Mickiewicz, polska literatura i “Ruch Nowej Kultury”...
Jak podkreśla Chen, portret Mickiewicza naszkicowany przez Li Xuna należy do najbardziej wyrazistych w całym eseju – i to właśnie z niego “mógł autor czerpać największe wsparcie dla swojej teorii literatury rewolucyjnej”. Ta zaś miała stać się również częścią jego własnej praktyki artystycznej. Był wszak Lu Xun autorem nowatorskiej, społecznie zaangażowanej formuły literatury (w jej ramach w wyjątkowo realistyczny sposób opisywał między innymi chłopskie życie na wsi, biedę i zapóźnienie), która w dużym stopniu zrewolucjonizowała chińską literaturę. Sam stanął na czele tzw. Ruchu Nowej Kultury, który głęboko przeorał tradycyjną chińską kulturę na przełomie lat 20. i 30. XX wieku.
Warto dodać, że Mickiewicz i polska literatura odgrywały ważną rolę także w dalszej działalności przekładowej i publicystycznej Lu Xuna i jego brata Zhou Zuorena. Ten ostatni był autorem wielu tłumaczeń z polskiej literatury (tłumaczył między innymi Sienkiewicza, Konopnicką, Prusa, Żeromskiego) publikowanych w piśmie redagowanym przez Lu Xuna – przekłady te odegrały ważną rolę w kształtowaniu się nowej literatury chińskiej. Sam Lu Xun postulował przetłumaczenie na chiński “Chłopów” i “Ogniem i mieczem”. Współcześni sinolodzy zwracają uwagę na związki jego nowelistyki właśnie z twórczością Sienkiewicza.
Dla chińskich promotorów polskiej literatury istotne były nie tylko niepokojące analogie historyczne między tragicznym politycznym losem Polski (rozbiory) i sytuacją Chin, popadających – od czasów Pierwszej Wojny Opiumowej (1842) – w coraz większą zależność od obcych mocarstw. “Chińczycy – pisze Shih-Hsiang Chen – utożsamiali się z Polakami, widząc w nich inny uciemiężony naród”. Zainteresowanie polską literaturą, jak sugeruje Li Yinan, “głęboko tkwiło we wspólnej chęci buntu, rewolucji, patriotyzmu, zemsty”, a “wiele cech literatury polskiej odpowiada głównym postulatom Ruchu Nowej Kultury oraz jego estetycznym założeniom zaproponowanym przez Lu Xuna”.
Być może za najlepsze podsumowanie kariery Mickiewicza w Chinach – jako patriotycznego pisarza rewolucyjnego – uznać można publikację w 1929 roku w czasopiśmie "Pędzący Nurt” (Tie Liu) pierwszego przekładu ulubionego utworu Lu Xuna czyli “Ody do młodości”.
Sam Lu Xun do końca swojego życia walczył piórem o społeczne cele nowej literatury chińskiej, “atakując i obnażając demagogię i autorytaryzm, które doszły do głosu po Rewolucji [1911-1912 roku]. Tym samym – jak pisze Chen – do samej swojej śmierci w 1936 roku, pozostał wierny roli poety Mara”.
Autor: Mikołaj Gliński, październik 2023
Źródła: Shih-Hsiang Chen, “Polish Literature in China and Mickiewicz as Mara Poet”, w: “Adam Mickiewicz in World Literature”, 1956; Li Yinan, “Literatura polska w twórczości chińskiego pisarza Lu Xuna”; Li Yinan, “Recepcja literatury polskiej w Chinach. Wybrane zagadnienia”, 2015; Joanna Krenz, “Oświęcim, tani chleb i ziemniaki w ranach. Polska oczami chińskich poetów”, 2019.
