O domkach i miasteczkach. Architektoniczne książki dla dzieci

palac.jpg, default, Rozkładówka z książki "Architekturki. Powojenne budynki warszawskie", autor: Marlena Happach, fot. Muzeum Powstania Warszawskiego, O domkach i miasteczkach. Architektoniczne książki dla dzieci

#architektura

#literatura

Czy zaczytane w pięknych tomach o architekturze dzieci staną się bardziej wrażliwe na otaczającą je przestrzeń? Jest na to spora szansa, bo współczesne publikacje tłumaczą architekturę najmłodszym w naprawdę atrakcyjny sposób.

Wszystko zaczęło się w 2008 roku, kiedy nakładem Wydawnictwa Dwie Siostry opublikowana została książka Aleksandry Machowiak i Daniela Mizielińskiego "D.O.M.E.K. Doskonałe Okazy Małych i Efektownych Konstrukcji". Okazało się, że w kraju, w którym wtedy jeszcze architektura nawet wśród dorosłych nie wzbudzała szczególnie dużego zainteresowania, można z sukcesem wydać książkę dla dzieci poświęconą tylko budynkom.

Thumbnail — Aleksandra Machowiak, Daniel Mizieliński, D.O.M.E.K. , Wydawnictwo Dwie Siostry

Kolorowy przegląd 35 ciekawych, zaskakujących, ale i ikonicznych domów mieszkalnych z całego świata był przebojem: uznanie zyskało zarówno lekkie, dowcipne ujęcie tematu, jak i sposób pokazania opisywanych obiektów. Nie będzie przesadą stwierdzenie, że dekadę temu, gdy debata o architekturze w Polsce dopiero raczkowała, książka "D.O.M.E.K." była lekturą tak samo ciekawą dla najmłodszych, jak dla dorosłych…

Od tamtej pory jednak dużo się zmieniło. Powstało wiele nowych budynków, które zyskały rozgłos także poza gronem ekspertów, odzyskały blask zabudowania w miastach i miasteczkach, po latach zaniedbań odsłaniając na nowo swój urok, a władze samorządowe oraz popularne media zaczęły nie tylko mówić i pisać o architekturze, ale też organizować angażujące użytkowników plebiscyty na najładniejszy budynek. Dzięki temu znacznie wzrosło zainteresowanie architekturą. Nic więc dziwnego, że stała się ona także inspiracją dla autorów kolejnych książek dla dzieci. Przeglądając bogatą ofertę, skierowaną do najmłodszych koneserów sztuki budowania, nie możemy nie docenić różnorodności pomysłów na to, jak w ogóle o architekturze opowiadać.

Wielkie budynki wielkich architektów

Wydawnictwo Dwie Siostry od czasem zwariowanego, ale jednak małego, jednorodzinnego D.O.M.K.U przeszło na wielką skalę, publikując atlas "Monumentalne. Cuda i rekordy architektury".

Sarah Tavernier i Alexandre Verhille, autorzy tego tomu, zebrali w nim dane o setkach najbardziej znanych, oryginalnych, imponujących budowli świata (polskie tłumaczenie przygotowała Maria Zawadzka-Strączek). Czytelnik wędrując przez kolejne kontynenty z kolorowych ilustracji i towarzyszących im metryczek, dowie się, kiedy został zbudowany i ilu widzów pomieści pochodzący z III wieku amfiteatr w Al-Dżamm w Tunezji, ile lat budowano Krzywą wieżę w Pizie i świątynię Sagrada Familia w Barcelonie, jak wygląda muzeum, poświęcone Titanicowi w Belfaście czy gmach, pokryty 16 tysiącami aluminiowych sześciokątów w mieście Meksyk.

Pozna najbardziej znane realizacje Oskara Niemeyera, Tadao Ando i Franka Gehry’ego, odbędzie podróż przez architektoniczne osiągnięcia ludzkości od starożytności po współczesność. Dowie się, że w architekturze ważne są cyfry – wysokość, liczba mieszkańców, widzów, schodów, pięter, budujących gmach robotników czy odwiedzających go później turystów.

Łuk łukowi nierówny

Najbardziej znane budowle świata młody czytelnik pozna też w tomie "Archistoria. Opowieść o architekturze" (Wydawnictwo Muchomor).

