Teresa Tutinas: Tekst zawsze był dla mnie najważniejszy [WYWIAD]

teresa_tutinas_2004_fot_wojtek_jakubowski_en_00907250_2163-s.jpg, default, Teresa Tutinas, 2004, fot. Wojtek Jakubowski / East News

#muzyka

Rozmowa z Teresą Tutinas, uznaną wokalistką, zapamiętaną dzięki wybitnym wykonaniom utworów Agnieszki Osieckiej, Adama Kreczmara i wielu innych. Artystka wspomina początki swojej drogi, aktywność w prężnym środowisku muzycznym, a także nagły koniec kariery w Polsce, przypieczętowany wprowadzeniem stanu wojennego i emigracją piosenkarki do Szwecji.

Śpiewała pani od dziecka?

Podśpiewywałam sobie, od kiedy pamiętam. W domu ciągle się śpiewało kolędy, pieśni, ale też i piosenki towarzyskie. Rodzice śpiewali w chórze kościelnym. Mój dziadek był organistą i prowadził ten chór. Nasz dom zawsze wypełniała muzyka. Mama znała się na śpiewie, więc szybko dostrzegła, że mam dobry głos. Wysłała mnie na umuzykalnienie.

Pierwszy krok do profesjonalnej kariery…

Dokładnie. Starsza nauczycielka stwierdziła, że można na mnie stawiać. Zadzwoniła do Wrocławia, do swoich znajomych. Zaproponowała, żebym pojechała na egzamin do Liceum Muzycznego we Wrocławiu. To był koniec szkoły podstawowej. W zasadzie tuż po jej skończeniu. Bardzo chciałam dostać się na wydział wokalny, ale byłam za młoda. W końcu dostałam się, ale musiała się zebrać specjalna komisja, żeby ocenić, czy wyjątkowo mogą mnie przepuścić. Zgodzili się. Tak zaczęła się moja przygoda z tą szkołą.

Bardzo się tam pani rozwinęła.

Tam wszystko się zaczęło. Śpiewu uczyła mnie pani Giselle Posch. Była bardzo dobrym pedagogiem i niezwykle mnie lubiła. Widziała we mnie śpiewaczkę operową – głównie w roli Madame Butterfly. Niestety jej marzenie zakończyło się w momencie, w którym zobaczyła, że palę papierosy. Próbowała jeszcze pertraktować, ale nie wyszło. To już był okres prawie studencki. Życie też prowadziłam już studenckie…

U Giselle Posch uczyła się też Violetta Villas.

W czasie liceum mieszkałam z Violetką w Bursie Szkół Artystycznych. Nie przyjaźniłyśmy się jakoś mocno, ale znałyśmy się dobrze. Była szalenie oryginalną osobą. Pamiętam, jak wskakiwała na fortepian w sali ćwiczeniowej i śpiewała. Robiła furorę. Ostatecznie jednak poszłyśmy w inne strony.

Pani poszła w stronę piosenki studenckiej, prawda?

Tak. Już pod koniec liceum interesowałam się tą kulturą. Zrezygnowałam ze śpiewania muzyki klasycznej, operowej. Poszłam na studia do Wyższej Szkoły Muzycznej we Wrocławiu, na Wydział Pedagogiczny. Fascynowało mnie środowisko kabaretów studenckich, toteż moje pierwsze artystyczne kroki związane były ze wspaniałym teatrem założonym przez Bogusława Litwińca, Kalamburem. Dużo robiliśmy. Graliśmy mnóstwo koncertów. Wyjeżdżaliśmy nawet za granicę – do Francji, Demoludów. To była dla mnie prawdziwa szkoła zachowywania się na scenie.

Czyli na mapie studenckiego życia najważniejszy był Kalambur, ale chyba też Pałacyk?

Pałacyk to była nasza siedziba główna, nasz drugi dom. Spotykałam się tam ze wspaniałymi kolegami. Lubaszenko, Gołębiowski, Kuryło. Wielkie osobistości kształtujące tam kulturę, która poszła później do Opola czy Sopotu. Kontaktowaliśmy się też z innymi klubami. Współpracowaliśmy, występowaliśmy wspólnie. Prężnie się to rozwijało. To był najpiękniejszy okres mojego życia. Miałam naprawdę wspaniałe wejście w karierę.

