Wisława Szymborska

Wisława Szymborska, fot. Piotr Guzik / Fotorzepa / Forum
Wisława Szymborska, fot. Piotr Guzik / Fotorzepa / Forum

Poetka i eseistka. Laureatka literackiej nagrody Nobla za rok 1996. Urodziła się 2 lipca 1923 r. w Bninie pod Poznaniem - według metryki, bo rodzinne przekazy wskazują Kórnik - związana całe życie z Krakowem, gdzie studiowała, mieszkała i pracowała. Zmarła 1 lutego 2012 tamże.

Celebrytka mimo woli

Dorobek poetycki Szymborskiej, ilościowo skromny - opublikowała ok. 350 wierszy - od trzeciego, popaździernikowego tomu "Wołania do Yeti" (1957) do pośmiertnie wydanego "Wystarczy" (2012), zawsze znajdował uznanie krytyki i czytelników.

Wisława Szymborska na gali z okazji przyznania Nagrody Nobla, Town Hall, Sztokholm, 1996, fot. Soren Andersson / AP / East News
Wisława Szymborska na gali z okazji przyznania Nagrody Nobla, Town Hall, Sztokholm, 1996, fot. Soren Andersson / AP / East News

Najbliższe otoczenie zapamiętało ją jako osobą skromną, ceniącą spokój. Nie uznawała pytań ingerujących w czyjąkolwiek prywatność, ani nie uważała za stosowne mówić o sobie. Źle znosiła wszelkie ostentacje czy celebry, stąd też ogłoszenie jej laureatką literackiego Nobla, kiedy to w miesiąc musiała udzielić więcej wywiadów, niż przez całe poprzednie życie, stanowi w jej życiu cezurę, nazywaną przez przyjaciół "tragedią sztokholmską".

 
Poetka nie lubiła rozmów o literaturze czy tajnikach poetyckiego warsztatu, wychodząc z założenia, że autor powinien się wypowiadać wyłącznie w swoich utworach. Emanujące z tekstów Szymborskiej pierwszorzędne poczucie humoru towarzyszyło jej na co dzień. Przejawiało się choćby w obdarowywaniu przyjaciół i znajomych kartkami z dowcipnymi kolażami własnej roboty lub loteryjkami, w których fantami były drobne upominki, najczęściej rozkosznie kiczowate.

"Życie miałam właściwie szczęśliwe, jednak było w nim wiele śmierci, wiele zwątpień. Ale oczywiście, ja o sprawach osobistych mówić nie chcę, a też nie lubiłabym, żeby mówili inni - ujawniła poetka Annie Bikont i Joannie Szczęsnej, autorkom albumu 'Pamiątkowe rupiecie, przyjaciele i sny Wisławy Szymborskiej' (1997). - Ja mam do ludzi inną twarz, dlatego pokazują mnie od strony anegdotycznej, jako osobę wesołą, która nic, tylko wymyśla gry i zabawy. […] jak mam zapaści, zmartwienia, to do ludzi nie wychodzę."

Dzieciństwo i młodość

Wisława Szymborska, 2003, fot. Anna Kaczmarz / Reporter / East News
Wisława Szymborska, 2003, fot. Anna Kaczmarz / Reporter / East News

Wisława to drugie imię Szymborskiej. Na pierwsze miała Maria, w zdrobnieniu (od Marychna) Ichna. Talent poetycki Ichny ujawnił się w latach dziecięcych, kiedy to za wierszyk, koniecznie zabawny, ojciec obdarowywał ją drobną monetą.

Ojciec, Wincenty Szymborski pracował jako zarządca dóbr hrabiego Władysława Zamoyskiego, początkowo w Zakopanem, gdzie leczył płuca. Kolejna choroba, tym razem serca, zmusiła go do opuszczenia gór. Wraz z żoną, Anną Marią z domu Rottermund i córką Nawoją przeniósł się do Kórnika, gdzie przyszła na świat jego druga córka, Wisława. Po śmierci hrabiego w 1924 r., Szymborscy przenieśli się do Torunia, a pięć lat później do Krakowa.

Z podwawelskim grodem poetka związała resztę swojego życia. Uczęszczała do Gimnazjum Sióstr Urszulanek, a podczas wojny uczyła się na tajnych kompletach i zdała maturę w 1941 r.. Chcąc uniknąć wywózki do Rzeszy, w 1943 r. została urzędniczką na kolei.

