Projektantka, graficzka i ilustratorka, autorka powszechnie rozpoznawalnych wzorów drukowanych na tkaninach.
Alicja Wyszogrodzka urodziła się w 1928 roku w Końskich, w urzędniczej rodzinie.
Alicja Wyszogrodzka, fot. z archiwum prywatnego projektantki
Dość wcześnie ujawniły się jej zdolności i zainteresowania artystyczne – ukończyła liceum plastyczne w Łodzi, w 1950 roku zaczęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w tym samym mieście. Powstała zaledwie pięć lat wcześniej uczelnia wciąż się rozwijała i ewoluowała, a z pierwszych trzech wydziałów (ceramiki, włókiennictwa i grafiki) odłączały się i usamodzielniały kolejne specjalności. Wyszogrodzka studiowała na Wydziale Tkanin pod kierunkiem malarki i graficzki, Teresy Tyszkiewicz, oraz dziekanki Wydziału Włókienniczego, Marii Obrębskiej-Stieber; jednym z jej nauczycieli był także Jerzy Nowosielski. W 1955 roku obroniła dyplom, ale jeszcze zanim ukończyła studia, związała się z Instytutem Wzornictwa Przemysłowego za sprawą Wandy Telakowskiej, jego założycielki, która miała wypatrzyć zdolną studentkę i zaproponować jej współpracę.
IWP powstał w 1950 roku, a jego zadaniem było „badanie i projektowanie lepszego środowiska mieszkania i pracy”, a także podnoszenie estetycznego poziomu masowo produkowanych przedmiotów. Alicja Wyszogrodzka dołączyła do zespołu w Zakładzie Tkaniny i zgodnie ze statusem instytucji zajęła się zarówno projektowaniem, jak prowadzeniem badań i szkoleń związanych z projektowaniem tkanin dekoracyjnych i użytkowych. Nadzorowała produkcję, była też rzeczoznawczynią.
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Alicja Wyszogrodzka, "Ryby" drukowana tkanina z serii "Plaża", wyprodukowana przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie, 1958, kolekcja Muzeum Narodowego w Warszawie, fot. Michał Korta
Obrazek
wyszogrodzka alicja printing fabrics for industry 4_6969668.jpg
W 1960 roku ze struktury Instytutu Wzornictwa Przemysłowego wyodrębniono Centralne Biuro Wzornictwa Przemysłu Lekkiego (CBWPL). Do nowej jednostki przeniesiono projekty związane z branżą odzieżową, dziewiarską, galanteryjną. Alicja Wyszogrodzka spędziła w CBWPL kolejne trzydzieści lat. Była projektantką wzorów drukowanych na tkaninach, ale i analityczką trendów – jej zadaniem było śledzenie mód i wzorów realizowanych na świecie, wyjeżdżała na targi do Budapesztu, Pragi, ale i Mediolanu czy Frankfurtu, znała dorobek popularnych marek także po drugiej stronie żelaznej kurtyny. W takim samym stopniu pomysłów szukała w kulturze ludowej, analizując na przykład zestawienia kolorystyczne czy wzory wykorzystywane w ludowych tkaninach, pisankach, w zdobieniach domów. Źródłem inspiracji mogły być także inne kultury: Wyszogrodzka przez lata współpracowała z magazynem podróżniczym „Kontynenty”, dla którego tworzyła niezwykłe ilustracje. Były to projekty ubrań, dla których wzorem stawały się elementy strojów mieszkańców odległych, egzotycznych zakątków świata.
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Alicja Wyszogrodzka, drukowana tkanina "Panny", wyprodukowana przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie, 1958, kolekcja Muzeum Narodowego w Warszawie, fot. Michał Korta
Obrazek
Alicja Wyszogrodzka, printed skirt-length fabric, produced by the Photo Printing Wing of the Industrial Design Institute in Warsaw, 1958, collections of the National Museum in Warsaw, photo: Michał Korta
Dorobek projektowy Alicji Wyszogrodzkej jest przede wszystkim związany z przemysłem tekstylnym. Jej rysunki nadrukowywane były na masowo produkowanych tkaninach, które stawały się przedmiotami codziennego użytku – ilustracje i wzory trafiały na ściereczki kuchenne, zasłony, obrusy czy kupony tkanin lnianych, bawełnianych, z których szyto ubrania, a także na tkaniny dekoracyjne. Wzory Wyszogrodzkiej często wykraczały daleko poza kompozycje graficzne czy kolorystyczne – artystka tworzyła pełnoprawne ilustracje, scenki figuralne, rysowane dynamiczną kreską postacie, które, przenoszone na płótna i bawełny, zupełnie zmieniały ich oblicze.