Wtedy też po raz pierwszy komponowano specjalnie dla pani… Ale zdarzały się też chałtury. Z Michalewiczem czy Jerzym Wojciechowskim.

Ależ oczywiście! Proponowano nam różne koncerty, czasem nieźle płatne. A student nie ma nigdy wystarczająco pieniędzy, więc przyjmowaliśmy te propozycje bardzo chętnie. Tylko od zwykłych chałturzystów różniło nas jedno – nie zapominaliśmy przy tym o działalności artystycznej. Chałtury traktowaliśmy jak dorabianie.

Pamięta pani swój debiut opolski?

Rok 1964. Nie pamiętam go zupełnie. Zżarły mnie nerwy. Niemniej piosenka była bardzo wyjątkowa, może nie doskonała w sensie muzycznym, ale bardzo ciekawa. Jako ciekawostkę powiem, że o dziwo wydana została dopiero po kilkudziesięciu latach, w mojej złotej kolekcji.

Wtedy, w Opolu, zetknęła się pani z wielką estradą, środowiskiem muzycznym?

Poznałam wielu tych, z którymi później spotykałam się na koncertach. Weszłam w to środowisko, ale było to dla mnie z początku bardzo stresujące. Żyłam w swoim lęku. Gdyby zapytał mnie pan, kogo wtedy spotkałam, nie odpowiedziałabym, bo kompletnie tego nie pamiętam. Późniejsze Opola już tak, ale to pierwsze mój mózg zupełnie wymazał.

Następne było dla pani Opole w 1966 roku. „Trybuna Ludu” napisała o festiwalu tamtego roku tak: „Opole żyje piosenką. To nie żaden slogan ani ogólnik – miasto, jak zwykle zresztą, udekorowane jest bardzo bogato i pomysłowo, lampiony, kolorowe proporczyki, emblematy festiwalu i flagi widać niemal wszędzie – nie tylko w centrum, ale nawet na balkonach w bocznych uliczkach”. Rzeczywiście dało się odczuć wyjątkową atmosferę?

Atmosfera była absolutnie wyjątkowa. Mieszkańcy byli zachwyceni festiwalem, a i artyści byli odpowiednio nastawieni. Nasze Opola to było dużo wspaniałych osobowości – Rawik, Sośnicka, Santor, Przybylska. Próżno wymieniać, bo każdy niemal artysta coś sobą reprezentował. Gdy wokalista wychodził na scenę, był tylko on i orkiestra w jakiejś nienachalnej dekoracji. W tych okolicznościach słuchało się uważnie tego, co artysta ma do przekazania, jak śpiewa. Teraz dominują choreografie, tancerki, ogniopióry. Coś na kształt jarmarku. Ale nie mówmy o tym, zostańmy w przeszłości.

Wtedy też artystyczne środowisko było bardzo zintegrowane.

Oczywiście! Ludzie się znali, przyjaźnili, współpracowali ze sobą. To było święto muzyki, na które się czekało. Zjeżdżali się nie tylko wokaliści, ale i tekściarze, kompozytorzy. Coś niesamowitego.

Samo to Opole ‘66 było dla pani wyjątkowo ważne – w końcu pierwsza nagroda za Na całych jeziorach ty to jedno z ważniejszych wyróżnień w Pani karierze.

Muszę przyznać, że byłam bardzo odważna. Zaśpiewałam trzy piosenki innych dużych postaci – Ani German A kiedy wszystko zgaśnie, Kaliny Jędrusik Na całych jeziorach ty i Ewy Demarczyk Groszki. Z dzisiejszej perspektywy naprawdę nie wiem, jak to możliwe, że się na to odważyłam… Na całych jeziorach ty dostało nagrodę, a o mnie Kydryński napisał, że bardzo dobrze zrobiłam, wykonując te utwory. W ogóle posypały się bardzo pozytywne recenzje.

Video embed

Teresa Tutinas - Na całych jeziorach ty [Official Audio]

A jak na wygraną zareagowała Kalina Jędrusik?

