Od Brazylii po Katar: najciekawsze projekty polskich architektów

new_delhi_polska_ambasada_forum-0428259639.jpg, default, Ambasada Polski w New Delhi, Indie, proj. Witold Cęckiewicz i Stanisław Deńko, 1973-1978, fot. Łukasz Sokół/Forum, Od Brazylii po Katar: najciekawsze projekty polskich architektów

#architektura

Dla jednych praca za granicą była epizodem, dla innych – całym życiem. Choć żaden polski architekt nie zdobył jeszcze sławy na miarę Franka Gehry’ego czy Zahy Hadid, projektanci znad Wisły budowali na świecie rzeczy niezwykłe.

Lucjan Korngold – z Warszawy do São Paulo

Wieżowiec CBI Esplanada, 1948, São Paulo projekt: Luciaj Korngold, fot. São Paulo na foto

Lucjan Korngold, absolwent Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej z 1923 roku, był autorem kamienic i willi projektowanych dla prywatnych inwestorów. Nowoczesne, modernistyczne formy sprawnie łączył z klasyczną elegancją, co podobało się inwestującym w nieruchomości przedwojennym warszawskim mieszczanom.

W 1939 roku Korngold wraz z rodziną opuszcza Polskę, uciekając przed wojną i faszyzmem. Przez Włochy trafia do Brazylii – osiada w São Paulo. Przez wiele lat stara się nabyć uprawnienia do samodzielnej praktyki architektonicznej. Zanim to nastąpi, współpracuje z innymi architektami. Od połowy lat 40. XX wieku trwała w Brazylii doskonała koniunktura gospodarcza, inwestycji budowlanych było więc wiele. Lucjan Korngold projektował domy, osiedla, ale przede wszystkim wielkomiejskie biurowce, siedziby wielkich firm i banków, które wtedy rozwijały swoją działalność w Ameryce Południowej.

Realizacje komercyjne, tworzone dla dużych korporacji, były już inne niż warszawskie kamienice. W São Paulo Korngold zaczął projektować żelbetowe wieżowce o prostych, geometrycznych formach i rytmicznych podziałach elewacji. Unikalny charakter nadawał im za pomocą detalu – np. wprowadzając zaokrąglone naroże czy elementy ze stali.

Lucjan Korngold - realizacje [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Hala Dorton Arena, Raleigh, USA, proj. Maciej Nowicki, 1949

Maciej Nowicki, State Fair Arena, hala widowiskowo-sportowa, Raleigh, Karolina Północna,1950, fot. Tadeusz Barucki, Warschau

W 1945 roku Maciej Nowicki, architekt w czasie okupacji rysujący nowoczesne plany urbanistyczne dla przyszłej, odbudowanej z ruin Warszawy, został mianowany attaché kulturalnym w Chicago oraz polskim konsultantem przy budowie siedziby ONZ w Nowym Jorku. Zdecydował się nie wracać do kraju, zaczął m.in. prowadzić wykłady na Uniwersytecie Północnej Karoliny; łączył pracę teoretyczną z praktyką projektową. W 1949 roku zaprojektował halę sportowo-wystawienniczą Dorton Arena, do dziś opisywaną w podręcznikach do architektury na całym świecie.

Doradcy ONZ, pierwszy od prawej Maciej Nowicki, Nowy Jork, 1947, fot. ONZ

Hala, która pomieścić może 8 tysięcy widzów, jest wyjątkowym osiągnięciem konstrukcyjnym – w większości składa się z potężnego, wiszącego dachu. Dwie żelbetowe paraboliczne łuki stanowią stelaż podtrzymujący stalowe liny, które dźwigają szeroko nad wnętrzem rozpięte zadaszenie. Dzięki takiemu rozwiązaniu hali nie dzielą żadne słupy – dach nie wymagał dodatkowych podpór. Zaledwie 4 lata po oddaniu hali do użytku trafiła ona do zbioru dziesięciu budowli, które wywarły największy wpływ na amerykańską architekturę. W 1972 roku halę w Raleigh wpisano na listę narodowego dziedzictwa Stanów Zjednoczonych.

