Michał Rusinek - Życie i twórczość | Artysta

Urodził się 31 stycznia 1972 roku w Krakowie. Literaturoznawca, tłumacz, pisarz. Wykładowca akademicki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Wieloletni sekretarz Wisławy Szymborskiej, a po jej śmierci – prezes fundacji noblistki. Jeden z najbardziej widocznych i medialnie rozpoznawalnych, wszechstronnych humanistów.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Michał Rusinek, fot. Wojtek Matusik/Polskapresse/East News

Text positon (deprecated)

Center

Michał Rusinek na swojej stronie internetowej sam pisze o sobie, że, jak na językoznawcę przystało, „wykłada”, „układa” i „przekłada”. Przytacza również anegdotę opisaną w jednej ze swoich książek, Pypciach na języku (2017), w rozdziale Pypcie z życia autora wzięte:

Zadzwoniła do mnie kiedyś pani z banku i zapytała, czy rozmawia „z panem Michałem Rusinek”. Odpowiedziałem uprzejmie, że tak, ale ja się deklinuję. Na co ona: „A, to przepraszam. Zadzwonię później”.

Rusinek sięga po różne gatunki literackie, jest autorem zarówno esejów, felietonów, tłumaczeń, limeryków, wierszy dla dzieci, tekstów piosenek i librett, scenariuszy telewizyjnych i filmowych, jak i książek naukowych oraz popularnonaukowych – poświęconych retoryce i językoznawstwu. Łączy akademicką precyzję z lekkością, przystępnością i swadą, jest obdarzony darem potoczystego opowiadania. Bierze pod lupę współczesną polszczyznę, by w sposób żartobliwy piętnować jej absurdy, zwracając też uwagę na jej wieloznaczności, różnorodność. Przełożył na język polski dzieła A. A. Milne’a, Roalda Dahla, czy Charlesa Schulza. Jego książki również są chętnie przekładane na inne języki.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Michał Rusinek podczas uroczystego odsłonięcia ławeczki Wisławy Szymborskiej w Kórniku, fot. Bartosz Jankowski/PAP

Obrazek

rusinek_szymborska_laweczka_pap_1ur.jpg

Sekretarzowanie u noblistki, które przeciągnęło się z planowanych kilku miesięcy do piętnastu lat i rozsławiło nazwisko Rusinka już na wczesnym etapie jego twórczości, opisał on w książce Nic zwyczajnego (2016). Kreśli on w niej wyjątkowy, zniuansowany portret Szymborskiej, ciekawie opisuje też okoliczności otrzymania przez nią najważniejszej literackiej nagrody. „Jestem jak kot – zagłaskana na śmierć” – pisze poetka w jednym z ówczesnych listów do przyjaciół, przytaczanych przez Rusinka. Pisarz wspomina także nieoczywiste młodzieńcze początki z poezją Szymborskiej:

Dwadzieścia lat wcześniej, przed maturą, jechałem autobusem w odwiedziny do koleżanki z klasy, która umierała na raka. Przychodziło do niej kilka osób na zmianę. Do każdego z nas miała jakąś prośbę. Ode mnie chciała pożyczyć wiersze Szymborskiej. Wiedziała, że moi rodzice mają sporą bibliotekę. Wziąłem więc kilka tomików, na pewno Sto pociech i Ludzi na moście. Wówczas wolałem zupełnie inną literaturę. Poezję Szymborskiej uważałem – nie wiem dlaczego – za kobiecą. A więc nie dla mnie. Koleżanka mieszkała na końcu Krakowa. Z nudów zajrzałem do „Stu pociech”:

„Ciągnęliśmy zapałki, kto ma pójść do niego./ Wypadło na mnie. Wstałem od stolika. / Zbliżała się już pora odwiedzin w szpitalu. (…) // Wyglądał, jakby się wstydził umierać. / Nie wiem, o czym się mówi takiemu jak on. / Mijaliśmy się wzrokiem jak w fotomontażu. (…) / / Rozbolała mnie głowa. Kto umiera? / Chwaliłem medycynę i trzy fiołki w szklance. / Opowiadałem o słońcu i gasłem. // Jak dobrze, że są schody, którymi się zbiega. / Jak dobrze, że jest brama, którą się otwiera” …

To był wiersz o mnie, wówczas. Ale inne wiersze też mówiły do mnie, w dodatku o takich rzeczach, o których wstydziłem się wtedy mówić i myśleć. Zaczytałem się. Przejechałem o kilka przystanków za daleko.

