Philip Sherburne: Jestem zmęczony próbami zarabiania na życie pisaniem o muzyce, ale nie nim samym [WYWIAD]

sherburne-2-copy.jpg, default, Philip Sherburne, fot. dzięki uprzejmości autora

Amerykański krytyk muzyczny Philip Sherburne od dwóch dekad, jako stały bywalec krakowskiego Unsoundu, przygląda się polskiej scenie muzycznej. W naszej rozmowie pochyla się nad zmieniającym się Krakowem i polską niezależną sceną eksperymentalną, opowiadając jednocześnie, w jaki sposób – mimo trzydziestoletniego stażu – muzyka wciąż dostarcza mu pretekstów do pisania.

Philip Sherburne jest jednym z redaktorów Pitchforka, swoje teksty o muzyce publikował również w „The Wire”, „Resident Advisor” i „The New York Timesie”. Jego esej znajdziemy w kanonicznej antologii Kultura dźwięku. Teksty o muzyce współczesnej (wyd. pol. Gdańsk 2010). Od ponad 20 lat mieszka w Europie. Aktualnie rezyduje na Minorce.

Filip Lech: Pamiętasz swoje pierwsze spotkanie z kulturą środkowo-wschodnioeuropejską?

Philip Sherburne: Pojechałem do Pragi w 1994 roku. Podróżowałem wcześniej z plecakiem po Grecji i Turcji z moją ówczesną dziewczyną i pod koniec tej trzymiesięcznej wyprawy zatrzymaliśmy się na tydzień w Pradze.

To był czas wojen w Jugosławii. Podejrzewam, że wielu ludzi z Zachodu wciąż podchodziło wtedy do Europy Wschodniej z rezerwą.

Pamiętam głównie, że minęło jakieś pięć lat od upadku muru berlińskiego. Turyści już się tam pojawiali, miasto zaczynało się rozwijać. Bardzo wyraźnie zapamiętałem, że czyszczono wszystkie poczerniałe pomniki nad rzeką, żeby znów lśniły złotem.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Praga, 1994 fot. z archiwum Philipa Sherburne'a

Obrazek

Praga-1994-fot-Sherburne-copy.jpg

Pamiętam też anglojęzyczną księgarnię, w której odkryłem płytę Malé modré nic (Little Blue Nothing) duetu The Havels – Ireny i Vojtěcha Havlových. To była ambientowa płyta z początku lat 90., leciała akurat w tym sklepie. Kupiłem ją i zakochałem się od razu – to muzyka ambientowa połączona z wiolonczelą. Przez lata miałem wrażenie, że jestem jedyną osobą, która o niej wie. Później odkryłem, że mają całkiem sporą grupę wiernych fanów, a kilka lat temu wytwórnia Melody as Truth wznowiła sporą część ich twórczości.

Jakie były twoje wcześniejsze wyobrażenia o tym regionie Europy?

Nie sądzę, żebym miał ich wiele. Na studiach czytałem sporo Milana Kundery, więc kiedy jechałem do Pragi, to pewnie on był mi najbliższy. W młodości czytałem też trochę Jerzego Kosińskiego, ale nie powiedziałbym, że miałem jakieś silne wyobrażenie o tym regionie.

A później trafiłeś na Unsound do Krakowa, gdzie właściwie stałeś się stałym bywalcem.

Wtedy zupełnie nic nie wiedziałem o Krakowie. Lotnisko Balice było zamglone, więc mój lot przekierowano do Katowic. Telefon mi się rozładował, to były czasy sprzed smartfonów, i nikt na mnie nie czekał. Postanowiłem po prostu wynająć pokój na noc, podładować telefon i napisać do Gosi Płysy, organizatorki festiwalu, że zobaczymy się rano. Poszedłem na Rynek Główny i znalazłem hotel. W nocy spadł śnieg, a kiedy się obudziłem, wszystko było nim pokryte. To jedyny raz, kiedy widziałem śnieg w Krakowie w ciągu tych 19 lat, i było to naprawdę magiczne.

