Socjolog, historyk idei, wieloletni kierownik Zakładu Historii Myśli Społecznej w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, którego tezy były bardzo ważnym i wyrazistym głosem w polskiej debacie publicznej.
Jego rodzicami byli poeci oraz tłumacze Anna Kamieńska i Jan Śpiewak. Paweł Śpiewak studiował socjologię na Uniwersytecie Warszawskim, w 1984 roku uzyskał stopień doktora (na podstawie pracy zatytułowanej "Style liberalnego myślenia: anglo-amerykańska myśl polityczna lat czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku", napisanej pod kierunkiem prof. Jerzego Szackiego). W 2000 roku, przedstawiwszy rozprawę "W stronę wspólnego dobra" został doktorem habilitowanym nauk humanistycznych. Współtworzył założone w 1979 roku podziemne pismo "Res Publica". W latach 2005–2007 był posłem na Sejm. W 2011 roku został dyrektorem Żydowskiego Instytutu Historycznego i pełnił tę funkcję do 2020 roku.
Jest autorem książek takich jak "Ideologie i obywatele", "Midrasze: księga nad księgami", "Pamięć po komunizmie", "Żydokomuna". Zarówno w pracy naukowej, jak i obszernej publicystyce podstawowym przedmiotem jego zainteresowań były teoria i praktyka filozofii liberalnej. Od lat dwutysięcznych niezwykle ważnymi tematami stały się dla niego także judaizm oraz filozoficzny i teologiczny wymiar Zagłady. Był organizatorem Marszu Pamięci na rocznicę likwidacji getta warszawskiego, w którym co roku biorą udział setki warszawiaków. W 2013 roku otrzymał Nagrodę im. ks. Józefa Tischnera w kategorii "Pisarstwo religijne lub filozoficzne" za całokształt twórczości.
Osoby, które miały okazję chodzić na prowadzone przez niego zajęcia wspominają go jako wspaniałego nauczyciela, nie tylko obdarzonego charyzmą, lecz także potrafiącego poświęcić swoim studentom wiele uwagi i czasu. Jak pisze Karolina Wigura, historyczka idei, socjolożka, dziennikarka, członkini zarządu Fundacji Kultura Liberalna: "Paweł Śpiewak odegrał olbrzymią rolę w kształtowaniu biografii zarówno mojej, jak i środowiska "Kultury Liberalnej". Podarował nam, osobom skupionym wówczas wokół nieformalnego seminarium domowego, dziesięć lat swojego życia". Podsumowuje także jego metodę filozoficzną, której pozostawał wierny: "Dla Pawła myślenie było sprawą osobistą, najważniejszą i centralną. Wybierać należy takie tematy, które grają w nas wewnętrzną melodię. Jeśli jest to melodia wewnętrznego bólu – tym lepiej".