce, jakiej wolelibyśmy nie znać.

Tym razem tematyczną dominantą filmu czyni przemoc domową, której różne oblicza pokazuje w historii dwudziestoparoletniej Gośki (Agata Turkot) i starszego od niej Grześka (Tomasz Schuchardt), politycznie umocowanego urzędnika z niewielkiego miasteczka. Reżyser w przyspieszonym tempie przeprowadza nas przez fazę poznania i wzajemnej fascynacji, by w końcu zaprosić do tytułowego domu dobrego, który okazuje się prawdziwą salą tortur.

Video embed

DOM DOBRY SEN ZŁY - zwiastun teaser

Smarzowski prowadzi bohaterkę i widzów do kolejnych piekielnych kręgów. Grzesiek rozkręca się powoli – zaczyna od umniejszania swojej partnerce, małych scen zazdrości, krzyków, aż dochodzi do jej upokarzania, bicia i gwałcenia. Podobnie reżyser z sekwencji na sekwencję dozuje filmową przemoc, decydując się na pokazywanie coraz bardziej radykalnych przekroczeń.

Problem w tym, że w Domu dobrym stopniowanie ekranowej przemocy zastępuje klasyczną dramaturgię. Film Smarzowskiego okazuje się raczej pocztówką z codziennego piekła, aniżeli opowieścią o żywych ludziach, ich niełatwych wyborach, próbach przezwyciężenia zewnętrznych i wewnętrznych przeszkód. Nie znajdziemy tu klasycznie rozumianych punktów zwrotnych i ciągów przyczynowo-skutkowych. Bo reżysera Wesela nie interesuje filmowa opowieść, lecz publicystyczny plakat. Dom dobry przypomina w tym sensie dwugodzinny spot interwencyjny kierowany do ofiar przemocy. I choć reżyser komplikuje tę gazetową opowieść, subiektywizując opowiadanie i balansując między realnością i szaleńczym widem, nad jego filmem ciąży plakatowa jednowymiarowość.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Obrazek

c_2025_lucky_bob_warner_bros._entertainment_inc._all_rights_reserved._fot._pawel_tybora_.jpg

Smarzowski sięga po grubą kreskę, a portrety drugoplanowych postaci to raczej jednobarwne plamy niż pełne niuansów szkice. Mamy więc toksyczną matkę-alkoholiczkę (Agata Kulesza) i siostrę (Maria Sobocińska) Gosi, czyli swojską dziewuchę z mężem-impotentem. W orkiestrze drugoplanowych postaci gra także polityczna elita prowincjonalnego miasteczka z zachlanym burmistrzem i działaczami, którzy po godzinach biją swoje żony, policjantami, przymykającymi oko na ich działania, a także – pracownicą socjalną, czyli miejscową świętą, która jako jedyna wyciąga rękę do głównej bohaterki. Dobrzy i źli, groteskowo obleśni i anielsko bezinteresowni – u Smarzowskiego nie ma półcieni ani miejsca na ambiwalencję.

Dom dobry byłby dziełem z ducha tabloidowym, gdyby reżyser nie potraktował tej historii jako pretekstu do formalnego eksperymentu. Opowieść o nadużyciach staje się bowiem w rękach Smarzowskiego zaproszeniem do wewnętrznego świata kobiety będącej ofiarą przemocy. Reżyser raz za razem miesza ze sobą płaszczyzny czasowe, serwując widzom alternatywne wersje tych samych scen. Niepozorne i pełne czułości rodzinne obrazki naraz ujawniają to, czego nie widać było za pierwszym razem – elementy kumulującej się przemocy, narastającej, coraz bardziej bezwzględnej. Narracyjne pętle, w których więzi nas twórca Wesela, mają kwestionować prawdziwość opowiadanej historii. Sprawiają, że widz staje się współuczestnikiem dramatu filmowej bohaterki, której manipulujący mąż próbuje wmówić chorobę psychiczną.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Obrazek

c_2025_lucky_bob_warner_bros._entertainment_inc._all_rights_reserved._fot._camila_warda.jpg

Formalna dezynwoltura, na którą pozwala sobie Smarzowski, nie ratuje jednak jego filmu. Przeciwnie, szybko staje się jedynie reżyserskim popisem, a kolejne powtórzenia nie wnoszą do opowiadanej historii już niczego nowego. Montażowe eksperymenty sprawiają wręcz, że dystansujemy się od głównych bohaterów, którzy – tak jak postaci drugoplanowe – zmieniają się z żywych ludzi w ilustrację postaw. Wyjątkiem jest bohater Tomasza Schuchardta, który dzięki charyzmie aktora balansuje między demonicznością i niewinnością, między byciem ofiarą przemocy i jej bezwzględnym sprawcą.

Długo wyczekiwany film Wojtka Smarzowskiego zapowiadany był jako wstrząsająca opowieść o polskiej przemocy domowej. W tym sensie Dom dobry nie rozczarowuje – to obraz przesycony okrucieństwem i zwracający uwagę na ważny społeczny problem. Szkoda jedynie, że potrzeba publicystycznej dosadności i reżyserskie ego, przeciągające film w stronę efekciarskiego eksperymentu, całkowicie dominują nad filmowymi postaciami, ich psychologicznym zniuasnowaniem i kinem, które dotykałoby głębiej niż tabloidowe nagłówki.

Dom dobry. Scenariusz i reżyseria: Wojtek Smarzowski. Zdjęcia: Paweł Tybora. Montaż: Krzysztof Komander. Scenografia: Joanna Macha. Kostiumy: Magdalena Jadwiga Rutkiewicz-Luterek. Występują: Agata Turkot, Tomasz Schuchardt, Agata Kulesza, Maria Sobocińska, Arkadiusz Jakubik, Julia Kijowska, Andrzej Konopka, Agnieszka Przepiórska, Dominika Bednarczyk-Krzyżowska. Premiera 25 listopada 2025.

wojciech smarzowski

przemoc

tomasz schuchardt