Unsound w wiecznej kontrze. O festiwalu, którego nie ogarniają algorytmy

Sam Unsound też zrobił na mnie ogromne wrażenie. W tamtych czasach niemal wszystko odbywało się w ciasnych piwnicach albo w Klubie RE. To było zupełnie inne doświadczenie. Pamiętam koncert Fuckhead w jednym z tych miejsc – w Pauzie albo w RE. Grali coś, co zapamiętałem jako rodzaj elektronicznego speed metalu, wykorzystując przy tym całą masę dziwacznych rekwizytów. W pewnym momencie rozebrali się do połowy, wysmarowali mydłem w płynie i oblepili piórami. Atmosfera była niezwykle gęsta, spowita dymem i klaustrofobiczna. Człowiek myślał: „Gdyby coś się stało, jak wszyscy stąd wyjdą?”.

Po niemal 20 latach przyjeżdżania do Polski, jak opisałbyś naszą scenę muzyczną?

Jako niezależną. Trzeba tu wszystko robić samemu, bo jest się odciętym od scentralizowanego przemysłu muzycznego, w przeciwieństwie do artystów amerykańskich, angielskich, niemieckich czy może szwedzkich. Hiszpania jest w tym sensie trochę podobna do Polski.

Zawsze uderzało mnie silne eksperymentalne nastawienie w Polsce. Może to tylko moja perspektywa, ukształtowana przez Unsound, ale widzę tu głęboką tradycję niezależnej muzyki eksperymentalnej i instrumentalnej. Rzadko trafia się na koncert z samym laptopem czy syntezatorem – zwykle jest dużo żywego instrumentarium.

Czy masz poczucie, że w muzyce z tej części świata słychać jakiś szczególny stosunek do mówienia o przeszłości?

Trudno to uogólniać. Mam wrażenie, że często pojawia się tu chęć rekontekstualizacji folkloru, jak u Raphaela Rogińskiego czy Martyny Basty grającej na cytrze. Albo jazz przenikający przez tę muzykę.

Video embed

Equinox

Rogiński podchodzi do muzyki ludowej w ten sposób, jak choćby na swojej płycie coltrane’owskiej, Raphael Rogiński Plays John Coltrane and Langston Hughes. Bierze tę muzykę i czyni ją całkowicie swoją, przy zachowaniu pełnego szacunku dla materiału źródłowego. To samo można powiedzieć o Talàn, tyle że tam pracuje konkretnie z wpływami wschodnioeuropejskimi, podkreślając ducha wymiany kulturowej, jaka zachodziła na przestrzeni wieków.

O, nie mogę też zapomnieć o Antoninie Nowackiej, zarówno w duecie z Sofie Birch, jak i solo. Jej poranny występ na Unsoundzie na zawsze zapadnie mi w pamięć.

Którzy polscy artyści zrobili na tobie największe wrażenie na przestrzeni lat?

Oczywiście Piotr Kurek, a ostatnio Martyna Basta. Pierwszy raz zetknąłem się z nią na porannym unsoundowym koncercie kilka lat temu i byłem kompletnie zahipnotyzowany. Nie sądzę, żebym kiedykolwiek o nich napisał, ale na wcześniejszych festiwalach ogromne wrażenie zrobił na mnie duet Sza/Za, czyli Paweł Szamburski i Patryk Zakrocki.

Razem z Albertem Salinasem założyliście wytwórnię płytową Balmat. Dwa lata temu wydaliście album Dreams & Whispers Bartosza Kruczyńskiego.

Tak, to świetna płyta. Bartosz jest bez wątpienia niezwykle utalentowanym producentem techno, ale z ogromną przyjemnością słuchałem, jak rozwija ambientowe wątki, które zapoczątkował na albumach z serii Baltic Beat. Słychać w tym trochę brzmienia Detroit, trochę odprężających brzmień balearskich, których jestem wielkim fanem.

Właśnie wydał kolejną płytę jako Earth Trax nakładem Lapsus, czyli wytwórni-matki naszego Balmatu. Mój wspólnik, Albert, prowadzi Lapsus od piętnastu lat i właśnie tą drogą Bartosz trafił do nas ze swoim materiałem. Z przyjemnością wydałbym z nim coś jeszcze.

Wyobraź sobie, że jesteśmy w studiu BBC zaraz po Unsound. Jak opisałbyś doświadczenie przyjazdu tutaj międzynarodowym słuchaczom?

