Mikołaj Sobczak - Życie i twórczość | Artysta

Artysta wizualny, który w swojej twórczości weryfikuje mitotwórcze narracje. Sięga do przeszłości, by w pracach malarskich, wideo oraz performansach opowiadać o pomijanej części historii, a także o aktualnych tematach związanych z polityką i społeczeństwem – w tym przede wszystkim z zagadnieniem tego, co nienormatywne, wykluczone i potępione, na płaszczyźnie tożsamościowej i innych.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Mikołaj Sobczak, fot. Maciej Landsberg

Text positon (deprecated)

Center

Mikołaj Sobczak urodził się 21 listopada 1989 roku w Poznaniu. W 2016 roku obronił dyplom magisterski na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w Pracowni Działań Przestrzennych Mirosława Bałki. Jego film dyplomowy "Burza i gorące pragnienia" bazował na pierwszej wersji "Fausta" Johanna Wolfganga Goethego – "Urfauście". Sobczak był stypendystą Universität der Künste w Berlinie (2014–2015), następnie kontynuował studia w Pracowni Filmu Aernouta Mika na Kunstakademie Münster w Niemczech (dyplom w 2019 roku). W latach 2021–2023 był rezydentem Rijksakademie van beeldende kunsten w Amsterdamie i wziął udział w półrocznym programie rezydencyjnym Art Explora – Cité internationale des arts w Paryżu (2023).

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Mikołaj Sobczak, “The Smiths”, 2019, akryl na płótnie, 124,5 × 165 cm, fot. Fundacja Sztuki Polskiej ING

Obrazek

sobczak_thesmiths_www.jpg

Jego artystycznymi środkami wyrazu są przede wszystkim malarstwo, wideo oraz performans. Korzysta również z innych technik, takich jak ceramika czy instalacje. W swoich pracach inspiruje się polityką historyczną kształtującą świadomość społeczeństwa, często mitologizującą przeszłość i manipulującą procesy opowiadania historii. Przygląda się temu, jaki ma ona wpływ na losy zmarginalizowanych grup społecznych, stąd też bohaterami prac Sobczaka są postaci z różnych epok, zapomniane lub celowo pomijane w dyskursie historycznym. Artysta w swoich dziełach ukazuje mniejszości kulturowe, społeczne, religijne i seksualne, aby znieść binarność widzenia procesów historycznych, przedstawiając je raczej w sposób nielinearny i ukazując, w jaki sposób przeszłość wpływa na teraźniejszość – choćby przez geny przodków w naszym DNA. Jest zaangażowany w poszerzanie wielkich narracji historycznych, sięga jednak także do fikcyjnych źródeł: bajek i mitów.

W swojej twórczości malarskiej Sobczak nawiązuje do tradycji malarstwa historycznego, zdawałoby się zapomnianej już w sztuce współczesnej. Bawi się tą konwencją – jego obrazy są narracyjne, pełne symboliki i metafor, często czerpią z estetyki kampu. Pracuje także w technikach takich jak: akwarela, gwasz, w swoich dziełach korzysta też z kolażu. Te środki wyrazu pozwalają mu zwrócić uwagę odbiorców na odmienne sposoby opowiadania, skupić uwagę odbiorców na narracji. Niejednokrotnie sięga również po nieszablonowe formalne rozwiązania, czego przykładem mogą być m.in. prace z cyklu "Metamorfozy" (2021), które namalował na sklejce wyciętej w różne kształty – ta forma stała się charakterystyczna dla jego dalszej twórczości. Umożliwia ona tworzenie dwustronnych dzieł i ustawianie ich pośrodku przestrzeni wystawy niczym rzeźb.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Mikołaj Sobczak, "STAR", 2017-8, kadr z wideo, fot. dzięki uprzejmości artysty

Obrazek

mikolaj_sobczak-star_volume_1-2017-still_1.jpg

Jednym z ważniejszych w twórczości Sobczaka cyklem malarskim jest "STAR" z 2017 roku, ukazujący historię ruchu Street Transvestite Action Revolutionaries założonego w 1970 roku przez transpłciowe aktywistki Sylvię Riverę i Marshę P. Johnson w Nowym Jorku. Prace wykonane techniką akwareli i gwaszu przedstawiają ważne momenty działalności ruchu STAR oraz portrety jego działaczek. W charakterystycznym dla siebie stylu Sobczak zaciera jednak granice historii i geografii, wplatając w jedną narrację elementy innych. I tak wśród prac z cyklu można odnaleźć na przykład portret Ewy Hołuszko, transpłciowej działaczki "Solidarności" – w ten sposób Sobczak zmusza odbiorcę do spojrzenia na historię szerzej, wskazując na napięcie między uniwersalnością a lokalnością pewnych modeli ucisku, oporu czy rewolucyjnego gestu. Obrazy z serii "STAR" posłużyły Sobczakowi jako storyboardy do filmu o tym samym tytule. W twórczości Sobczaka powraca też od tego czasu motyw drag queens, które są dla niego przykładem mniejszości w mniejszości, marginalizowane podwójnie: zarówno przez ogół społeczeństwa, jak i przez mniejszość queerową obawiającą się, że bardzo wyraźna odmienność drag queens utrudnia walkę o tolerancję.

