Kolektyw Łaski - Życie i twórczość | Artysta

Warszawska grupa działająca na skrzyżowaniu sztuki i aktywizmu, utworzona przez Julię Golachowską (1992), Jagodę Kwiatkowską (1991) i Annę Shimomurę (1992). Zajmuje się projektami zaangażowanymi społecznie, recyklingiem treści zawartych w tekstach piosenek i wykorzystaniem wspólnototwórczej siły kolektywnego słuchania i śpiewania.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Kolektyw Łaski, sztandar z napisem "Bywaj dziewczę zdrowe", 2020, fot. Katarzyna Los

Text positon (deprecated)

Center

Współpracę artystki rozpoczęły podczas studiów na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. W swojej praktyce realizują projekty dotykające tematów związanych z historią, pamięcią i tożsamością, a także z krytyką kapitalizmu, nacjonalizmu i bezczynności rządów w obliczu katastrofy klimatycznej. Wykorzystują media, takie jak performans, dźwięk i wideo, a ich prace często opierają się na idei wspólnego śpiewania czy słuchania, pisania i przepisywania tekstów.

Działalność grupy zainaugurowano w 2018 roku, w setną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości i uzyskania przez Polki praw wyborczych, projektem "Nowy Śpiewnik Patriotyczny". Śpiewnik powstał z chęci powiązania tych dwóch ważnych wydarzeń historii kraju, sfeminizowania historycznej narracji i krytycznego spojrzenia na zmilitaryzowany dyskurs narodowy.

W Polsce wszyscy uczymy się śpiewać pieśni patriotyczne od najmłodszych lat. Zauważyłyśmy, że tak naprawdę odtwarzamy te znane melodie – na przykład na szkolnych akademiach – na ogół zupełnie bez zastanowienia. Znamy na pamięć ich teksty, ale ich nie analizujemy. Zaczęłyśmy więc wczytywać się w treści tych piosenek i zdałyśmy sobie sprawę, jak bardzo są one oderwane od współczesności, od tego, jak wyobrażamy sobie idealną wspólnotę

– mówią artystki.

Piosenki, takie jak "Bywaj dziewczę zdrowe" czy "Wojenko, wojenko", są pełne mizoginii, stereotypowego podziału ról płciowych, ksenofobii i gloryfikacji wojny, przemocy i więzów krwi. Mimo że dotyczą traumatycznych wydarzeń, mało jest w nich przestrzeni na przeżywanie trudnych emocji, szczególnie przez mężczyzn, zmuszanych do odgrywania roli twardych wojowników. Kobiety są z kolei sprowadzane do figur matki czy kochanki, które naucza się, że zamiast opłakiwać bliskich, powinny czuć dumę z ich poświęcenia na rzecz kraju. Znamienna jest też romantyczna figura Polonii, która często przedstawiana jest jako ich rywalka.

Kolektyw postanowił więc stworzyć śpiewnik piosenek patriotycznych ze zmienioną treścią. Problematyczne elementy zostały zastąpione takimi wartościami, jak praca u podstaw i równość. "Śpiewnik" jest projektem, który powstał z idei inkluzywności: "Nie musimy zupełnie przekreślać tradycji. Możemy ją zaktualizować. To melodie, które towarzyszą nam od dzieciństwa, więc czy tego chcemy, czy nie, są ważną częścią naszego życia. Wystarczy zmienić ich małe fragmenty, żeby przemycić w nich nowe wartości". Śpiewnik zawiera piosenki w dwóch wersjach – w oryginale i w wersji zmienionej przez artystki – oraz komentarz dekonstruujący ich treści. Funkcjonuje jako zin, który każdy może pobrać ze strony Kolektywu i wydrukować na własne potrzeby, oraz jako playlista z karaoke na kanale YouTube. Projekt doczekał się wyróżnienia w konkursie Młode Wilki w 2018 roku.

Fundamentem działań Kolektywu stała się zatem refleksja nad językiem. To zainteresowanie towarzyszy artystkom w kolejnych projektach, takich jak "Jeszcze Ziemia Nie Zginęła", "Climate Protest Karaoke" czy "Historia Wszystko Wypaczy". Ten pierwszy to praca wideo z 2020 roku, w której artystki zniekształcają polski hymn narodowy, tak że ten wyraża apokaliptyczną wizję ginącej planety. Nagranie hymnu zostało wydłużone, co zamienia utwór w abstrakcyjny, mroczny soundtrack, przypominający miejscami śpiew wielorybów. Minimalistyczne wideo przedstawia zmieniony tekst hymnu, którego refren głosi: "Jeszcze Ziemia nie zginęła, póki my żyjemy / To, co nasza przemoc wzięła, nie odratujemy / Marsz, marsz żałobny, to nasz lament samotny / Przez nasze działanie szóste wymieranie".