Nie dostałam od niej żadnej reakcji, podobnie jak od Ani German. Wiem natomiast, że Ewka Demarczyk coś tam burczała. Mówiła podobno: „Tutinas dobrze śpiewa, ale lepiej byłoby, gdyby nie kradła czyjegoś repertuaru”.

A Agnieszka Osiecka?

Była, jak przypuszczam, zadowolona. Nie znałyśmy się blisko, choć kilkukrotnie się spotkałyśmy. Później zaangażowała mnie do jeszcze jednego projektu, więc chyba nie zawiodła się.

To był dla niej bardzo ważny utwór pod względem osobistym.

Wiem, że Agnieszka przeżyła piękne, romantyczne chwile z Jeremim Przyborą. To dla niego pisała ten utwór. Muzykę stworzył Adam Sławiński. Nie znałam go wcześniej i w zasadzie na tej piosence nasza współpraca się zakończyła.

Podobno Kalinie nie pozwolono wtedy wystąpić w Opolu.

Bardzo możliwe. To był chyba ten okres, gdy źli ludzie mówili, że jest zbyt wyzywająca. To były absolutne bzdury, zupełnie bez sensu. To była wspaniała kobieta, wspaniała aktorka i wspaniała koleżanka, z którą spotykałyśmy się na koncertach i przy innych okazjach. Może przyjaźń to za dużo powiedziane, ale lubiłyśmy się. Wspominam ją z wielką sympatią. Była bardzo ciepłą osobą i wielką osobowością. Jeżeli więc ktoś zaczyna mówić na nią coś złego – o tym, że była wyzywająca, prowokacyjna czy niemoralna – jest po prostu śmieszny.

Po tym Opolu zmieniło się coś w pani karierze?

Na pewno dzięki występowi w telewizji zaczęłam być rozpoznawalna. A zawodowo związałam się z kabaretem Hybrydy. Tam poznałam masę ludzi, w tym Adasia Kreczmara, który później dużo dla mnie pisał.

Współpraca z Kreczmarem i Jerzym Andrzejem Markiem z Hybryd zaowocowała słynnym Jak cię miły zatrzymać. Jak powstał ten utwór?

Adaś Kreczmar, jak pamiętam, napisał ten wiersz jako dowcip. Nie przypuszczali z Markiem, że zrobię z tego dramatyczną rzecz. To było dla nich duże zaskoczenie. Jednak ta moja wersja została przez słuchaczy przyjęta bardzo pozytywnie. Do dziś ludzie mówią mi, że to jedna z najlepszych moich pozycji.

Video embed

Teresa Tutinas - Jak cię miły zatrzymać [Official Audio]

Halina Frąckowiak sugerowała, że być może siła tego utworu wynika z pani osobistej relacji z tekstem. To prawda? Jak cię miły zatrzymać interpretowała Pani przez pryzmat własnych doświadczeń?

Byłam bardzo młodą kobietą, więc zakochania się zdarzały. Nie było to jednak nic na tyle istotnego, żeby o tym pamiętać. Mam dużą intuicję, jeśli chodzi o śpiewanie. Tekst zawsze był dla mnie najważniejszy. Od niego zaczynałam. Przez jego pryzmat wybierałam, co zaśpiewam. Czułam, jak mam to zinterpretować.

Ta piosenka jest tego przykładem. Ale wiąże się z nią też ciekawa historia.

Chodzi Panu o Marylę?

Dokładnie. Co tam się wydarzyło?

Po Opolu Maryla zaśpiewała tę piosenkę na Przeglądzie Piosenki Studenckiej w Krakowie – i wygrała. Na tym etapie to nie był dla mnie żaden problem. Później jednak Maryla mówiła, że to ona wylansowała ten przebój. I to mnie już wkurzało. Piosenkę każdy może zaśpiewać, przecież ja też to zrobiłam na pierwszym Opolu, ale stwierdzenie, że napisano ją specjalnie dla niej, to już przesada.

„Teresa Tutinas z równym powodzeniem śpiewa piosenki dramatyczne jak liryczne czy ironiczne i dlatego podejrzewam ją o zdolności aktorskie” – napisał o pani Kreczmar. I rzeczywiście – z pani ekspresją mogłaby pani pójść aktorstwo. Nie myślała pani o tym?

