Karolina Sulej: Pokaz "East Bound" to trailer polskiej mody, a raczej mód polskich [WYWIAD]

rad_duet_123.jpg, default, Bluza "Fajans", sukienka "Polskie wzory", spodnie "Fajans", projekt: Rad Duet, fot. radduet

Jednym z ważnych, choć nieoczywistych punktów kulturalnego programu polskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej jest pokaz pochodzącej z Polski mody pt. "East Bound". 12 maja 2025 r. w przestrzeni Track w Brukseli można było zobaczyć prace najciekawszych współczesnych projektantów i projektantek i przekonać się o tym, jak różnorodna jest dziś polska moda.

O tym, czego można się spodziewać po tym wydarzeniu, opowiada jego kuratorka, Karolina Sulej – pisarka, dziennikarka i podcasterka od lat zajmująca się tematyką mody, od czasu wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie – także w wymiarze praktycznym, jako współtwórczyni Fundacji Kraina.

Przemysław Gulda: Jak wybierałaś projektantki i projektantów do tego pokazu?

Karolina Sulej: Zależało mi na tym, żeby pokazać spektrum tego, co dzieje się dziś w polskiej modzie, zarówno w obszarze streetwearu, jak i w departamentach mody bardziej elitarnej. Mam wrażenie, że dopiero od niedawna do świadomości ogółu przedziera się fakt, że moda w Polsce to nie jest jedynie kilka dyżurnych nazwisk, które od lat pojawiały się w magazynach dla kobiet i rubrykach towarzyskich. Chciałam pokazać rozpiętość naszych technicznych możliwości, oryginalność, kreatywność i wrażliwość. Odsłonić nasze historyczne zaplecze oraz wpisany w historię polskiej mody bunt wobec narzuconej władzy, duch przedsiębiorczości, ułańską fantazję, ale też rozsądek, dziedziczony po pokoleniach żyjących w niedoborze, szacunek dla pracy i przedmiotu, naturalny odruch niemarnowania. Chciałam pokazać polską modę jako matrycę tego, jak może wyglądać odpowiedzialna moda XXI wieku: a więc projektantów i projektantki, które pracują bez kompleksów, nie chcą nikogo na Zachodzie “doganiać”, nie są polskimi wersjami zachodnich marek, ale wymyśliły się dzięki kulturowemu zapleczu, które ich twórcy zyskali właśnie tutaj, w Polsce, czy – nieco szerzej – na terenie dawnej Drugiej Rzeczypospolitej.

Jerzy Antkowiak, 1975 z projektami Mody polskiej, fot. Tadeusz Rolke/AW

To ciekawa formuła. Dlaczego tak?

Bo moim zdaniem historia polskiej mody, w nowoczesnym znaczeniu tego słowa, pisze się od odzyskania przez Polskę niepodległości i do dziś tworzy się razem z kulturowo i etnicznie spowinowaconymi z nami Białorusinami i Ukraińcami. W szczególności zaś po wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie, Polska zyskała nowych obywateli, także tworzących modę, którzy stali się częścią branży – stąd ważne dla mnie było, żeby pokazać krajobraz polskiej mody w jego różnorodności, wielowymiarowości.

Jak wiele jest w nim tych wymiarów?

Wcale nie jesteśmy już, na szczęście, homogenicznym krajem, nasza moda też taka nie jest. Nie ma jednej polskiej mody, są polskie mody – w zależności od miejsca pochodzenia projektanta, jego tożsamości, płci, lokalności, o której opowiada, pokazuje się inna Polska. I chciałam jak najwięcej takich Polsk zaprezentować. Dlatego w pokazie są zarówno marki korzystające z tradycji podhalańskich, jak i podlaskich, są poznaniacy, warszawiacy, łodzianie, krakowianie. Chciałam też pokazać rozpiętość 30 lat naszej niepodległości po transformacji ustrojowej – pokaz zaczyna się od ubrań Mody Polskiej projektu Jerzego Antkowiaka, ale stylizuje je, dodając swoje projekty, wnuczka legendarnego projektanta Julia Kromolicka, która dziś, na początku swojej drogi, buduje markę opartą na roślinnym farbowaniu tkanin i recyclingu.

Praca z wystawy "Jerzy Antkowiak Moda Polska", Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, 2018, fot. Radosław Nawrocki/Forum

Co widać przy takim szerokim spojrzeniu?