Budowa hali w Raleigh zakończyła się w 1953 roku, trzy lata po tragicznej śmierci architekta. Maciej Nowicki zginął w katastrofie lotniczej wracając z indyjskiego miasta Czandigarh, dla którego projektował dzielnicę rządową. Po śmierci Nowickiego projekt przejął i stworzył od nowa Le Corbusier.

Polscy architekci we Francji

Sala kongresowa w Perros Guirec w Bretanii, projekt: Andre (Andrzeja) Mrowca, fot. dzięki uprzejmości architekta

W latach 60. XX wieku wydziały architektury z Warszawy i z Gdańska otrzymały możliwość wysyłania swoich studentów na praktyki do Francji. Wielu z korzystających z takiej oferty młodych projektantów postanowiło nie wracać już do kraju – stąd dość liczna grupa polskich architektów, którzy niedługo później rozpoczęli własną praktykę projektową nad Loarą. W tamtym czasie rząd Francji realizował ogromny projekt "Villes Nouvelles", polegający na budowie nowych osiedli mieszkaniowych oraz całych miasteczek w rejonie Paryża – architekci byli potrzebni, pracy było mnóstwo.

W 2009 roku w siedzibie SARP w Warszawie odbyła się wystawa "ARCHIPOL EXPO", prezentująca dorobek polskich architektów pracujących od drugiej połowy XX wieku we Francji. To tam można było zobaczyć oryginalne, nawet dziś zaskakujące nowoczesnością osiedla komunalne projektu Iwony Buczkowskiej (m.in. w miejscowościach w Saint Dizier, Le Blanc Mesnil czy Ivry-sur-Seine), ekspresyjną, betonową salę kongresową w Perros Guirec w Bretanii, projektu Andre (Andrzeja) Mrowca, czy też wizjonerskie, utopijne projekty Witolda Zandfosa, który z Janem Karczewskim i Michelem Lefebvre'em stworzył "Grupę Miasto" i tworzył futurystyczne wizje, mające na celu – jak sam mówił – "zastosowanie nowatorskich technologii naukowo-przemysłowych do przestrzennego kompleksowego planowania i konstrukcji miast na ruinach urbanistyki XX wieku".

Stanisław Fiszer - postmodernista we Francji

Projekt Stanisława Fiszera, Teatr i Mediateka, Saint-Quentin-en-Yvelines, 1993

Jednym z architektów, którzy w latach 60. zdecydowali się przenieść swoją działalność zawodową do Francji, był Stanisław Fiszer. W 1972 roku założył w Paryżu własną pracownię Fiszer Atelier 41, w 1997 otworzył jej filię w Warszawie (współprojektował Centrum Giełdowe, jest autorem odbudowy Arkad Kubickiego na Zamku Królewskim i kompleksu stołecznych biurowców Miasteczko Orange).

Stanisław Fiszer czerpie z różnych stylów. Jak sam mówil, po wyjeździe z Polski "rozszerzyła się gama estetyk", które go inspirują. Przez niektórych realizacje Fiszera uznawane są wręcz za przykłady architektury postmodernistycznej, są bowiem skomponowane z detali i elementów o najrozmaitszej proweniencji. Do takich dzieł zalicza się m.in. gmach szkoły w Régalles z 1980 roku czy Teatr i Mediatekę w Saint-Quentin-en-Yvelines z 1994. W 1988 roku w paryskiej dzielnicy Marais powstało centrum badawcze francuskiego Archiwum Narodowego. Solidny, ciężki gmach Fiszer wykończył z użyciem kamienia oraz czarnego metalu. Niezwykłym gmachem jest monumentalny hotel na terenie Term Narodowych w miejscowości Aix-les-Bains, wybudowany w roku 2000. Modernistyczną prostotę architekt połączył tu z motywami antycznymi.

