Aleksandra Cieślak - Życie i twórczość | Artysta

Ilustratorka, graficzka, autorka książek dla dzieci i dorosłych. Ukończyła Wydział Grafiki na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Urodziła się w 1981 roku w Częstochowie.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Aleksandra Cieślak, fot. dzięki uprzejmości Wydawnictwa Dwie Siostry

Text positon (deprecated)

Center

Ilustracje Aleksandry Cieślak rzadko pozostają jednorodne stylistycznie. Artystka chętnie sięga po elementy kolażowe łączone z odręcznym rysunkiem, stosuje ołówek, kredki czy flamastry na przemian z fragmentami fotografii czy dawnych rycin, nieustannie eksperymentuje z formą. Nic dziwnego, że Cieślak, jak mówiła w rozmowie z Małgorzatą Kuśnierz, w dzieciństwie fascynowała się między innymi ilustracjami Bohdana Butenki, którego ilustracje "odrysowywała obsesyjnie na kalce krawieckiej". Na współczesnej polskiej scenie ilustratorskiej artystka wyróżnia się bliską ducha twórczości Butenki swobodą w łączeniu konwencji i kompleksowym podejściem do projektowania książki, w której ilustracja nie jest zamkniętą, autonomiczną formą, a współgra z wszystkimi innymi elementami, od typografii po rozwiązania poligraficzne.

Kluczowy jest też w projektach Cieślak sam tekst. Artystka nie tylko ilustruje cudze książki, ale przede wszystkim tworzy publikacje autorskie i, jak mówi, to tekst jest dla niej najważniejszy, w pracy nad autorskimi projektami pojawia się pierwszy, obrazy przychodzą później. Również w książkach innych autorek Cieślak dostosowuje formę graficzną do treści, jak w polskim wydaniu "Bezdomnego ptaka" Glorii Whelan, opowiadającego o indyjskiej nastolatce. Do książki tej Cieślak przygotowała oprawę graficzną, w tym okładkę z ilustracją w formie wyszywanej, przypominającej tradycyjne tkaniny indyjskie, w odcieniach różów i oranżów, z licznymi brokatowymi aplikacjami.

Jej debiutem książkowym było wydane przez Wydawnictwo Dwie Siostry w 2008 roku "Love story", opowieść "o jeleniu, który stracił głowę dla żony leśniczego". Humor i groteskę opowieści podkreśla oprawa graficzna – gotycki font i ilustracje łączące elementy rysowane, wyszywane i fotograficzne, nakładane na siebie, jak w przedstawieniach zwierzęcych głów-trofeów, dla których tłem stają się kawały surowego mięsa.

Jak mówiła artystka w rozmowie z Beatą Kęczkowską:

Text

Są książki, których dzieci nie czytają, bo po prostu nie są w stanie czegoś zrozumieć, ale są też takie, które można zrozumieć na wielu poziomach. To droga, której szukam: żeby w tym, co robię, znaleźli coś dla siebie i siedmiolatek, i czterdziestolatek.

Do tego rodzaju książek należy zarówno "Love story", jak i "Złe sny", wydane nakładem wydawnictwa Bona w 2011 roku, pełne błyskotliwych żartów słownych i wizualnych skierowanych do czytelników w każdym wieku. Artystka sięgnęła w niej po rysunek i kolaż, podkolorowując stare zdjęcia, łącząc własnoręczne ilustracje z fragmentami starych rycin, a nawet takimi elementami jak zeskanowany paragon ze sklepu spożywczego. Zróżnicowanie form graficznych i typografii, na każdej kolejnej stronie nieco innej, odpowiada konstrukcji samej narracji. Nie układa się ona w jedną historię, a fragmentaryczny katalog tytułowych złych snów, z reguły opisanych lakonicznie, jednozdaniowo, jak sny "o tapecie chorej na różyczkę" czy "o kobiecie, która codziennie prowadziła swoją córkę do krawcowej, bo mała strasznie się darła".