Śpiewanie zawsze najbardziej mnie interesowało. Mimo tego w Szwecji w pewnym sensie doszło do moich prób aktorskich. Stworzyła się grupa, zespół słowno-muzyczny. Znalazł się tam Zbyszek Bizoń, ja, Stasio Rejment i paru innych muzyków. Robiliśmy programy, choćby z tekstami Agnieszki Osieckiej. W tym wszystkim było dużo teatru. Pracowaliśmy przez ponad dziesięć lat. Później drogi nam się rozeszły. Ale to trochę późniejsze dzieje.

Jak już przy aktorstwie jesteśmy – w tamtym czasie śpiewała pani też do filmów.

Tak, Paryż-Warszawa bez wizy i Kochajmy syrenki. Praca dokładnie taka sama jak nagrywanie w studio.

Oprócz filmu współpracowała pani też z radiem.

To był czas programu „Piosenki od ręki”. Kompozytorzy i autorzy tekstów spotykali się w studio i „od ręki”, jak sam tytuł sugeruje, tworzyli piosenki. Janek Zalewski, Leszek Bogdanowicz, Wojtek Młynarski. Powstawała muzyka, tekst, wykonawca dostawał utwór i podchodził do nagrania. To wszystko działo się w kilkadziesiąt minut, może kilka godzin. Brałam w tym udział bardzo często. Miałam o tyle łatwiej, że znałam nuty, więc mogłam czytać zapisy i szybciej uczyć się melodii. Wielu piosenkarzy nie miało takiego szczęścia. Uczyli się ze słuchu. Nie wiem, co stało się z tymi piosenkami, a były wśród nich prawdziwe perełki.

Tekściarze, kompozytorzy i wykonawcy pracowali wspólnie. Znów dochodzimy do integracji środowiska…

Cały czas przebywaliśmy ze sobą. Świętowaliśmy wszystkie możliwe okazje w klubach i kawiarniach. Pamiętam jedne andrzejki. Ze Zbigniewem Korpolewskim wróżyliśmy z wosku w kawiarni Nowy Świat. Takie święta zawsze organizowaliśmy wspólnie.

Z Korpolewskim pojechaliście później do ZSRR, prawda?

Tak, występowaliśmy na recitalach Jurka Połomskiego. Z Połomskim zresztą dużo koncertowałam. Zjeździliśmy cały Związek Radziecki. Później jeździłam w trasy z Waldkiem Koconiem. To był czas wielu podróży. Poznawaliśmy świat, to było niesamowite.

Właśnie, trochę wcześniej odwiedziła też pani USA.

To był rok 1967. Koncerty między innymi z Tercetem Egzotycznym. Dla polonii i nie tylko. Stany to był zupełnie inny świat, co nam, artystom, bardzo imponowało. Nie było jednak dużo czasu na zwiedzanie, bo wciąż koncertowaliśmy. W tamtych latach dużo śpiewaliśmy. Trzeba było w końcu zarobić na życie.

Było ciężko?

Dużo trzeba było pracować. Nieraz nawet pięć koncertów dziennie. Graliśmy na przykład kardynałówki, żeby odgonić ludzi od kościołów. Jeździło się w bardzo męczące trasy. To były ciężkie czasy, ale wspominam je bardzo dobrze. Może dlatego, że mieliśmy tak dużo przyjemności z tej pracy. Przeżywaliśmy radosne, cudowne chwile. Nie myśleliśmy nawet zbytnio, że robimy to dla pieniędzy. Wiele zresztą robiło się po koleżeńsku. Uczyłam się na przykład piosenki i kilkanaście razy spotykałam się z pianistą na próby. Nikt nie pomyślałby nawet, żeby za takie sesje brać pieniądze.

Lata 70. zaczęły się dla pani współpracą z Osiecką przy programie „Gusła”.

Pamiętam ten plan – gdzieś w górach, przy ognisku góralskim. Wszystkie utwory śpiewaliśmy ze Skaldami. Duży udział miała w tym programie Łucja Prus. Ona zaśpiewała wtedy W żółtych płomieniach liści, absolutnie wspaniały przebój.