Jedną z rzeczy, które cenię w Unsound i w Polsce, jest to, że zawsze coś mnie zaskakuje. Odkrywam rzeczy, o których nie miałem pojęcia. Polscy muzycy często nie koncertują za granicą. Historycznie festiwal był bardzo mocno zakorzeniony w mieście.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Kraków, 2015, fot. Philip Sherburne

Obrazek

Krakow-2015-fot-Sherburne-copy.jpg

Koncerty odbywały się w kościele, w Muzeum Inżynierii i Techniki, w kopalni soli w Wieliczce, w Klubie RE czy Pauzie. To właśnie dzięki tym przestrzeniom odkrywałem psychogeografię miasta. Z czasem gentryfikacja i turystyka stopniowo wypierały miejsca dostępne dla Unsound.

Byłeś na cichym spacerze po Krakowie, który dwa lata temu prowadził Mat Schulz, dyrektor artystyczny festiwalu? Odwiedziliśmy wtedy dawne miejsca, z których korzystał Unsound. Skończyliśmy w Hotelu Forum, który zamienił się w food court. To było surrealistyczne, czuliśmy się jak duchy nawiedzające tę przestrzeń.

Rozumiem to uczucie. Jako nastolatek spędzałem lata na Kazimierzu. To było szalone miejsce, a dziś zmieniło się tak bardzo, że ledwo mogę je znieść.

Dokładnie. Widzę to co roku. Nie chcę tego romantyzować, miasta muszą się zmieniać i nie powinny trwać w ruinie tylko po to, żeby wyglądać malowniczo. Ale z drugiej strony, na każdym rogu jest teraz drogi butikowy bar z winem. Wyobrażam sobie, że rynek najmu jest tam teraz koszmarny przez wszystkie te Airbnb. Przez to samo przechodziliśmy w Barcelonie, kiedy tam mieszkałem.

Jak słuchasz muzyki, kiedy siadasz do recenzji płyty? Najpierw czytasz o artyście i kontekście?

To zależy, czy piszę recenzję dla Pitchfork, czy do mojego newslettera na Substacku. Jeśli piszę o czymś obszerniej, staram się słuchać wielokrotnie, w różnych kontekstach. Słucham przy biurku, ale też podczas gotowania, na siłowni czy podczas biegania.

Bardzo lubię słuchać w samochodzie – dostaję wtedy inne bodźce i skojarzenia. Bieganie jest świetnym sposobem na zrozumienie muzyki – zaczynasz wtedy wiązać konkretne miejsca z konkretnymi fragmentami utworów.

Szumy i zgrzyty (polski hałas): przewodnik płytowy

Jak długo piszesz o muzyce?

Zawodowo od 1998 roku, więc zbliżam się do 30 lat.

Jesteś zmęczony?

Jestem zmęczony próbami zarabiania na tym na życie, ale nie samym pisaniem. Dlatego założyłem newsletter. Frustrowało mnie, jak dużo muzyki nie mogłem opisać dla Pitchfork. Pisałem cztery recenzje miesięcznie, a dostawałem setki płyt promocyjnych. Newsletter daje mi przestrzeń, żeby robić więcej.

Próbujesz szukać nowych sposobów pisania?

Chciałbym, ale jestem człowiekiem przyzwyczajeń i mam tendencję do pisania tego, co już znane. Przy mojej ostatniej recenzji Boards of Canada spróbowałem jednak nieco innego podejścia. Skoro sztuczna inteligencja tak bardzo ułatwia każdemu produkowanie „profesjonalnie” brzmiącego tekstu, chciałem nadać swojemu pisaniu bardziej osobisty rys. Poczułem, że to coś, czego AI nie potrafi zrobić.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Philip Sherburne, fot. dzięki uprzejmości autora

Obrazek

sherburne-3.jpg

Zdecydowałem się zatem na narrację pierwszoosobową, którą otworzyłem wspomnieniem z oficjalnego odsłuchu ich płyty w Barcelonie. Co ciekawe, po wyjściu stamtąd nie mogłem opędzić się od widoku heksagonów, które dostrzegałem dosłownie wszędzie. Jakby rzucili na mnie jakieś zaklęcie.

Jak odkrywasz nową muzykę?

Mnóstwo dostaję bezpośrednio od artystów, wytwórni i pracowników PR. Do tego dochodzi Bandcamp Friday [Bandcamp to serwis umożliwiający zakup muzyki bezpośrednio od artystów lub wydawców. Od marca 2020 roku portal organizuje akcje Bandcamp Friday – w tym dniu nie pobiera od muzyków żadnej prowizji – przyp. red.]. Korzystam też z mediów społecznościowych, głównie z Twittera. Zapisuję płyty polecane przez osoby, które śledzę.