Równie różnorodne formalnie pozostają ilustracje Cieślak w wydanej przez Muzeum Warszawy w roku 2020 książce "Rzeczy dzieją się w Warszawie. Nowe legendy miejskie". Tekstom Błażeja Brzostka, Wojciecha Kuczoka, Macieja Łubińskiego, Agaty Passent, Moniki Powalisz i Michała Walczaka, nowym legendom miejskim powstałym w nawiązaniu do obiektów z kolekcji muzeum, towarzyszą ilustracje, w których ponownie fotograficzne kolaże przeplatają się z barwnymi, linearnymi rysunkami, niekiedy bardziej detalicznymi, innym razem zaznaczonymi za pomocą kilku zamaszystych gestów lub nawet wysprejowanymi przez szablon. Jednocześnie ilustracje Cieślak wchodzą w książce w dialog z layoutem zaprojektowanym przez Jakuba Sowińskiego. Jak wyjaśniała artystka w rozmowie z Beatą Kęczkowską:

Aleksandra Cieślak – prace [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Text

Moje ilustracje miały sprawiać wrażenie próbnych, sugerować, że coś jeszcze zmienię, że to są szkice. Są tam też moje podkreślenia, bo jak jakieś zdanie wyjątkowo mi się podobało, to je podkreślałam. To rodzaj szczególnego dialogu ilustratorki z tekstem.

Podobnie jak wiele innych współczesnych ilustratorek i ilustratorów, Cieślak wykorzystuje jednocześnie techniki tradycyjne i cyfrowe. Rysunek jest dla niej rodzajem szybkiej notatki, pojedyncze motywy szkicuje często na zwykłym papierze do drukarki, łącząc je następnie w większe kompozycje w programie graficznym.

Zilustrowała kilka książek Grzegorza Kasdepke, w tym napisanego wspólnie z Hubertem Klimko-Dobrzenieckim "Królika po islandzku", wyjątkowo przeznaczonego dla dorosłych czytelników. Zbiór humorystycznych, refleksyjnych, a niekiedy lekko śprośnych anegdot ilustrują barwne kolaże i rysunki Cieślak utrzymane w zielono-szarej tonacji, z jednej strony oszczędne w formie, z drugiej czerpiące z całego szeregu źródeł ikonograficznych – od sztuki starożytnego Egiptu po fotografie modowe z lat 60. Przez operowanie wyrazistymi cięciami montażowymi, nieoczekiwanymi zniekształceniami ludzkich sylwetek i wyrazistym rastrem, Cieślak zbliża się w nich do konwencji rodem z plakatów i okładek projektowanych przez Romana Cieślewicza, wyrastających z pop artu i surrealizmu.

Ma także na koncie książki dla najmłodszych dzieci, jak "Od 1 do 10", służącą do nauki liczenia, za którą w 2010 roku otrzymała wyróżnienie w konkursie IBBY Książka Roku, "Co wypanda, a co nie wypanda" z roku 2014, czyli poradnik dobrych manier dla najmłodszych, czy też wydane rok później "Co by tu wtrąbić?" o słoniu-głodomorze.

Cieślak doskonale odnajduje się także w bezpośrednich nawiązaniach do historii sztuki, o czym świadczą ilustrowane przez nią książki z serii "Mały koneser" Wydawnictwa Dwie Siostry. W 2010 roku powstały ilustracje do "Powidoków", książki inspirowanej jednym z obrazów Władysława Strzemińskiego, z tekstem Tiny Oziewicz. "Powidok słońca" staje się w niej tłem do historii uczłowieczonych promieni słonecznych, które wyruszają w długą drogę do Ziemi. Rysowane szkicowo, czarnym konturem postaci pojawiają się na tle powiększonych fragmentów płócien Strzemińskiego. Artystka wykorzystuje nie tylko abstrakcyjne formy, w które wpisuje własne postaci, podkreślając ich dynamikę, ale też grubą, wyrazistą fakturę obrazów i zestawienia barwne, które współgrają z temperaturą emocjonalną kadrów. Wielokrotnie powiększone grudki farby ilustratorka wykorzystała też do pobudzania skojarzeń z kosmicznymi pejzażami. Rok później w tej samej serii ukazał się "Zając" z tekstem Grzegorza Kasdepke i ilustracjami Cieślak, w których tło dla przygód bohaterów stanowią fragmenty rycin Albrechta Dürera. Jak mówiła w rozmowie z Małgorzatą Kuśnierz:

Text

Na szczęście nie mam czołobitnego stosunku do dzieł sztuki. To była zabawa, konwencja, mazanie po ikonach. Nie starałam się naśladować Strzemińskiego, raczej musiałam być pośrednikiem, który pokazuje dziecku, że sztuką można się bawić, że muzeum to nie mauzoleum, że można sobie pozwolić na własną interpretację.