Niezwykły talent plastyczny pozwolił jej zilustrować nowe wydanie podręcznika "First steps in English" Jana Stanisławskiego. Wciąż pisała i w 1945 r. w krakowskim "Dzienniku Polskim" zadebiutowała wierszem "Szukam słowa". Rok później podjęła studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, po czym przeniosła się na socjologię, ale trudna sytuacja materialna zmusiła ją do przerwania nauki.

Poetka i redaktorka

W 1948 r. poślubiła poetę Adama Włodka. Zamieszkała z nim w Domu Literatów przy Krupniczej 22, gdzie na co dzień spotykała wybitne literackie osobowości. Małżeństwo z Włodkiem przetrwało do 1954 r., lecz nadal pozostali przyjaciółmi. Piętnaście lat później Szymborska związała się z pisarzem Kornelem Filipowiczem, choć się nie pobrali i mieszkali osobno.

   fragment  wiersza „Portret kobiecy” , Wisława Szymborska, posłuchaj całości na ninateka.pl

 

Pierwszy tom poetycki "Dlatego żyjemy" poetka wydała w 1952 r. i w tym samym roku została członkiem Związku Literatów Polskich. Pisanych w duchu epoki wierszy z tego, ani z następnego zbioru "Pytania zadawane sobie" (1954), autorka nigdy nie włączała do późniejszych wyborów czy antologii. Jerzy Illg w książce "O noblistach, kabaretach, przyjaźniach, książkach, kobietach" (2009) cytuje odpowiedź autorki na zarzuty osób wypominających jej lewicowe koneksje.

"No cóż, miałam nieszczęście być kiedyś istotą młodą, łatwowierną, słabo zorientowaną w sprawach, które powinnam była od razu należycie oceniać. Niektórzy mają jednak prawo sądzić mnie za to surowo - jeżeli są naprawdę przekonani, że kilka wierszy wtedy napisanych więcej waży na szali niż wszystkie, które napisałam potem."

W latach 1953-1966 Szymborska kierowała działem poezji w "Życiu Literackim", współredagowała z Włodzimierzem Maciągiem rubrykę "Poczta literacka", pisała felietony "Lektury nadobowiązkowe" (1967-1981), które później publikowała też w innych periodykach. Od 1983 r. współpracowała z "Tygodnikiem Powszechnym", wkrótce również z mówionym "NaGłosem". Od 1988 r. była członkiem Pen Clubu, a od 2001 - członkiem honorowym Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury.

 fragment  wiersza „Wielkie to szczęście” , Wisława Szymborska, posłuchaj całości na ninateka.pl

Światowa popularność

Wisława Szymborska na wieść o otrzymaniu Nagrody Nobla w literaturze, Zakopane, 1996, fot. Adam Golec / AG
Wisława Szymborska na wieść o otrzymaniu Nagrody Nobla w literaturze, Zakopane, 1996, fot. Adam Golec / AG

W Stanach Zjednoczonych, gdzie tomiki poetyckie sprzedają się na ogół w nakładach dwutysięcznych, pierwszy po Noblu wybór "View with a Grain of Sand" w tłumaczeniu Stanisława Barańczaka i Clare Cavanagh osiągnął nakład 120 tysięcy egzemplarzy. W Niemczech biły rekordy 60-tysięczne wydania w przekładzie Karla Dedeciusa, podobnie jak i w Szwecji kilkanastotysięczne w tłumaczeniu Andersa Bodegårda.

Jesienią 2000 r. w Wilnie, podczas "spotkania noblistów": Szymborskiej, Miłosza, Güntera Grassa, a także Tomasa Venclovy, polską poetkę czekała niespodzianka - aktorka Teatru na Małej Pohulance przygotowała monodram według jej wierszy. W przekładzie na język litewski. Jerzy Illg wspomina w swojej książce reakcję noblistki.

" 'Moje wiersze nie są do grania, do śpiewania ani do tańczenia. Moje wiersze są do czytania i do myślenia!'. W pewnym momencie przeraziła się: 'Rany boskie, przecież ja będę musiała potem pójść do garderoby, podziękować jej i coś powiedzieć!' […] Zapytałem później Wisławę: 'I co powiedziałaś tej aktorce?'. - 'Że nie miałam pojęcia, iż z moich wierszy można zrobić coś takiego'."