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Alicja Wyszogrodzka, drukowana tkanina "Drabina", wyprodukowana przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie, 1956, kolekcja Muzeum Narodowego w Warszawie, fot. Michał Korta
Obrazek
Alicja Wyszogrodzka, "Ladder", printed clothing fabrics, produced by the Photo Printing Wing of the Industrial Design Institute in Warsaw, 1956, collections of the National Museum in Warsaw, photo: Michał Korta
Cechą charakterystyczną jej rysunków były uproszczenie i formy tworzone szybką, cienką kreską. Sama mówiła, że nigdy nie pociągały jej motywy kwiatowe, chętniej sięgała po mniej oczywiste wzory, jak Skrzypy, Perliczki, Pisanki, Ryby. W niektórych printach Wyszogrodzkiej łatwo rozpoznać kształty i formy, inne są kompozycjami graficznymi (jak czarno-białe Klawisze czy Drabina) lub kolorystycznymi. Artystka posiadała niezwykłą umiejętność syntetyzowania obrazu, nie pozbawiając go jednak czytelnej treści. Przykładem projekt o nazwie MDM, wzór opracowany w 1955 roku przy okazji zakończenia budowy Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej w Warszawie. Autorka w lakoniczny, graficzny sposób oddała na tkaninie dynamikę życia osiedla w środku dużego miasta. W kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie znajduje się tkanina Panny, jeden z najbardziej do dziś rozpoznawalnych wzorów projektu Alicji Wyszogrodzkiej. Ilustratorka i graficzka potrafiła tworzyć subtelne i nowoczesne wzory, rysując automobile, pudle, postacie ludzkie, litery. Wyjątkową część jej dorobku stanowią tkaniny dla dzieci. Na chusteczkach do nosa lub tych do wiązania na głowie rysowała pogodne scenki lub kompozycje z powtarzających się motywów, utrzymując je w pastelowych kolorach i oprawiając w dekoracyjne bordiury.
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Alicja Wyszogrodzka, chustka na głowę, Instytut Wzornictwa Przemysłowego, lata 50. XX w., druk/bawełna, wł. archiwum artystki (głowa), fot. Muzeum Miasta Gdyni
Obrazek
alicjawyszogrodzka_dsc2737.jpg
W 2025 roku w Muzeum Miasta Gdyni odbyła się wystawa poświęcona dorobkowi Alicji Wyszogrodzkiej. Kuratorzy, Dorota Dombrowska-Wyżga, Cezary Lisowski i Weronika Mojska, tkaniny projektowane przez artystkę w latach 50., 60. czy 70. zestawili z podobnymi produktami takich marek, jak IKEA czy Marimekko. Nie ma między nimi różnic ani pod względem jakości, ani oryginalności czy nowoczesności wzorów, a wzory Wyszogrodzkiej nie ustępują wysmakowaniem graficznym i kolorystycznym. Co więcej, wiele jej projektów powstało o wiele wcześniej niż wzory zachodnioeuropejskich firm.
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
Alicja Wyszogrodzka, chustka, Centralne Biuro Wzornictwa Przemysłu Lekkiego, lata 60. XX. w., druk/bawełna, fot. Muzeum Miasta Gdyni
Obrazek
alicjawyszogrodzka_dsc2862.jpg
W październiku 2019 roku w domu aukcyjnym Desa odbyła się aukcja dzieł sztuki pt. Design. Sztuka Kobiet. Można było na niej kupić cukiernicę z Fabryki Wyrobów Srebrnych i Platerowanych Józefa Frageta projektu Julii Keilowej, krzesło Muszelka Hanny Lachert wyprodukowane przez Spółdzielnię Pracy Architektów Wnętrz ŁAD, dekoracyjną paterę projektu Heleny Husarskiej, zestaw talerzy Igloo Eryki Trzewik-Drost z Huty Szkła Gospodarczego „Ząbkowice” czy patery Malwiny Konopackiej. Wśród tych cenionych realizacji znalazł się także zbiór dziecięcych chusteczek do nosa drukowanych wzorami i ilustracjami projektu Alicji Wyszogrodzkiej. Każdy z tych niewielkich przedmiotów znalazł nabywcę, a wyceniono je na 1,5 – 2 tysiące złotych każdy. Tym samym chusteczki przestały pełnić swoją pierwotną funkcję, a stały się obiektami sztuki, przedmiotami kolekcjonerskimi, urzekającymi pracami graficznymi.