Między odchodzącą do archiwów muzeów Modą Polską a odpowiedzialną, innowacyjną modą najmłodszych projektantów, jak Julia czy Katja, która przyjechała z Białorusi, jest miejsce na klasyczne krawiectwo Tomka Ossolińskiego, haute couture Gosi Baczyńskiej czy duetu RAD, inspirowane rzemiosłem projekty Orskiej, modę opartą na sztuce w przypadku Joanny Hawrot, na streetowe marki jak Pat Guzik czy Dreamland Syndicate. Ta ostatnia sprzedaje także książki, kasety i winyle. Ale mieści się tam też sztuka krytyczna z udziałem mody – tak ważny dziś trend w polskich sztukach wizualnych – który w pokazie reprezentuje Tanya May, białoruska artystka. Jej praca – show piece, rzeźba w ruchu – zamknie pokaz.

Joanna Hawrot, "Wereable Art – Unseen Threads", Daimaru Shinsaibashi, fot. Zuza Krajewska

Jakie masz założenia programowe dotyczące przekazu, który ma wynikać z tego pokazu?

Najważniejsze było dla mnie uświadomienie zarówno europejskim odbiorcom, jak i polskiej publiczności, szczególnie tej związanej z polską państwowością, polską kulturą, jak ważne jest otoczenie mody państwowym parasolem: systemem grantów, dofinansowań, programów inkubacyjnych, promocji, lobbyingu politycznego. Polska moda jest dziedzictwem, zasobem, towarem eksportowym, podobnie jak polskie wzornictwo. Potrzebuje naszej uwagi, merytorycznych ocen, ekspertów, instytutów. Czekaliśmy na to latami, podczas których moda była traktowana w najlepszym razie jako obiecująca dziedzina produkcji, ale nigdy jako zasób historii, sztuki, nie jako marka, znak jakości Polski w regionie, nasz wyróżnik.

Sukienki z kolekcji "Noś dłużej" inspirowanej latami siedemdziesiątymi i energią Studia 54., projekt: Tomasz Ossoliński, fot. Sklep online

Czemu warto o tym mówić?

Chciałam pokazać, że to, co mamy, to zasób ciekawy, inspirujący dla innych krajów, zasługujący na uwagę, środki finansowe, popularyzację. Ważne jest dla mnie także to, żeby było to pierwsze, ale nie ostatnie takie przedsięwzięcie. Żeby to był dopiero początek inicjatyw, które chcą polską modę przedstawiać – zarówno zagranicą, jak i w samym kraju. Jestem też bardzo szczęśliwa, że udało się projektantów zebrać razem, że to wydarzenie kolektywne. Polska moda jest bowiem w rozproszeniu, projektanci nie kontaktują się ze sobą, nie wspierają nawzajem, nie dbają o interesy grupy, o to, żeby “nie iść samemu”, bo tak przyzwyczaili się do tego, że muszą dbać tylko o siebie, żeby przeżyć. Pora wyjść z trybu przetrwalnikowego, wejść w rozmowy, burze mózgów, sieciowanie, rozwój. Może wtedy zatrzymamy młodych, zdolnych projektantów w kraju. Bo teraz najczęściej nie chcą tu zostawać: w kraju bez pomysłu na tę branżę, bez rozwiniętych programów dla młodych biznesów, bez studiów nad modą, bez oparcia w państwie.

Co chcesz pokazać za pomocą tego zestawu?

Rozpiętość naszej branży, jej różnorodność, oryginalność oraz rozmiar pracy, jaką wykonaliśmy przez ostatnie dekady. Pracy, która do tej pory pozostawała niezauważona albo była stereotypizowana. To jest zaledwie fragment sceny, początek opowieści. Chciałabym za pomocą tego pokazu oraz uzupełniającego go showroomu pokazać, że warto zainteresować się każdym projektantem z osobna oraz naszym krajem jako ciekawym obszarem na mapie, który zasługuje na to, by go zgłębiać, analizować i doświadczać. To jest rodzaj wizytówki, trailera, wystawy w ruchu, wstępu do polskiej mody, która wymyka się skrótom myślowym, kliszom i uprzedzeniom.

Projekty Jerzego Antkowiaka [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Do czego odnoszą się dziś rodzimi projektanci i projektantki?

Do lokalnego kontekstu – miast czy regionów skąd pochodzą i gdzie dorastali, do dziedzictwa PRL, do tradycji ludowych tego regionu Europy. Do buntu wobec mainstreamu: punka, feminizmu, queeru, do świata sztuk wizualnych i sztuki krytycznej, do odpowiedzialności etycznej mody.

Wzorce czerpią raczej z polskiej tradycji czy z zagranicy?