Film powstał jako część projektu prezentowanego na 9. Triennale Młodych w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku w 2020 roku, kuratorowanego przez Martę Czyż, zatytułowanego "Póki my żyjemy". W ramach wydarzenia Kolektyw zaprezentował również pracę pt. "Żywe Obrazy. Audioprzewodnik", w której artystki oprowadzały spacerujących po parku pałacowym Centrum Rzeźby. Zamiast o rzeźbach opowiadały jednak o drzewach. Inspiracją do projektu była refleksja nad polskim krajobrazem, którego ważnym elementem jest wierzba. Jej charakterystyczny, kikutowaty kształt z cienkimi młodymi pędami to efekt wielokrotnego podcinania – na dotkniętej biedą polskiej wsi gałęzie wierzby, znanej ze swoich niezwykłych regeneracyjnych mocy, służyły jako paliwo na opał czy materiał plecionkarski. Sylwetka drzewa jest, owszem, symbolem Polski,

ale wcale nie tej "szlacheckiej", bronionej krwią i blizną, tylko tej głodnej, chłopskiej, wyzyskiwanej w pańszczyźnie. A jednocześnie – jest też symbolem wyzysku międzygatunkowego. Przemocy ludzi wobec roślin i naszego wpływu na krajobraz, który ukształtowaliśmy poprzez sadzenie i przycinanie wierzb i który teraz romantyzujemy i nazywamy "odwiecznie polskim"

– mówi głos w audioprzewodniku. Wierzby w parku w Orońsku miały szczęście – wyrosły na terenie bogatej, szlacheckiej posiadłości, miały więc szansę wyrosnąć, dumne i strzeliste, zupełnie "nie polskie". Nagrania z audioprzewodnika są dostępne na platformie Sound Cloud.

Kolektyw Łaski bierze także udział w projektach artystycznych, które konfrontują lokalną perspektywę z katastrofą klimatyczną. W realizowanym od 2019 roku działaniu "Climate Protest Karaoke" artystki zabrały się za znane piosenki pop, które wszyscy nucimy czasem pod prysznicem czy jadąc samochodem. Popularne utwory zwykle opowiadają o złamanym sercu i pomagają uporać się z żalem, złością czy smutkiem. Kolektyw postanowił wykorzystać siłę znanych melodii, by wyrażać i przeżywać trudne emocje związane z kryzysem ekologicznym – żałobę klimatyczną, żal za umierającą Ziemią, a także złość i frustrację wobec bezczynności kolejnych rządów. I tak np. "Toxic" Britney Spears, utwór w oryginale opowiadający o toksycznym związku, zamienił się w piosenkę o zatruwaniu środowiska, a "What’s up? " grupy 4 Non Blondes stał się okazją do wykrzyczenia złości wobec kapitalizmu i patriarchatu, rujnujących naszą planetę. Choć "Karaoke" funkcjonuje jako playlista na YouTube, Kolektyw wykorzystuje wobec niego również inne strategie, tak jak w przypadku rezydencji on-line w Departamencie Obecności Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie w 2020 roku, kiedy artystki zapraszały osoby do nagrywania swoich występów na insta-stories.

Kolektyw Łaski – prace [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Projekt "Historia Wszystko Wypaczy", powstały z myślą o kuratorowanej przez Ewę Tatar wystawie zbiorowej "Milk Me Sugar" w Galerii Arsenał (2020), recyklinguje z kolei szlagiery z okresu międzywojennego. Zmienione teksty piosenek Juliana Tuwima czy Andrzeja Własta próbują pokazać inną twarz tego okresu, kojarzącego się głównie z kabaretem, blichtrem, wielokulturowością i dynamiką młodego, odrodzonego państwa – taką, która eksponuje ówczesną biedę, okrutny wyzysk pracowników i pracownic oraz przybierający na sile antysemityzm. Piosenki, takie jak "Panna Andzia"czy "Tango Milonga", stały się okazją do zakwestionowania wyidealizowanego obrazu dwudziestolecia międzywojennego, a także przypominają o ważnym wkładzie autorów żydowskiego pochodzenia w polską kulturę i rozwój sztuki kabaretowej, również na arenie międzynarodowej.

Działalność Kolektywu można więc określić terminem "artywizm" – artystki wykorzystują bowiem transgresywne możliwości sztuki, szczególnie performansu, do działań aktywistycznych. Oprócz wspomnianych wideo karaoke i śpiewnika ich praktyka opiera się również na bezpośrednim kontakcie z ludźmi – na wydarzeniach, w których zachęcają do wspólnego śpiewania, koncertach czy na warsztatach z krytycznego czytania i przepisywania tekstów kultury. Kolektyw przeprowadzał takie warsztaty w Polsce i za granicą, dostosowując treść przerabianych materiałów do lokalnych kontekstów, np. w 2022 roku na N:ear Experimental and Improvised Music Festival na Słowacji czy trzy lata później na zaproszenie Uniwersytetu Mozarteum w Innsbrucku w Austrii.