Stanisław Fiszer - realizacje architektoniczne [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Bohdan Paczowski - przez Włochy do Luksemburga

Rocade de Bonnevoie siedzib władz miasta, Luksemburg, projekt : Paczowski et Fritsch Architectes, 2007, fot. dzięki uprzejmości pracowni / www.apf.lu

Bohdan Paczowski był absolwentem Politechniki Krakowskiej, studiował także na Politechnice w Mediolanie. Na początku lat 60. na stałe zamieszkał zagranicą – najpierw we Włoszech, później w Paryżu. Później przeniósł się do Luksemburgu, gdzie współprowadził pracownię architektoniczną Paczowski et Fritsch Architectes. Poza pracą projektową Bohdan Paczowski pisał eseje o kulturze (ich zbiór pt. "Zobaczyć" w 2006 roku opublikowało wydawnictwo słowo / obraz terytoria), a także fotografował. Znany jest jego zbiór portretów artystów, związanych z paryską "Kulturą" czy cykl o Witoldzie Gombrowiczu.

Terminal portu lotniczego w Luksemburgu, 2008, *projekt :* Paczowski et Fritsch Architectes, 2007, fot. dzięki uprzejmości pracowni / www.apf.lu

Pracownia Paczowski et Fritsch Architectes powstała w 1989 roku i od tamtej pory w Luksemburgu oraz miastach Belgii, Francji czy Szwajcarii zrealizowała wiele projektów. Najważniejsze powstały w Luksemburgu. W 1994 roku zakończyła się rozbudowa siedziby unijnego Trybunału Sprawiedliwości: potężną, ukrytą za ciemnymi szybami bryłę poprzedza tu szereg mniejszych, obłożonych kamieniem pawilonów. W 2007 oddano do użytku Rocade de Bonnevoie, jedną z siedzib władz miasta, rok później – terminal portu lotniczego w Luksemburgu. Oba wyróżnia chłodna i nowoczesna forma, w której pierwsze skrzypce grają metal i szkło. Poza gmachami użyteczności publicznej zespół Bohdana Paczowskiego ma na koncie budynki mieszkalne, biurowce, obiekty komercyjne.
Bohdan Paczowski zmarł 26 stycznia 2017 roku w Luksemburgu.

Ambasada Polski w New Delhi, proj. Witold Cęckiewicz i Stanisław Deńko, 1973-1978

Ambasada Polski w New Delhi, projekt: Witold Cęckiewicz i Stanisław Deńko, fot. arch. SARP

W 1973 roku SARP ogłosił zamknięty konkurs architektoniczny na projekt polskiej ambasady w stolicy Indii, New Delhi. Do udziału zaproszono osiem zespołów projektowych, pierwszą nagrodę przyznano propozycji krakowskich architektów, Witolda Cęckiewicza i Stanisława Deńki. Na niezbyt dużej działce projektanci musieli zmieścić nie tylko sam gmach ambasady, ale i kilka obiektów towarzyszących, m.in. biura Radcy Handlowego, rezydencję Ambasadora, szkołę dla dzieci pracowników ambasady, obiekty rekreacyjne. Budowa kompleksu zakończyła się w 1978 roku.

Witold Cęckiewicz i Stanisław Deńko zdecydowali się sięgnąć po bardzo nowoczesny wówczas budulec, czyli żelbet. Za jego pomocą skomponowali zespół uniesionych na 11-metrowych słupach zespół prostych budowli, które dziś uważa się za jedną z ciekawszych realizacji powojennego modernizmu.

Byliśmy pod dużym wpływem Le Corbusiera, ale wtedy wszyscy byli pod jego wpływem. Myśmy starali się przełożyć język corbusierowski na indyjskie warunki, jeśli tak można powiedzieć – wspominał po latach pracę nad projektem Stanisław Deńko.

Ambasada Polski w New Delhi to geometryczny, prosty, modernistyczny gmach dopasowany do upalnego, indyjskiego klimatu: uniesienie budynku na słupach uwolniło duży, zacieniony teren, zaś dwuwarstwowy dach pozwala lepiej wentylować i chłodzić wnętrza. Sercem założenia architekci uczynili atrium z basenem, przewidzieli też liczne tarasy dostosowane do odbywania spotkań. Ważnym elementem architektury są betonowe, geometryczne kratownice, chroniące szklane elewacje przez przegrzaniem. Owe "łamacze światła", poza praktyczną, pełnią też funkcję dekoracyjną.