Pani natomiast Gorzki mi.

Bardzo się to spodobało. Ludzie żądali na koncertach, żebym śpiewała Gorzko. To piosenka cygańska, ale ja jakoś nie zajmowałam się zbytnio stylizowaniem jej. Tekst niósł się sam.

W tym programie wystąpiła też młodziutka, początkująca aktorka – Stanisława Celińska.

O tak! Była bardzo obiecującą aktorką. Poznałyśmy się wtedy, ale wie pan, muszę zdradzić, że w tych latach zaczęłam żyć trochę obok środowiska. Nie przyjaźniłam się już z artystami tak jak wcześniej.

Dlaczego?

Nie wiem. To było naturalne. Nie miałam żadnej urazy do środowiska. Wręcz przeciwnie – co nazwisko to była wielka osobowość i wspaniały kolega czy koleżanka. Ale nie byłam z nikim bliżej.

Ta dekada przyniosła też przestój w pani występach opolskich. Kilka lat z rzędu nie pojawiała się pani na festiwalu. Czym to było spowodowane?

Zaczęło się to, że pojawili się faworyci. Byłam wymanewrowywana. Później moje występowanie stawało się rzadsze. Założyłam też rodzinę, urodziło mi się dziecko. To był początek spadku. Czułam się w jakimś sensie odsunięta i na swój sposób cierpiałam z tego powodu. Nikt nie powiedział mi tego wprost, po prostu nagle nastała cisza. Widocznie nie byłam na liście tych, których chcą widzieć. Może to było spowodowane tym, że na początku lat 70. pojechałam na zarobek do Finlandii. Śpiewałam w restauracjach. Może to zdegradowało mnie jako ambitną piosenkarkę. Ale trudno mi tu wyrokować. Nie sądzę, żebym mogła się komuś narazić. To było więc dla mnie kompletnie niezrozumiałe. Nagrywałam nadal płyty, byłam na innych festiwalach…

No właśnie, były też Zielona Góra i Kołobrzeg.

Tak, ale nie da się tego porównywać z Opolem. Te festiwale w zestawieniu z nim w ogóle się nie liczyły.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Teresa Tutinas, V Festiwal Piosenki Żołnierskiej w Kołobrzegu, 1971, fot. Ireneusz Sobieszczuk/PAP

Obrazek

teresa_tutinas_pap_19710701_01p.jpg

Oprócz tego też chyba atmosfera była zupełnie inna.

Były jakieś emocje, coś działo się na scenie, ale już zupełnie inni ludzie spotykali się za kulisami. Nie umiem nawet tego określić.

Jednak odnosiła tam pani sukcesy.

W 1974 wygrałam Kołobrzeg z piosenką Rosła w polu, która w zasadzie jest piosenką o niczym. To artystycznie było duże obniżenie standardów opolskich.

A ludzie nie patrzyli na te festiwale jako na przedłużenie władzy?

Mogło tak być, ale też bez przesady. Kiedyś jakiś pismak napisał o mnie, że „jakaś tam Teresa Tutinas zrobiła swoje jakieś małe nazwisko na festiwalu w Kołobrzegu, wyśpiewując wszystko po linii władzy”. To absolutne bzdury. Aż mną zatrzęsło.

Pod koniec lat 70. pojawiła się już „Solidarność”, ruchy opozycyjne zyskały na mocy. Środowisko artystyczne to odczuwało?

Oczywiście. Zaczęły pojawiać się stronnictwa. To nie był jeszcze aż taki podział jak po 1981 roku, ale wiadomo już było, kto za czym stoi. Wszyscy czuli, ba, wiedzieli, że coś się musi zmienić. Tylko nikt nie wiedział, w którą stronę to pójdzie. Żyliśmy swoimi życiami artystycznymi. Występowaliśmy, nagrywaliśmy. Nie mieliśmy żadnej innej możliwości zarobku. Musieliśmy lawirować.

Chwilę później przychodzi rok 1981, a pani wyjeżdża do Szwecji. Dlaczego?