W 2023 roku podczas Study: Osaka Kansai International Art Festival artystki stworzyły pokój karaoke, wpisując swoje prace w przestrzeń popularnej w Japonii rozrywki. Kolektyw Łaski świadomie kształtuje swój język artystyczny w sposób przystępny i inkluzywny, tak aby ich działania stały się bardziej angażujące i zrozumiałe dla szerokiego grona odbiorców. Wykorzystując znane melodie, przekształcone teksty oraz formy oparte na wspólnotowym doświadczeniu (np. karaoke czy śpiewniki), Kolektyw buduje pomost między sztuką a codziennym życiem. Ta strategia jest szczególnie istotna w kontekście zaangażowania w kwestie społeczne i ekologiczne. Zamiast po hermetyczny język galerii sztuki artystki sięgają po formy naturalne i zrozumiałe, co czyni ich przekaz bardziej przystępnym.

Z kolei podczas wystawy "This Is What Wellness Sounds Like" w galerii Periscope w Salzburgu artystki sięgnęły po konwencję medytacji kierowanej (ang. guided meditation). W instalacji dźwiękowej wykorzystały dekolonialne i feministyczne teksty akademickie (m.in. Marii Lugones czy Jolanty Brach-Czainy) odczytane łagodnymi, szepczącymi głosami. Pracę uzupełniały społecznie zaangażowane obrazy wiedeńskiego artysty Petera Fritzenwallnera oraz ćwiczenia uważności prowadzone przez Wilde’a Agobę. Projekt ten krytykował kapitalistyczną kulturę "McMindfulness" oraz proponował nowe spojrzenie na zaangażowane teksty naukowe – na ich poetykę i piękno.

Głośnym projektem aktywistycznym z 2021 roku był również kalendarz "Dekolt dla Białorusi", powstały we współpracy z Janą Shostak i Kamilem Kotarbą, z którymi artystki studiowały razem w Pracowni Działań Przestrzennych Mirosława Bałki na warszawskiej ASP. Produkcję kalendarza z fotografiami nagich modelek i kotów wsparła Fundacja Wysokich Obcasów. Kobiecy biust i koty to, jak twierdzą artystki, "dwie najlepsze i najgorsze rzeczy w internecie". Pomysł na projekt, z którego dochód wspierał więźniów politycznych w Białorusi, powstał po tym, jak Jana Shostak została skrytykowana w mediach za brak stanika podczas wystąpienia na konferencji prasowej. Nagie piersi stały się więc symbolem solidarności z Białorusią, a kalendarz – okazją do przypomnienia o tym, że swoim ciałem może dysponować tylko jego właścicielka. Przed obiektywem Kamila Kotarby stanęły aktywistki, artystki, kobiety znane z przestrzeni medialnej, takie jak m.in. Magda Gessler, Katarzyna Kozyra i Julia Kamińska.

Wybrane wystawy:

2024 – "This Is What Wellness Sounds Like". Periscope Gallery, Salzburg, Austria.

2023 – "Welcome to Earth". Instytut B61, European Space Agency, Centrum Spotkania Kultur, Lublin.

"Cope, Not Perish". MAERZ Gallery, Linz, Austria.

Re-Interpretations. Study: Osaka Kansai International Art Festival, Osaka, Japonia.

2022 – N:ear Experimental and Improvised Music Festival. Bańska Szczawnica, Słowacja.

"Secondary Archives". Manifesta 14, National Gallery of Kosovo, Prisztina, Kosowo.

2021 – "Lost in Translation". @KCUA, Kyoto University of Arts Gallery, Kioto, Japonia.

"Sztuka Odpowiedzialna. Drugi Płaskowyż Klimatyczny", Propaganda, Warszawa.

"Las rzeczy". Galeria Foksal, Warszawa.

2020 – "Milk Me Sugar". Galeria Arsenał, Białystok.

"The Lucky Jewathon". FestivALT, Kraków.

"Regneneracja po zranieniu". Relax Art Space, Częstochowa.

"Póki my żyjemy". 9. Triennale Młodych Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko.

2019 – "Poprawka". Galeria JEST, Wrocław.

2018 – "Młode Wilki". Trafostacja Sztuki, Szczecin.

"100 FLAG na Stulecie". Biuro Wystaw, Warszawa.

"Macierz/Matrix". Cracow Gallery Weekend KRAKERS, Uniwersytet Jagielloński, Kraków.

"Decydentki". Dom Norymberski, Kraków.

polskie sztuki wizualne

piosenka polska

sztuka zaangażowana

sztuka zaangażowana społecznie