W swojej twórczości, również tej skierowanej do najmłodszych czytelników, nad którą często pracuje z siostrą rysowniczką, Joanną Rusinek, pisarz przykłada szczególną wagę do zabawy i gry językiem, tropi komizm, nonsens i humor. Lubi ironię. Opowiada o historii, jak w Zaklęciu na „w” (2011) czy Bibule w tapczanie. O Solidarności dla dzieci (2025) w sposób lekki, przystępny, wczuwając się w dziecięcą perspektywę. Nie unika osobistego, autobiograficznego tonu, wraca do własnego dzieciństwa. O filmie E.T. pisze w Bibule… tak:

Największe wrażenie zrobił na mnie nie stworek z kosmosu (podobne stworki pojawiały się w bajkach, które znałem), ale scena, w której dzieci zamawiają przez telefon pizzę, a po chwili ktoś ją przywozi w wielkim pudełku. Takich rzeczy nie było w innych filmach science fiction ani nawet w bajkach! Oczywiście teraz możemy zrobić to samo. Ba, możemy nawet zamówić pizzę przez internet, ale w latach 80. w Polsce było to nie do pomyślenia.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Wisława Szymborska i Michał Rusinek, Kraków, 2003, fot. Michał Mutor/AW

Obrazek

szymborsa_i_rusinek_awmm11004-2a.jpg

Nagrodzonego i przetłumaczonego na dziesięć języków Małego Chopina (2010) poświęcił kompozytorowi, Szalik (2023) znów Wisławie Szymborskiej. Po napisaniu Małego Chopina otrzymał od jednego z młodych czytelników listownie prośbę, by następnym razem napisał jednak o piłce nożnej.

Bohaterami jego Wierszyków domowych (2012) są przedmioty codziennego użytku takie jak: toster, odkurzacz i pomieszczenia w domu, na przykład kuchnia. Sam autor sugerował, że ta książka to propozycja dla współczesnych dzieci, „jak mogą się bawić, kiedy nie mają zabawek, a mają wyobraźnię”.

Wstęp do Ptaka Dodo, czyli co mówią do nas politycy (2023) literaturoznawca zaczyna od analizy hasła „Obyś żył w ciekawych czasach”, wyjaśniając, dlaczego właściwie jest to rodzaj przekleństwa, skoro przymiotnik „ciekawy” budzi raczej pozytywne skojarzenia. Tytuł jest nawiązaniem do ptaka dodo z Alicji w Krainie Czarów i jest to drugi, po Mrocznym Erosie. Pypciach na języku polityki (2021), wybór felietonów z „Gazety Wyborczej”. Rusinek przygląda się w nim retoryce polityków. W książce Zero zahamowań, czyli filolog słucha piosenek (2020) analizuje z kolei teksty piosenek disco polo i zespołu Ich Troje. Zbiór esejów zatytułowany Niedorajda, czyli co nam radzą poradniki (2019), okazuje się natomiast remedium na przekleństwo naszych czasów – poradniki wszelkiej maści. Znajdziemy tu rozdziały: Jak podrywać, Jak sprzedawać, Jak być inteligentem, Jak być paryżanką, Jak być mężczyzną, Jak przetrwać itd.