Ma na koncie również ilustracje do książek Batszewy Dagan – byłej więźniarki kilku nazistowskich obozów zagłady, w swoich publikacjach opowiadającej o Shoah w formie zrozumiałej dla najmłodszych czytelników. Ilustrowane przez Cieślak książki "Czika, piesek w getcie" i "Co wydarzyło się w czasie Zagłady. Opowieść rymowana dla dzieci, które chcą wiedzieć" zyskują formę bardziej stonowaną, mniej rozbuchaną formalnie niż większość jej książek. Ekspresyjna, rozedrgana kreska podkreśla w nich dramatyzm opisywanych przez Dagan wydarzeń.

Najbardziej monumentalnym i ambitnym projektem książkowym Cieślak jest jak dotąd wydana nakładem Wydawnictwa Dwie Siostry w 2017 roku "Książka do zrobienia", wyróżniona na Międzynarodowych Targach Książki Dziecięcej w Bolonii nagrodą Bologna Ragazzi Award for Children’s Books on Art. Jak pisało jury w uzasadnieniu nagrody:

Text

W tej oryginalnej książce aktywnościowej dla młodzieży ilustracje, projektowanie graficzne oraz historia i długie tradycje typografii i kaligrafii łączą się w bogatą całość. Znakomity projekt graficzny uważnie i precyzyjnie łączy tekst i obraz, czyste strony z tymi mistrzowsko zatłoczonymi. Efektem jest zaproszenie do czytania, rysowania, ścierania i odciskania własnego artystycznego piętna.

Jest to więc książka o książce – przeznaczona nie tyle do czytania, co współtworzenia. Już na okładce Cieślak zostawia zresztą po literce "i" miejsce na dopisanie współautora lub współautorki. Ponad dwustustronicowa publikacja to podróż przez proces powstawania książki, od pierwszego pomysłu, przez projektowanie oprawy graficznej, ilustracji i łączenie słów z obrazem, aż po wykonywanie końcowej korekty, w której autorka na każdym kroku określa jedynie punkt wyjścia i zachęca odbiorcę do zaufania własnej kreatywności i uzupełnienia kolejnych etapów publikacji. Młodsi czytelnicy po drodze poznać mogą podsunięte w nienachalny sposób liczne wydarzenia, dzieła i postaci z historii kultury, od Picassa i Warhola, po Markiza de Sade i Bruce'a Lee.

Artystka ma na koncie nie tylko projekty ilustracyjne. W 2015 roku w teatrze TR Warszawa, w ramach projektu "Teren TR", we współpracy z odpowiedzialną za reżyserię i choreografię Kayą Kołodziejczyk zrealizowała spektakl "Tit Anik". Napisana przez Cieślak historia o dojrzewaniu młodej dziewczyny, stawiająca pytanie o to, na ile nasza tożsamość zdeterminowana jest przez otoczenie, to "newage’owa baśń dla dorosłych, inspirowana japońskim teatrem noh, komiksem i estetyką kawaii". Na podstawie swojej książki "Piwnice. Zagadki spod podłogi" wraz z kompozytorem Edwardem Sielickim przygotowała podczas Małej Warszawskiej Jesieni w roku 2020 słuchowisko-operę, wykorzystującą również język migowy. Była również inicjatorką quasi-teatralnego działania wychodzącego poza sceniczną ramę, czyli "Dziadów na Mickiewicza" z tego samego roku – performatywnego koncertu w oknie mieszkania Cieślak na Żoliborzu, na podstawie tekstu drugiej części "Dziadów" Mickiewicza, zrealizowanego podczas protestów w obronie praw kobiet, we współpracy z sąsiadami, reżyserem Oskarem Sadowskim, kolektywem Aurora oraz szeregiem zaproszonych artystek i artystów, m.in. Ralpha Kamińskiego i Natalii Przybysz.

Cieślak jest również autorką ilustracji prasowych i plakatów, m.in. dla Instytutu Goethego w Warszawie, twórczynią polsko-ukraińskiego kroju pisma "Zawilec", tworzy rzeźby i prowadzi warsztaty dla dzieci i dorosłych. W latach 2016–2018 była trzykrotnie nominowana do nagrody Astrid Lindgren Memorial Award.

ola cieślak

wydawnictwo dwie siostry

ilustracja