Nie kupuję już zbyt wielu fizycznych albumów, bo wysyłka, cło i taryfy są zbyt drogie.

Przy tysiącach wydawnictw pojawiających się codziennie, jak ogarniasz to wszystko, nie wypalając się?

W praktyce korzystam z arkusza Google, w którym śledzę wszystko, co trafia do mojej skrzynki: artysta, tytuł, wytwórnia, data wydania i notatka, czy warto to zgłosić do redakcji. Sortuję to według daty, żeby zachować porządek.

Najtrudniejsze jest znalezienie czasu na słuchanie. Kiedy redaguję recenzje dla Pitchfork, słucham recenzowanej płyty, żeby upewnić się co do dokładności tekstu. Poza tym coraz bardziej potrzebuję ciszy do pracy. Moja rodzina nie zawsze jest zachwycona, kiedy podczas gotowania obiadu w tle leci hałaśliwy, eksperymentalny ambient…

Męczy cię ogrom nowej muzyki? Wracasz do dawnych ulubieńców?

Owszem, słucham dawnych ulubieńców, choć czasem czuję się winny, że nie poświęcam tego czasu nowej muzyce. Niedawno, podczas krótkiej jazdy samochodem, włączyłem Sister Sonic Youth i brzmiało to fantastycznie. Poczułem się dobrze, mimo lekkiego poczucia winy, że znowu nie nadrabiam zaległości w płytach promocyjnych.

Referencja do podcast-u

FLIS „Wielka płyta”, odc. 4 – Coals, Jimek, Tercet Imperial i ludzka niedoskonałość [PODCAST]

Co dziś wydaje ci się interesujące w muzyce w skali globalnej?

Naprawdę ciekawe rzeczy dzieją się teraz w Hiszpanii, choć niewiele się o tym wie poza granicami tego kraju. Marina Herlop tworzy bardzo eksperymentalną muzykę wokalną, a duet Tarta Relena uwspółcześnia muzykę ludową, kładąc nacisk na głos. Jest też Anna Ferrer z Minorki.

Robiteż na mnie wrażenie scena w Bejrucie – świetną robotę wykonuje tam wytwórnia Ruptured Records. Niedawno pisałem o Charbelu Haberze, artyście z Bejrutu mieszkającym obecnie w Paryżu. Jego nowy album to piękny, emocjonalny ambientowy post-rock, naznaczony wpływem wojny.

Jak zdefiniowałbyś rolę dziennikarza czy krytyka muzycznego współcześnie?

Dla mnie najważniejsze jest to, żeby przybliżać ludziom muzykę, której inaczej by nie odkryli. Rzadko piszę o muzyce, która mi się nie podoba. Wolę wykorzystać swój czas, żeby opowiedzieć wam o Martynie Baście, niż napisać rozczarowującą recenzję dużego wydawnictwa, o którym i tak usłyszycie.

Moim priorytetem jest odkrywanie i kontekstualizacja – pomaganie ludziom zrozumieć, skąd bierze się dana muzyka, do jakiej tradycji należy i jak wpisuje się w szerszy obraz.

Wspomniałeś wcześniej Kunderę. Czy ważne jest dla ciebie sięganie po wschodnioeuropejskie kino, literaturę czy historię, żeby szukać kontekstów dla muzyki?

Teoretycznie tak. Nie dysponuję jednak zbyt rozległą wiedzą o filmie, a i moje horyzonty czytelnicze nie są ostatnio tak szerokie, jak bym sobie tego życzył.

Właśnie skończyłem książkę brytyjsko-węgierskiego autora Davida Szalaya zatytułowaną Flesh (pol. wyd. Ciało, tłum. Dobromiła Jankowska, Warszawa 2026). Jej akcja toczy się między Londynem a Węgrami. To fascynująca powieść. Bardzo oszczędna w formie, niezwykle mroczna i przynajmniej częściowo traktująca o tak zwanym kryzysie męskości. Jest przy tym całkiem zabawna; pochłonąłem ją w jakieś dwa dni.

Ostatnio jednak skupiam się głównie na czytaniu hiszpańskich powieści, ponieważ dotarło do mnie, że nie mam żadnego rozeznania w tamtejszej literaturze. Wygląda więc na to, że Polska będzie musiała poczekać.

Język Polish

muzyka aktualna

muzyka alternatywna

muzyka eksperymentalna

ambient

noise

unsound