Mój mąż został tam zakontraktowany już wcześniej, w 1974 roku, tuż po urodzeniu dziecka. Chłopcy, muzycy, wyjeżdżali często do Skandynawii dzięki Pagartowi. Henryk pojechał do Szwecji tylko kupić dobre bębny, bo był perkusistą, ale zasiedział się tam na długo. Spotykaliśmy się parę razy do roku. W pewnym momencie zdecydowaliśmy, że chcemy zasmakować życia rodzinnego. Postanowiliśmy, że pojedziemy tam z dzieckiem. Wyjechaliśmy w czerwcu. We wrześniu wróciłam do Warszawy, żeby zabrać parę rzeczy. Przy odbiorze paszportu ktoś zapytał mnie: „Pani Tereso, czy ma pani możliwość zostania w Szwecji?”. Ja powiedziałam, że tak. W ogóle nie wiedziałam o co chodzi. „To niech pani to zrobi”, usłyszałam. Oni musieli już wiedzieć o tym, co się szykuje.

I tak pani zrobiła?

Tak, choć i tak nie planowałam wracać akurat w tamtym momencie. Gdy nastał już stan wojenny, nie widziałam sensu w powrocie. Wszystko było niewiadome. Mieszkanie w Warszawie wynajęłam. Dziecko poszło do szkoły, później zaczęło robić własną karierę. I tak już zostało.

Czyli wyjazd do Szwecji to nie była decyzja polityczna?

Absolutnie nie! Nigdy nie byłam zaangażowana w politykę. Żyłam śpiewaniem. To był absolutny zbieg okoliczności. Do dziś cierpię, że szans na śpiewanie było coraz mniej. To było całe moje życie.

Żal było pani zostawiać w Polsce tę karierę?

Oczywiście, ale nie miałam innego wyjścia. Na pewno wróciłabym, gdyby nie stan wojenny. W Szwecji pracowałam w biurze. Potem miałam niebywałe szczęście spotkać tam ludzi pełnych entuzjazmu do zajmowania się muzyką i kabaretem. Tak powstała grupa słowno-muzyczna Bagatela. To pozwoliło mi przeżyć nudę pracy w biurze i tęsknotę za ojczyzną.

Kto współtworzył Bagatelę?

Wszystko zainicjowała Maria Kabała-Rejment. W skład zespołu wchodziło wielu wspaniałych artystów – Zbyszek Bizoń, Witek Rybotycki, Staszek Rejment, Janusz Słotwiński, Dana Rechowicz, Ala Hernhut, Danka Jaworska, Mariusz Wiśniewski, Helena Rybotycka czy Jan Hernhut. I oczywiście Henryk Lisowski, mój mąż.

Na czym polegała działalność grupy?

Powstało wiele naprawdę świetnych przedstawień. Robiliśmy choćby program z tekstami Osieckiej, o którym już wspominałam. Byliśmy bardzo popularni wśród polonii. W 2012 roku dostaliśmy nagrodę Polonika, a ja z kolei otrzymałam Złoty Krzyż Zasługi za krzewienie kultury polskiej w Szwecji. To był dla mnie niezwykle ważny okres w życiu, niezwykle intensywne lata.

Wydała też tam pani płytę.

Płyta nazywała się Wbrew pozorom. Teksty napisała Maria Kabała-Rejment, a muzykę stworzył Jerzy Horwath, kiedyś członek zespołu Dżamble, ze swoimi muzykami. To bardzo ciekawy materiał. Od niedawna słuchać można go w zremasterowanej wersji na Spotify.

Video embed

Wbrew Pozorom

Nigdy później nie myślała pani o powrocie do kraju?

Na to jest już za późno. Nie czuję się dobrze ani w Szwecji, ani w Polsce, zawsze byłam bowiem gdzieś pomiędzy. Tam przyzwyczaiłam się do wygody, której w Polsce nie ma. Moja córka jest już bardziej Szwedką niż Polką. Tam zresztą zrobiła karierę – najpierw jako aktorka w serialu dziecięcym, potem już jako aktorka teatralna. Jest rozpoznawalna. W Szwecji żyję dłużej, niż żyłam w Polsce. I tam też już chcę w zdrowiu i gronie życzliwych ludzi przeżyć te ostatnie lata.

Język Polish