Polska moda – po latach zapatrzenia na wzorce z zachodnich Fashion Weeków i magazynów – ma wyrazisty, samodzielny język, który chce opowiadać swoje własne historie i to właśnie te historie sprzedawać za granicę. Jeśli pojawia się inspiracja spoza Polski, jest przepisywana przez tutejszą wrażliwość, interpretowana, osadzana w kontekście. Duet Rad łączy inspirację porcelaną z Włocławka z poznańskimi drag queen, dodając szczyptę retrofuturyzmu. Joanna Hawrot tworzy kimona, ale nadaje im autorskie formy i pokrywa je rezultatami współprac z polskimi artystami – klasykami jak Wojciech Sadley czy współczesnymi twórcami, jak Aleksandra Waliszewska czy Maurycy Gomulicki. Duet Acephala inspiruje się figurami feminizmu, jak Susan Sontag czy sufrażytkami, ale ważny jest w tym przypadku także kontekst polskiej emancypacji w postaci twórczości Aliny Szapocznikow czy czarnych protestów. Nie da się więc jednoznacznie rozdzielić tych obszarów, ale każdy odpowiada na pytanie jak: po swojemu, bez wstydliwego chowania biografii czy estetycznych korzeni.

DS x Waliszewska Cargo Pants Black, DS x Waliszewska Smoker Jacket marki Dreamland Syndicate, fot. Dreamland Syndicate

Czy polska moda ma dziś jakiś wyrazisty charakter?

Zdecydowanie. A co więcej: ma wyraziste charaktery, bo nie jest monolitem. Staram się to pokazać w mojej pracy od lat. Od mojego debiutanckiego zbioru reportaży "Modni. Od Arkadiusa do Zienia", przez zredagowany przez mnie tom historii polskiej mody "Reason and Flair - a century of fashion in Poland", podcasty i audycje radiowe, serial podcastowy "Supernowa" poświęcony Arkadiusowi aż po serial dokumentalny "Mody Polskie", który realizuje dla TVP Kultura oraz projekty Fundacji Kraina. Pokazuję w nich, że polska moda nie tylko jest dziś wyrazista, lecz także ważna – społecznie, kulturowo – i może służyć jako platforma spotkania, negocjowania tożsamości i przestrzeni. Może też pomóc nam zrozumieć, kim dzisiaj, w czasach kryzysów, jesteśmy. Te wyraziste charaktery mają kilka najważniejszych cech wspólnych: są autentyczne, wypracowane w terenie pracą u podstaw, uparte. Mimo przeciwności: wbrew konsumpcjonizmowi, uproduktowieniu mody, braku wsparcia akademickiego, państwowego, operując w obszarze ignorancji, wciąż się pogłębiają, poszerzają obszar wpływów.

Czy jakieś konkretne cechy odróżniają polską modę na tle innych krajów? Czym może dziś najbardziej zainteresować zagraniczną publiczność?

Na pewno historią swojej rezyliencji, przetrwania mimo wszystko, działania mimo braku zrównoważonego systemu mody, wbrew nieustającym grabieżom, niedoborom, wojnie, przesiedleniom, biedzie, utracie własności i bezpieczeństwa, totalitaryzmom, brakowi gustu, uniformizacji. Polska moda to ze swojej istoty moda odpowiedzialna. Szybka moda pojawiła się u nas w odpowiedzi na zachodnie strategie przemysłu, ale nasze modowe DNA to z jednej strony chałupnictwo, praca na tym, co pod ręką, a z drugiej strony – jakość, rzemiosło i przywiązanie do ubrania jako nośnika tożsamości. Moda nie jest w Polsce ostoją elit, narracją mieszczańską, konserwatywną. Ma potencjał wywrotowy, jest ludowa, niegrzeczna, polityczna, zbuntowana. A jeśli pragnie stabilizacji, to chce oprzeć ją na sztuce, poezji, klasyce i jakości wykonania.

Pełna lista projektantów biorących udział w wydarzeniu: Acephala, Anna Orska, Bohema Clothing, CACKO, Dreamland Syndicate, Gosia Baczyńska, Irina Dzhus, Jerzy Antkowiak/Julia Kromolicka, Joanna Hawrot, KANVA, Katsiaryna Nestsiarovich, Michał Szulc, Pat Guzik, Rad Duet, Radek Anais Laro, Tanya May, Tasha Katsuba, Tomasz Ossoliński, Vanda Novak.

Pokaz towarzyszy zagranicznemu programowi kulturalnemu Polskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej.

Autor: Przemysław Gulda

Język Polish