Polska noblistka nie tylko kochała, ale i doceniała zwierzęta, zwłaszcza małpy, czego wyraz dawała w swoich wierszach. Podziwiała Jane Goodall, która swoje życie poświęciła ochronie szympansów. Innym człowiekiem, z którym czuła duchową więź, był dla niej Woody Allen, ze swoim przewrotnie inteligentnym dowcipem.

Na pytanie Mariana Stali, dlaczego nie lubi patosu, Wisława Szymborska odpowiedziała:

"Zawsze, kiedy piszę, mam uczucie, jakby ktoś za mną stał i stroił błazeńskie miny. Dlatego bardzo się pilnuję i unikam, jak mogę, wielkich słów."

Janusz R. Kowalczyk, listopad 2012.

Polecamy:

Multimedia:

Wisława Szymborska czyta swoje wiersze [audio]

Nuremberg waits for Wislawa Szymborska

Wybrana bibliografia:

  • "Dlatego żyjemy", Warszawa: Czytelnik, 1952
  • "Pytania zadawane sobie", Kraków: WL, 1954
  • "Wołanie do Yeti", Kraków: WL,1957
  • "Sól", Warszawa: PIW, 1962
  • "Wiersze wybrane", Warszawa: PIW, 1964
  • "Sto pociech", Warszawa: PIW, 1967
  • "Wszelki wypadek", Warszawa: Czytelnik, 1972
  • "Wybór wierszy", Warszawa: PIW, 1973
  • "Wielka liczba", Czytelnik, Warszawa 1976
  • "Tarsjusz i inne wiersze", Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1976
  • "Ludzie na moście", Warszawa: Czytelnik, 1986
  • "Lektury nadobowiązkowe", Kraków: WL, 1992
  • "Początek i koniec", Poznań: a5, 1993
  • "Widok z ziarnkiem piasku", Poznań: a5, 1996
  • "Życie na poczekaniu", Kraków: WL, 1996
  • "Sto wierszy - sto pociech", Kraków: WL, 1997
  • "Chwila", Kraków: Wydawnictwo Znak, 2002
  • "Nowe lektury nadobowiązkowe: 1997-2002", Kraków: WL, 2002
  • "Rymowanki dla dużych dzieci", Kraków: Wydawnictwo a5, 2003
  • "Dwukropek", Kraków: Biblioteka Poetycka Wydawnictwa a5, 2005
  • "Zmysł udziału: wybór wierszy", Kraków: WL, 2006
  • "Nic dwa razy. Nothing Twice" (polsko-angielska edycja), Kraków: WL, 2007
  • "Miłość szczęśliwa", Kraków: a5, 2007
  • "Tutaj", Kraków: Znak, 2009
  • "Milczenie roślin", Kraków: Znak, 2011
  • "Wystarczy", Kraków, a5, 2011
Obrazek użytkownika janusz.kowalczyk
Janusz R. Kowalczyk
2015/12/02
Facebook Twitter Reddit Share
Wisława Szymborska
Dzieła
Michał Rusinek, "Nic zwyczajnego", okładka

Miał przez kilka miesięcy pomagać Szymborskiej w opanowaniu chaosu, jaki zapanował w jej życiu po przyznaniu Nobla, ale został jej sekretarzem na 15 lat. W książce "Nic zwyczajnego" Michał Rusinek opowiada o swojej pracy z poetką.Czytaj więcej »

Trzynaście ostatnich wierszy Wisławy Szymborskiej, fragmenty niedokończonych utworów oraz faksymilia rękopisów - wydane nakładem Wydawnictwa a5. Premiera: 20 kwietnia 2012...Czytaj więcej »

"Milczenie roślin" to szczególny wybór wierszy Wisławy Szymborskiej. Opublikowaną pod koniec 2011 roku książeczkę ilustrują frapujące fotografie Joanny Gromek-Illg. "Milczenie roślin" okazało się też ostatnim wyborem poetki wydanym za jej życia.Czytaj więcej »

Zbiór "Może to wszystko" to 40 wierszy Wisławy Szymborskiej w dwóch wersjach językowych - polskiej i ukraińskiej - ubranych w oryginalną formę graficzną.Czytaj więcej »

Nowy wybór wierszy Wisławy Szymborskiej - wydanie poszerzone o pełne tomy "Chwila" i "Dwukropek", z wyklejanką poetki na okładce, w zmienionej szacie graficznej.Czytaj więcej »

19 wierszy uderzających nagromadzeniem szczegółów widzialnego (i niewidzialnego) świata.Czytaj więcej »