Jego autorka Magdalena Jeleńska (we współpracy z ilustratorami z Acapulco Studio), jako wykształcona i praktykująca architektka, pokazała budynki poprzez najważniejsze elementy i formy, które powtarzają się i są wykorzystywane w budownictwie od wieków. To dobry pomysł na zrozumienie ciągłości w architekturze: w rozdziale "Kamień" zobaczymy budowle, jakie z tego materiału wznoszono w starożytności, w średniowieczu i… 10 lat temu. Autorka na przykładach pokazuje, jak architekci wykorzystywali w różnych epokach w swoich projektach łuk czy kopułę, a jak na przestrzeni wieków zmieniały się pomysły na mosty czy wieże. Okazuje się bowiem, że istnieje zbiór motywów, które w architekturze funkcjonują od bardzo dawna i które do dziś projektanci chętnie przetwarzają na najrozmaitsze sposoby.

"Archistoria. Opowieść o architekturze" [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Od Podkowy Leśnej po Hongkong

Wg badań ONZ w 2050 roku dwie trzecie ludzi na naszej planecie będzie mieszkało w miastach. Zanim wszyscy będziemy się tłoczyć w przeludnionych metropoliach, warto zajrzeć do książki Joanny Łozińskiej i Maćka Blaźniaka "Ale miasta!" (wydawnictwo Wytwórnia).

Autorzy proponują młodym czytelnikom podróż po mniej i bardziej znanych, małych i dużych, starych i nowych miastach świata. Od Podkowy Leśnej po Hongkong, w książce opisano 41 miast, które pogrupowano według ich najbardziej charakterystycznych cech.

I tak Brasilia reprezentuje wizjonerski projekt powstania miasta w zaledwie kilka lat, Nikozja i Cieszyn – to miasta "podzielone", jest wykuta w kamieniu Petra i kolorowa eskimoska osada Kulusuk, opuszczone Bodie – amerykańskie miasto duchów i strawione tragediami Prypeć czy Aleppo. Kilku akapitom opisu miasta towarzyszą ilustracje oddające nie tyle wygląd, ile przede wszystkim atmosferę, typową dla prezentowanych miejscowości.

W miejskiej baśni

Klimat, nastrój – to słowa, które najlepiej opisują publikację wydawnictwa Babaryba "Miastonauci". To zbiór akwarelowych obrazów mistrza nastrojowych, miejskich pejzaży Tytusa Brzozowskiego.

Bohaterami książki są chłopiec i pingwin, którzy niczym mityczni argonauci odbywają wędrówkę po baśniowych miastach, w których dzieją się fantastyczne rzeczy. Uważny widz doszuka się tu jednak także znanych kształtów – w gęsto zabudowanych przestrzeniach na obrazach Brzozowskiego ukryte zostały m.in. wieże krakowskiego Kościoła Mariackiego, sylwetka Zamku Królewskiego w Warszawie czy gotycka bryła toruńskiej Katedry świętych Janów. Składająca się tylko z onirycznych ilustracji książka pozwala przede wszystkim odbyć podróż w głąb własnej fantazji.

Budynek 3D

Większość architektonicznych książek dla dzieci pobudza wyobraźnię, pozwala podróżować pomiędzy różnymi epokami i stylami, ale nie możemy zapominać, że w architekturze bardzo ważny jest konkret: konstrukcja, masa, bryła. Jak jednak opowiedzieć o trójwymiarowej formie budynku na płaskiej kartce? Ograniczenie to przełamano w wydanej przez Muzeum Powstania Warszawskiego książce "Architekturki. Powojenne budynki warszawskie".

Po otworzeniu książki na odpowiedniej stronie wydostanie się z jej wnętrza trójwymiarowy model znanej budowli! Marlena Happach opisała, a Rober Czajka narysował w tej książce blisko pół setki stołecznych budowli, a osiem z nich przedstawiono w formie rozkładanych papierowych modeli pop-up. Dzięki temu znacznie łatwiej zrozumieć walory zygzakowatego dachu Rotundy, konstrukcję Mostu Świętokrzyskiego czy finezyjność brył biurowca Metropolitan i muzeum Polin.