We wspomnianych już Pypciach na języku dowcipnie opisuje m.in. przygody ze spotkań autorskich, barwne językowe pomyłki dzieci, niebanalne nazwiska z nagrobków, zmiany zachodzące w języku, niefortunne zdarzenia językowe – słowem to, jak język żyje i przechodzi metamorfozy w przestrzeni publicznej i życiu codziennym.

Michał Rusinek chętnie zabiera też głos w debacie publicznej, komentując bieżące kwestie – ostatnio chociażby te związane ze sztuczną inteligencją. Kontrowersyjne „wskrzeszenie” w Off Radiu Kraków Wisławy Szymborskiej i spreparowanie jej wypowiedzi na temat koreańskiej noblistki jesienią 2024 roku uznał za eksperyment i żart, zgodził się na wygenerowanie jej głosu.

Należał do Rady Języka Polskiego VII kadencji (w latach 2019–2022).

Prowadzi cotygodniowy felieton na antenie Radia Nowy Świat.

Wybór książek:
Między retoryką a retorycznością, wyd. Universitas, Kraków 2003.
Prowincjonalne zagadki kryminalne, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2006 [współautorka: Antonina Turnau].
Limeryki, wyd. Santorski i S-ka, Warszawa 2006.
Jak przeklinać. Poradnik dla dzieci, wyd. Znak, Kraków 2008.
Retoryka codzienna. Poradnik nie tylko językowy, wyd. Znak, Kraków 2010 [współautorka: Aneta Załazińska].
Mały Chopin, wyd. Znak i Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, Kraków 2010.
Od mikmaka do zazuli. Atlas regionalizmów dla dzieci, wyd. Bezdroża, Gliwice 2020.
Wihajster, czyli przewodnik po słowach pożyczonych, wyd. Znak emotikon, Kraków 2020.
Zero zahamowań, czyli filolog słucha piosenek, wyd. Agora, Warszawa 2020.
Chuligator, czyli przewodnik po dziecięcych przekrętach, wyd. Znak, Kraków 2021.
Psia skrętka, czyli przewodnik po dziecięcych przekleństwach, wyd. Znak, Kraków 2021.
Mroczny Eros, czyli pypcie na języku polityki, wyd. Agora, Warszawa 2021.
Abecadło, wyd. Trefl, 2022.
Nadbagaż, czyli opowieści podróżne, wyd. Znak, Kraków 2024.
Laboratorium smaków, wyd. Literatura/Cogiteon, Łódź 2024.
Guzik. O Janie Brzechwie dla dzieci, wyd. Zygzaki, Poznań 2025.
Bibuła w tapczanie. O Solidarności dla dzieci, wyd. Agora, Warszawa, 2025.

Nagrody
2006 – Tomik wierszy Gdziekolwiek jestem – jest i Miś A. A. Milne’a w tłumaczeniu Rusinka otrzymał wyróżnienie w konkursie Świat Przyjazny Dziecku organizowanym przez Komitet Ochrony Praw Dziecka.
2006 – Retoryka codzienna otrzymała Nagrodę Rektora UJ.
2011 – Za książkę Mały Chopin Michał i Joanna Rusinek otrzymali włoską nagrodę Premio Vittoria Samarelli, przyznawaną przez Associazione Giuseppe Acerbi.
2012 – Michał Rusinek otrzymał nagrodę branży PR – PRoton w kategorii „rzecznik prasowy”.
2012 – Wierszyki domowe otrzymały tytuł Książki Roku Polskiej Sekcji IBBY.
2013 – Wierszyki domowe zostały wpisane na listę Białych Kruków – White Ravens [doroczny zbiór najciekawszych nowych publikacji dla dzieci z 50 krajów świata - przyp. red.].
2018 – Jaki znak Twój? Wierszyki na dalsze sto lat niepodległości otrzymały tytuł Książki Roku Polskiej Sekcji IBBY.
2021 – Dziecko Gruffalo Julii Donaldson w tłumaczeniu Rusinka uznane zostało za najlepszy przekład w Plebiscycie Lokomotywa.
2021 – Wihajster otrzymał Nagrodę Główną w konkursie Świat Przyjazny Dziecku organizowanym przez Komitet Ochrony Praw Dziecka.
2024 – Joanna i Michał Rusinek otrzymali Literacką Nagrodę Wielkopolskich Czytelników w kategorii „literatura dla dzieci” za książkę Szalik. O Wisławie Szymborskiej dla dzieci.
2025 – Nagroda Miasta Krakowa w dziedzinie kultury.