Pierwszą indywidualną wystawą Sobczaka poza granicami Polski była wystawa "Leibegene" (niem. poddani). Miała miejsce w Kunsthalle Münster w 2022 roku i jej tematem przewodnim było malarstwo historyczne – w wydaniu przewrotnym, buntowniczym, nieoczywistym i skłaniającym do krytycznego przyjrzenia się znanemu biegowi wydarzeń z przeszłości. Centralnym punktem wystawy było dzieło "The Vision", długie na niemal 10 metrów. Przedstawia scenę, która na pierwszy rzut oka wygląda na batalistyczną – po dokładniejszym przyjrzeniu jawi się jednak jako postapokaliptyczny bunt. Na pierwszym planie widzimy króla Prus Fryderyka Wielkiego, wyciągającego desperacko rękę w stronę chłopa – co jest odwrotnością sceny z obrazu Roberta Warthmüllera "Der König überall" (1886), gdzie to chłop wyciąga rękę w stronę króla. W wizji Sobczaka widzimy także między innymi samozwańczego cesarza Haiti Jeana-Jacques'a Dessalinesa, Joannę d’Arc czy nagiego mężczyznę z plecakiem jednej z firm dowożących jedzenie.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Mikołaj Sobczak, "The Vision", 2022, widok wystawy: "Leibeigene", fot. Voelker Renner, dzięki uprzejmości Kunsthalle Muenster i artysty

Obrazek

unbenanntes_panorama-1_volker_renner.jpg

Prócz malarstwa ważnym środkiem twórczej ekspresji jest dla Sobczaka performans. Wystawiony po raz pierwszy na festiwalu sztuki współczesnej Steirischer Herbst w Grazu w 2023 roku "Lutzi Puppe Wutzi" odpowiada na pytanie, jakie rady przeszłość może udzielać teraźniejszości. Artysta ożywił historię za pomocą naturalnej wielkości lalki arcyksięcia Ludwika Wiktora Habsburga – znanego jako Luzi-Wuzi. Tajemnicą poliszynela było, że wdawał się w homoseksualne relacje, uwikłany też był w wiele intryg i skandali. Podczas spektaklu Sobczak rozmawiał z marionetką o walce klasowej i prawach społeczności queerowej dawniej i teraz – w czasach, gdy represyjny klimat minionych dni powraca.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Mikołaj Sobczak, "Lutzi Puppe Wutzi", 2023, performance, fot. Wolf Silveri, dzięki uprzejmości artysty i steirischer herbst

Obrazek

sh23_10-14_herbstbaratt_sobczak3_by_wolf_silveri.jpg

Wiosną 2023 roku w galerii Max Mayer w Düsseldorfie miała miejsce wystawa Sobczaka "Heretics Forever". Nazwa wystawy, zaczerpnięta z greckiego słowa hairetikos ‘zdolny do wyboru’ odnosi się do ludzi o poglądach sprzecznych z ogólnie przyjętymi, wierzącymi w herezje – idee zaprzeczające ustalonym dogmatom i autorytetom. Podobnie jak w przypadku innych prac i wystaw Sobczaka, tak i tu temat czerpie z historii zmarginalizowanych, pominiętych w głównym nurcie. Heretyk dla Sobczaka jest symbolem osoby portretowanej jako wróg i zagrożenie ze względu na nienormatywne poglądy, zaś dawna kościelna inkwizycja przyniosła mu na myśl współczesne piętnowanie osób queerowych. Jedną z inspiracji do pracy nad wystawą była książka "Oni. Homoseksualiści w czasie II wojny światowej" oraz rozmowa z jej autorką Joanną Ostrowską. Artysta obrazuje opowieści o osobach homoseksualnych w Oświęcimiu, istniejące do tej pory prawie wyłącznie w formie ustnej i pisemnej, i przeplata je z teraźniejszością. Jego prace mają nieregularne kształty, są wielowarstwowe, łączące czasy, postaci, techniki, zacierają granice. Przypominają pomniki, wśród których widz może się przechadzać. Sobczak korzystał między innymi z monochromatycznej techniki grisaille, która w przeszłości służyła do tworzenia iluzorycznego efektu głębi i ruchu. Rewersy prac wzorowane są na średniowiecznych drzeworytach, których motywy pochodzą z księgi "Malleus maleficarum", katolickiego traktatu o czarownicach.

