Teatr Rampa, Targówek Mieszkaniowy, Warszawa, 2024, fot. Mateusz Skwarczek / Agencja Wyborcza
Teatr na Targówku powstał w 1975 roku, a triumfy święcił na przełomie lat 80. i 90. Od 2021 roku funkcję dyrektora Rampy pełni Michał Walczak, rozwijając model autorskiego, muzycznego teatru stolicy. W 2025 roku Rampa celebruje swoje pięćdziesięciolecie spektaklami o Witkacym i operą na podstawie Złego i Dziennika 1954 Tyrmanda.
Założycielem i pierwszym dyrektorem teatru (w latach 1975–1982) był Marian Jonkajtys, który nadał mu muzyczno-estradowy profil. Targówek był wówczas przystanią dla największych gwiazd polskiej sceny – to tu debiutował Grzegorz Markowski i Artur Barciś, Alicja Majewska i Danuta Rinn występowały w rewii przebojów Kto chce piosenkę (1975) i przedstawieniu O zachowaniu przy stole Andrzeja Bianusza (1976) (oba w reżyserii Jonkajtysa). Aranżacjami i opracowaniem muzyki zajmowali się popularni kompozytorzy: Czesław Majewski (m.in. O zachowaniu przy stole) oraz Włodzimierz Korcz (m.in.: Bal u Czarnoksiężnika w choreografii i inscenizacji Henryki Komorowskiej, 1977; widowisko Toast weselny w reżyserii Jonkajtysa, 1977; Dziury na drodze, program satyryczno-kabaretowy w opracowaniu Jonkajtysa, 1979).
Za dyrekcji Jana Krzyżanowskiego (1982–1986) scena na Targówku zmieniła swój charakter, przekształcając się w teatr dramatyczny. W repertuarze pojawiły się takie tytuły, jak Betlejem polskie Lucjana Rydla w inscenizacji Henryka Giżyckiego (1984), Rozmowy uchodźców Bertolta Brechta w reżyserii Tadeusza Wiśniewskiego (1985) czy Jan Maciej Karol Wścieklica Stanisława Ignacego Witkiewicza przygotowany przez Andrzeja Marię Marczewskiego (1985). Obok nich powstawały też przedstawienia muzyczne i przeznaczone dla młodej widowni, na przykład zrealizowany przez Lidię Grzędzińską Król Maciuś Pierwszy według Janusza Korczaka (1985) czy Królowa przedmieścia Tadeusza Kwiatkowskiego w reżyserii Wiśniewskiego i z muzyką Władysława Powiadowskiego (1986). W zespole aktorskim byli wówczas między innymi Sława Przybylska, Józef Fryźlewicz, Mieczysław Voit i Barbara Horawianka.
W latach 1987–1997 za artystyczny kształt teatru odpowiadał Andrzej Strzelecki. Z jego nazwiskiem wiążą się duże sukcesy sceny, działającej od tamtej pory pod szyldem Rampa. Strzelecki wprowadził do zespołu młodych aktorów-wokalistów, czwórka z nich stworzyła w 1992 roku zespół o nazwie Kwartet Rampa (Grzegorz Kucias, Joanna Pałucka, Anna Ścigalska, Stefan Każuro). Szef Rampy zrealizował według własnych scenariuszy: pastiszowy wieczór składający się z przedwojennych piosenek – Cabaretro (1988), Muzykoterapię (1989), Sweet fifties (1989), Love (1991) oraz Kundla (1992). W Teatrze Rampa grany był też młodzieżowy musical Złe zachowanie z muzyką z Ain't Misbehavin Fatsa Wallera, słynny dyplom studentów warszawskiej szkoły teatralnej z 1984 roku, przygotowany pod kierunkiem Strzeleckiego z udziałem między innymi: Janusza Józefowicza, Piotra Furmana, Anny Majcher, Dariusza Odiji, Wojciecha Paszkowskiego, Piotra Siwkiewicza i Anny Ścigalskiej. Poza tym na Targówku można było zobaczyć cieszące się powodzeniem widowiska w reżyserii Magdy Umer: Zimy żal z muzyką Jerzego Wasowskiego i tekstami Jeremiego Przybory (1989) oraz Big Zbig Show, którego główną postacią był aktor, Zbigniew Zamachowski (1992).
Kolejnym dyrektorem artystycznym teatru został Krzysztof Miklaszewski (1997–2002). Nadał Rampie eklektyczny charakter. Na afiszu pojawiły się: rockowy musical Jeździec burzy Lou Risinga poświęcony Jimowi Morrisonowi i grupie The Doors w reżyserii Arkadiusza Jakubika (2000) oraz inscenizacje Miklaszewskiego – Sztuka Yasminy Rezy (1999) i Skala Bogusława Schaeffera (2001), a oprócz tego recital Agnieszki Matysiak Piosenki Piaf w reżyserii Jana Buchwalda (1999) oraz poetycki wieczór na podstawie wierszy Wisławy Szymborskiej – Życie na poczekaniu – przygotowany przez Jarosława Witaszczyka (2002).
Pomysłem kolejnego dyrektora artystycznego, Jana Prochyry było wprowadzenie sezonów reżyserskich. Na tej zasadzie Jan Szurmiej wystawił w Rampie między innymi Siódme – mniej kradnij Daria Fo (2003), muzyczną Wielką wodę według tekstów Agnieszki Osieckiej (2003) i Sztukmistrza z Lublina na podstawie prozy Isaaca Bashevisa Singera z muzyką Zygmunta Koniecznego (2004). Maciej Wojtyszko przygotował z kolei Kandyda, czyli optymizm według Woltera z piosenkami skomponowanymi przez Jerzego Derfla (2005) oraz Fredrowskie Nie uchodzi, nie uchodzi… czyli Damy i huzary (2006), a Cezary Domagała przebojową komedię Elżbiety Jodłowskiej Klimakterium… i już (2006) oraz familijne musicale z muzyką Tomasza Bajerskiego: Tajemniczy ogród według słynnej powieści Frances Burnett (2007) i Pinokia, czyli świerszczykowe opowieści (2009).