Wybór przekładów jego książek:
Mały Chopin: angielski (Antonia Lloyd-Jones), francuski (Claude-Henry Du Bord, Christophe Jeżewski), niemiecki (Joanna Manc), włoski (Silvano de Fanti), hiszpański (Gerardo Beltrán), portugalski (Teresa Swiatkiewicz), rosyjski (Anatol Roitman), szwedzki (Anders Bodegård), chiński (Wu Lan), japoński (Kōichi Kuyama), estoński (Doris Kareva), chorwacki (Krešimir Krnic), litewski (Birutė Jonuškaitė), niderlandzki (Ad van Rijsewijk), hindi (Mangalesh Dabral).
Pałac Prezydencki dla dzieci (2013): angielski (Antonia Lloyd-Jones)
Rok 1989. Mała książka o pewnej kurtynie, czekoladzie i wolności (2014): angielski (Antonia Lloyd-Jones)
Nic zwyczajnego: włoski (Andrea Ceccherelli)

Wybór przekładów (tłumaczeń Michała Rusinka):

1. John E. Morby, Dynastie świata. Przewodnik chronologiczny i genealogiczny, wyd. Znak, Kraków 1994.
2. Ian Venon Hogg, Słownik bitew świata, wyd. Znak, Kraków 1997.
3. Timothy Garton Ash, Teczka. Historia osobista, wyd. Znak, Kraków 1997.
4. Lesley Grant-Adamson, Jak napisać powieść kryminalną, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1999.
5. A. A. Milne, Kiedy byliśmy bardzo młodzi, wyd. Egmont, Warszawa 2005.
6. A. A. Milne, Mamy już sześć lat, wyd. Egmont, Warszawa 2005.
7. A. A. Milne, Gdziekolwiek jestem – jest i Miś. Puchatek, no i ja, wyd. Egmont, Warszawa 2006.
8. Geraldine McCaughrean, Piotruś Pan w czerwieni, wyd. Znak, Kraków 2006.
9. J.M. Barrie, Piotruś Pan i Wendy, wyd. Znak, Kraków 2006, wyd. Wilga, 2018.
10. Charles M. Schulz, Snoopy i porady życiowe, wyd. Nasza Księgarnia, Warszawa 2007.
11. Charles M. Schulz, Snoopy i kwestia przyjaźni, wyd. Nasza Księgarnia, Warszawa 2007.
12. Michael Bond, Paddington tu i teraz. Zupełnie nowa opowieść o niedźwiadku z mrocznych zakątków Peru, wyd. Znak, Kraków 2008.
13. Michael Bond, Paddington w ogrodzie, wyd. Znak, Kraków 2008.
14. Charles M. Schulz, Snoopy. Pieskie życie. Cz. 1 i 2, wyd. Nasza Księgarnia, Warszawa 2008.
15. Charles M. Schulz, Snoopy. Była ciemna, burzliwa noc. Cz. 1 i 2, wyd. Nasza Księgarnia, Warszawa 2008.
16. Julia Donaldson, Gruffalo, wyd. EneDueRabe, Gdańsk 2013, Wydawnictwo Tekturka, Lublin 2019.
17. Roald Dahl, Charlie i fabryka czekolady, Trefl, Gdynia 2021.
18. Roald Dahl, Matylda, Trelf, Gdynia 2021.

michał rusinek

wisława szymborska

literatura dla dzieci

polszczyzna

językoznawstwo