Ale "Architekturki" to nie tylko efektowne modele budynków. To opowieść o powojennej architekturze stolicy w także mniej poważanych jej odcieniach – Marlena Happach przekonuje młodych czytelników, dlaczego warto poświęcić chwilę uwagi niepozornej siedzibie Instytutu Geologicznego ("Autorzy tego budynku pokazali, że pięknem nie jest to, co zdobne, ale to, co logiczne i niezbędne"), blokom na Torwarze i przy ulicy Promyka czy centrum handlowemu Złote Tarasy. Autorka tłumaczy, co wartościowego kryje się i w znanych, i mniej docenianych warszawskich budowlach, skąd pochodzą ich bryły, kim byli projektanci. Bardzo proste, graficzne ilustracje Roberta Czajki uzupełniają tę opowieść, doskonale oddając rytm i porządek modernistycznych form, które dominują w stołecznej zabudowie.

"Architekturki. Warszawskie budynki 1945 – 2014" [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Jak się leje beton

W patrzeniu na architekturę jako materialny twór z betonu, stali, kamienia czy cegły pomaga też tom opublikowany przez wydawnictwo Media Rodzina. Książka "Uwaga, budowa! Jak się projektuje i buduje dom", którą napisał niemiecki architekt Rolf Toyka, a zilustrowali Ferenc B. Regös i Heike Ossenkop (polskie tłumaczenie: Emilia Kledzik), przedstawia architekturę jako sztukę budowania. Nie znajdziemy tu widowiskowych dzieł znanych projektantów ani słynnych zabytków – dowiemy się natomiast, jak powstaje betonowy strop, co to są dźwigary i szalunki, jak się buduje schody, układa parkiety i kafelki.

Bohaterem książki jest chłopiec o imieniu Marek, który prowadzi czytelnika nie tyle przez dzieje architektury, ile przez historię powstawania jednego, konkretnego domu. Krok po kroku można tu obserwować etapy budowy wraz z używanymi przy ich okazji narzędziami i wykonywanymi czynnościami. Zapoznani z wielkimi dziełami światowej architektury czytelnicy poznają tu budynek "od kuchni", dowiadując się, po co są fundamenty, z czego składają się ściany i stropy, nabierając świadomości, jak ważne jest właściwe rozlokowanie w każdym obiekcie wszystkich instalacji, okien, schodów.

Tekst i ilustracja

Współczesne książki o architekturze dla młodszych czytelników mają zacnych przodków. W latach 30. XX wieku Stefan i Franciszka Themersonowie napisali wierszowaną opowieść o zafascynowanym nowoczesnością inwestorze, który pragnie wznieść dla siebie wymarzone lokum. "Pan Tom buduje dom" z pomocą armii specjalistów, poznając zasady wznoszenia budynków oraz podobne realizacje z całego świata.

Książeczka jest zbiorem zabawnych perypetii roztrzepanego Pana Toma, a zarazem wielką apoteozą nowoczesności – epoki samolotów, telefonów, radia, elektrycznych dzwonków do drzwi, centralnego ogrzewania i kanalizacji.

Kilka dekad później, w czasach prefabrykacji i uprzemysłowienia budownictwa, Witold Szolginia napisał kilka niedużych książeczek o istotnych walorach edukacyjnych. "Domy z fabryki", "W podziemiach wielkiego miasta" czy "A jak Tomku w twoim domku" nie tylko przybliżają młodemu czytelnikowi walory współczesnego budownictwa, ale też przypominają choćby o oszczędzaniu wody i prądu.

Mimo wielu zmian na lepsze, polski krajobraz miejski wciąż wymaga naprawy. Dotarcie do najmłodszych mieszkańców miast z pomocą ciekawych książek pokazujących walory architektury jest bardzo ważne: te dzieci już niedługo będą decydowały o naszym otoczeniu. Teraz, gdy doskonałych książek o pięknych budynkach wydano już kilka, może warto poszerzyć tematykę o urbanistykę lub estetykę krajobrazu? Wiemy już, że są autorzy umiejący przekładać na obraz i tekst niełatwe do opowiedzenia najmłodszym tematy, wiemy też, że estetyczna edukacja od najmłodszych lat przynosi owoce. Może za pomocą książek uda się poprawić jakość przestrzeni polskich miast?

Język Polish

ilustracja dziecięca

ksiązki dla dzieci

Agnieszka i Daniel Mizielińscy

wydawnictwo dwie siostry

wydawnictwo wytwórnia

muzeum powstania warszawskiego