Wisława Szymborska
Multimedia

- Czuję się spełniony. To najlepszy artystycznie czas w moim życiu – mówi Tomasz Stańko tuż przed największą trasą koncertową w swojej karierze. Czytaj więcej »

Okładka (nid 6366216)

Pokaz filmu dokumentalnego "End and Beginning - Meeting Wislawa Szymborska" odbędzie się w Sztokholmie, 28 kwietnia 2012. Dokument Johna Alberta Jansena zostanie pokazany w ramach serii wykładów "Nyfiken på Polen" (Ciekawy Polski). Czytaj więcej »

Okładka (nid 6351716)

Trzynaście ostatnich wierszy Wisławy Szymborskiej pojawi się w tomiku "Wystarczy", który ukaże się 20 kwietnia 2012 nakładem Wydawnictwa a5. Czytaj dalej

Wisława Szymborska
Artykuły
Ben Paloff z żoną Megan Thomas, również tłumaczką literatury polskiej. Fot. za uprzejmością Bena Paloffa.

Od Leśmiana po Masłowską – tłumacz i wykładowca University of Michigan Ben Paloff odpowiada na arcytrudne pytanie: czy Sienkiewicz może być interesujący dla czytelników anglojęzycznych? Czytaj więcej »

Spośród polskich książek, które ukażą się w 2016 roku, wybraliśmy 22 tytuły z różnych literackich półek: beletrystyki, biografistyki, literatury faktu, eseistyki i poezji. Każdy czytelnik znajdzie tu coś dla siebie. Czytaj więcej »

Książkę "Ein Deutsches Tagebuch" – wybór tekstów z "Kartek z dziennika" i "Dziennika dla dorosłych" – tygodnik "Die Zeit" umieścił na liście 10 najlepszych książek roku 2015. Czytaj więcej »

"Lala" po rosyjsku, czy "Lalka" po wietnamsku? Rok 2015 przyniósł nowe wydania tłumaczeń polskich książek na inne języki. Cieszy ich pojawianie się na księgarnianych rynkach, zwłaszcza tak wymagających jak anglojęzyczny czy też, z drugiej strony, rosyjski. Czytaj więcej »

Alice Milani, okładka komiksu "Wislawa Szymborska, Si dà il caso che io sia qui ", fot. materiały prasowe

Powieść graficzna o Wisławie Szymborskiej ukazała się we Włoszech i wywołuje duże zainteresowanie wśród miłośników jej poezji oraz mediów. Autorką książki z rysunkami jest włoska rysowniczka komiksów Alice Milani. Czytaj więcej »

Wisława Szymborska, 2003, fot. Anna Kaczmarz / Reporter / East News

Nakładem Książnicy Podlaskiej i Białostockiego Towarzystwa Esperantystów ukazał się zbiór 190 przetłumaczonych na język esperanto wierszy Wisławy Szymborskiej. Czytaj więcej »

Wisława Szymborska
Wydarzenia
6lis'14
12kwi'15

W Muzeum Noblowskim w Sztokholmie pokazano kolekcję kolaży Wisławy Szymborskiej. Dowcipne wyklejanki, jak określała je poetka, udostępnił szwedzki slawista i romanista, tłumacz i przyjaciel noblistki Anders Bodegard. Czytaj więcej »

2lut'14
13kwi'14

Krakowskie Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK pokaże 270 "wyklejanek" Wisławy Szymborskiej ze zbiorów Biblioteki Narodowej i kolekcji prywatnych. Czytaj więcej »

22paź'13

Poezję polskiej noblistki czyta wybitna hiszpańska aktorka Julia Gutiérrez Caba. Czytaj więcej »

9cze'13
2lip'13
Okładka (nid 6963763)

Warszawa w 3D i kolaże Szymborskiej - w stolicy Włoch odbędzie się 11. edycja festiwalu Corso Polonia. Czytaj więcej »

9maj'13
Okładka (nid 6922575)

Laurki i grafiki, liryki i limeryki, adoralia i rajzefiberki. A także pierwsze literackie próby kilkuletniej Wisławy Szymborskiej i niepublikowane nigdy skarby z jej archiwum trafiają właśnie do rąk czytelników. Czytaj więcej »

11maj'13
25maj'13

Nowojorski kwartet Tomasza Stańki już w maju wyruszy w międzynarodowe tournée promujące album "Wisława". Czytaj więcej »