Na zdjęciu od lewej: Agnieszka Fajlhauer (Anetka), Elżbieta Jodłowska (Matka) i Leszek Abrahamowicz (Daniel) w scenie z przedstawienia „Jak stać się żydowską matką w dziesięć praktycznych lekcji” Paula Fuksa w reżyserii Jana Prochyry, fot. Jacek Kamiński / Teatr Rampa
W 1998 roku funkcję dyrektora Rampy przejął Witold Olejarz, który kierował sceną do 2021 roku. W tym czasie działalność artystyczna prowadzona była pod kierunkiem kolejnych dyrektorów artystycznych: Krzysztofa Miklaszewskiego i Jana Prochyry oraz kierowników artystycznych: Cezarego Domagały (kierownika Sceny Dziecięcej do sierpnia 2015, a później dyrektora artystycznego), Witolda Mazurkiewicza (Scena Kameralna), Grzegorza Mrówczyńskiego (Scena Mrowisko), Jakuba Wociala (Scena Muzyczna).
Rampa współpracowała też z grającym dla dzieci Teatrem Tańca i Muzyki Tintilo – ich wspólną produkcją był musical Świat Bastiana na motywach Niekończącej się historii Michaela Ende w reżyserii Teresy Kurpias (2009). Od 2016 roku teatr uczestniczy w Zintegrowanym Programie Rewitalizacji, tworząc program Otwarta Rampa – inicjatywę, której celem jest połączenie kultury z codziennym życiem mieszkańców Targówka Mieszkaniowego poprzez wspólne działania i współpracę. Teatr tworzy przestrzeń, w której poznaje potrzeby lokalnej społeczności, organizuje bezpłatne wydarzenia i zachęca do wspólnych aktywności. Projekt jest współfinansowany przez Biuro Kultury m.st. Warszawy.
Od 2021 roku funkcję dyrektora Rampy pełni reżyser i dramatopisarz Michał Walczak, który tak mówił o swojej nowej roli:
To był dla mnie naturalny wybór jako mieszkańca prawobrzeżnej Warszawy, zaangażowanego w jej życie kulturalne. Produkowałem spektakle i festiwale nowocyrkowe jako prezes fundacji i dowodziłem przez lata zespołem tworzącym kabaret literacki „Pożar w burdelu”. Różnorodność doświadczeń zawodowych chciałem rozwijać w instytucji a żaden warszawski teatr nie pasował do moich zainteresowań bardziej niż Rampa.
Kierowana przez niego instytucja jest jego zdaniem „ex-centrycznym teatrem na pograniczu”, między centrum, a peryferiami metropolii i jako dyrektor stara się wykorzystywać ten potencjał na różne sposoby, choćby czerpiąc z legend miejskich i lokalnego folkloru oraz literatury.
Propozycje Rampy przygotowane w sezonie 2021/2022 to: Niepokój nauczycielski, stand-up musical Agnieszki Makowskiej, Grand Musical Hotel w reżyserii Michała Walczaka, Testament Dziadersa zrealizowany przez Mateusza Płochę oraz międzypokoleniowa Niekończąca się historia w inscenizacji Magdaleny Miklasz i adaptacji Macieja Podstawnego. Rok później w teatrze zobaczyć było można takie spektakle, jak: Czarny Papież – hipnotyczny stand-up Andrzeja Konopki o Anatoliju Kaszpirowskim w reżyserii Michała Walczaka i z muzyką Marty Zalewskiej, W grobie się nie mieści, farsę wampiryczna przygotowaną w koprodukcji z Fundacją Teatr Malabar w reżyserii Marcina Bartnikowskiego i z muzyką Andrzeja Izdebskiego oraz Depesze – widowisko muzyczne z hitami Depeche Mode (opieka reżyserska Błażej Biegasiewicz, kierownictwo muzyczne Marta Zalewska).
W Rampie wznowiono też działalność zawieszonego w 2019 roku Pożaru w burdelu. W nowej formule i z nowym składem aktorskim (poza Andrzejem Konopką w niezmiennej roli Burdeltaty) powstały nowe spektakle: Gorączka wyborczej nocy (2023), Casanova. Warszawskie zauroczenie (2024) i Rasputin (2024).
W repertuarze Rampy oprócz widowisk wieloobsadowych aktorki i aktorzy teatru realizują solowe projekty: Anna Mierzwa odpowiedzialna była za Don’t give up i Kalinę, a Marcin Januszkiewicz – Osiecką po męsku czy Pokolenie Y.
W 2025 roku Teatr Rampa obchodzi swoje pięćdziesięciolecie. Z tej okazji oprócz kameralnych recitali komicznych, takich jak Retro Queen. Danuta Rinn Agnieszki Makowskiej, na dużej scenie można oglądać psychodeliczny musical Witkacja. Wodewil na krawędzi (reżyseria Cezi Studniak) i Złego. Warszawską jazz operę (na podstawie słynnej powieści i Dziennika 1954 Leopolda Tyrmanda) w reżyserii Jerzego Jana Połońskiego i w adaptacji Michała Walczaka, a także śledzić serial internetowy Była sobie Rampa w serwisie Youtube.
Autor: Monika Mokrzycka-Pokora, czerwiec 2011, aktualizacja: Zuzanna Liszewska, październik 2025.
www.teatr-rampa.pl