Częstą performatywną współpracą Sobczaka są projekty realizowane razem z Nicholasem Grafią, niemieckim artystą filipińskiego pochodzenia. Ich performanse są bardzo teatralne, zarówno pod względem scenariusza, jak i warstwy wizualnej, kostiumu. Nawiązują do teatru Tadeusza Kantora oraz do drag shows, ukazują uniwersalne mechanizmy tożsamościowe, niezależne od różnic kulturowych czy politycznych.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Nicholas Grafia I Mikołaj Sobczak, "It’s 10PM. Do you know where your children are?", 2019, performance, fot. Roland Baege, dzięki uprzejmości artystów oraz Dortmunder Kunstverein

Obrazek

nicholas_grafia_and_mikolaj_sobczak-its_10pm._do_you_know_where_your_children_are-performance-2019-commissioned_by_dortmunder_kunstverein-credits_roland_baege-courtesy_of_the_artists.jpg

Drugą ważną współpracą Sobczaka z innymi artystami był założony z Justiną Los w 2015 roku duet performerski "Polen Performance". W swoich performansach poruszali przede wszystkim kwestie tożsamości polsko-niemieckiej oraz roli artysty. Charakterystycznym znakiem duetu były białe robocze kombinezony. Ich przestrzenią, prócz miejsc publicznych, była także przestrzeń wirtualna. W 2016 roku zapoczątkowali performanse na Snapchacie – "Snapformance" – i wykorzystali efemeryczny charakter aplikacji, na której treści pozostają jedynie przez 24 godziny. Do ich najważniejszej akcji należy "Deutschlandtransport" (2016), która miała miejsce w 35. rocznicę akcji "Polentransport" Josepha Beuysa. W 1981 roku Beuys odbył podróż z Düsseldorfu do Muzeum Sztuki w Łodzi, by podarować muzeum skrzynię zawierającą ponad tysiąc prac. W przewrotnej odpowiedzi na tę akcję Sobczak i Los zamknęli w skrzyni siebie wraz z archiwum swoich prac i wyruszyli w drogę odwrotną, do Museum Kunstpalast w Düsseldorfie. Innymi ważnymi działaniami performerskimi duetu były m.in.: "How To Behave During A Terrorist Attack", Festiwal Artloop, Sopot 2016; "Thank You for Performance!", Festiwal Sztuki Efemerycznej "Konteksty", Sokołowsko 2016; "Usługi wernisażowe", CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa 2016; "Polen Performance Paranormal", lokal_30, Warszawa 2015; "Performance, Welcome to Polen!", Poligon, Warszawa, 2015; "Usługi Performerskie", WRO Biennale Sztuki Mediów, Wrocław 2015.

Polen Performance "Deutschlandtransport" [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Mikołaj Sobczak jest laureatem X edycji konkursu Spojrzenia (2021), laureatem Paszportu POLITYKI w kategorii Sztuki wizualne (2021, ex aequo z Janą Shostak) oraz laureatem Nagrody Fundacji Sztuki Polskiej ING przyznawanej podczas Warsaw Gallery Weekend (2019). Jego prace, prócz wystaw czasowych, znajdują się także w kolekcjach stałych między innymi Moderna Museet w Sztokholmie i w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.

Wybrane prace wideo:
"Upiór", 2022
"Up in the Attic", 2022
"Nowe Królestwo", 2019
"Wyklęte", 2018
"STAR", 2017
"Burza i gorące pragnienia", 2016

Wybrane wystawy indywidualne:
"Heretics Forever", Galerie Max Mayer, Düseldorf 2023
"Leibeigene", Kunsthalle Münster, Münster 2022
"Guttsherren", Miejski Ośrodek Sztuki, Gorzów 2022
"Niebieskie zboże", Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała 2022
"Metamorfozy", Polana Institute, Warszawa 2021
"Nowe Królestwo", Polana Institute, Warszawa 2019
"Czym jest Oświecenie?", Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa 2018
"Drag Niezłomne", Polana Institute, Warszawa 2018
"Love, Memory Curiosity", Polana Institute, Muzeum Geologiczne PIG-PIB, Warszawa 2018
"Dom na głowie", Zona Sztuki Aktualnej, Szczecin 2016

Mikołaj Sobczak – prace [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

#malarstwo

art performance

polentransport