"Witold Cęckiewicz" - monografia architekta [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Polscy architekci na Bliskim Wschodzie i w Afryce

Al Othman Center, projekt: Wojciech Jarząbek, fot. mallsandstores-kwt.com — *Al Othman Center, projekt:* Wojciech Jarząbek, fot. mallsandstores-kwt.com

W latach 70. i 80. Współpraca polskiego rządu z kilkoma krajami Bliskiego Wschodu i Afryki zaowocowała także dorobkiem architektonicznym – polscy projektanci wyjeżdżali do Damaszku, Bagdadu, Trypolisu, Abu Zabi, ale i do Nigerii czy Ghany projektować tam osiedla, szkoły, hale widowiskowe, ale także plany urbanistyczne centrów miast i dzielnic.

Eksport architektury i urbanistyki był dumą Polski Ludowej oraz elementem politycznego i ekonomicznego poparcia, udzielanego przez blok krajów socjalistycznych nowopowstałym państwom w Afryce, na Bliskim Wschodzie i w Azji – pisali autorzy książki "Postmodernizm jest prawie w porządku. Polska architektura po socjalistycznej globalizacji".

Biblioteka Narodowa w Damaszku Syria, 1976, projekt: Jan Jacek Meissner, Małgorzata Mazurkiewicz, Marek Dunikowski i Wojciech Miecznikowski , fot. materiały prasowe Al-Assad Library (مكتبة الأسد الوطنية ) / www.alassad-library.gov.sy

Jeden z najważniejszych polskich architektów postmodernistycznych, Wojciech Jarząbek, autor wrocławskiego Solpolu, zaprojektował m.in. kompleks handlowo-biurowy Al Othman w Kuwejcie. Jan Jacek Meissner, Małgorzata Mazurkiewicz, Marek Dunikowski i Wojciech Miecznikowski są autorami monumentalnego gmachu Biblioteki Narodowej w Damaszku; zespół pod kierownictwem Wojciecha Zabłockiego opracował projekt złożonego z kilku obiektów ośrodka olimpijskiego w Latakii w Syrii, a Stefan Kuryłowicz i Jakub Wacławek brali udział m.in. w konkursie na projekt gmachu Parlamentu w Algierze. Generalnym konsultantem przy tworzeniu Planu Ogólnego Bagdadu był Tadeusz Ptaszycki, główny projektant Nowej Huty (plan opracowywało państwowe biuro Miastoprojekt Kraków).

Budynek mieszkalny przy Dessauer Straße 34/35 w Berlinie, proj. Romuald Loegler, 1991-1993

Projekt Romuald Loegler, IBA’87 , Berlin-Kreuzberg, 1987, fot. www.loegler.com.pl

Internationale Bauausstellung (IBA, Interbau) – to międzynarodowa wystawa urbanistyczno-budowlana organizowana w Niemczech w różnych okresach XX wieku (przed i po II wojnie światowej). W ramach każdej z wystaw zaproszeni architekci projektowali miejskie obiekty, nierzadko innowacyjne i eksperymentalne, mające być odpowiedzią na aktualne problemy miast, np. kwestie taniego budownictwa mieszkaniowego. Jedną z najważniejszych z cyklu wystaw była ta zorganizowana w 1987 roku w Berlinie. Rem Koolhaas, Aldo Rossi, Zaha Hadid, Hans Hollein, Arata Isozaki, Rob Krier i wielu innych architektów projektowało na odbywającą się w dzielnicy Kreutzberg wystawę budynki-plomby. Bo problem, jaki poruszała IBA’87, dotyczył rewitalizacji miast, ich odbudowy, rekonstrukcji i uzupełnień w historycznej zabudowie.

W ramach IBA’87 swój projekt w Berlinie zrealizował także Romuald Loegler, autor m.in. gmachów Filharmonii w Łodzi i Opery Krakowskiej. Przy Dessauer Straße 34/35 stanął budynek mieszkalny, będący wynikiem dokonanej przez Loeglera analizy sytuacji urbanistycznej częściowo zniszczonej w czasie wojny historycznej dzielnicy. Narożny, czterokondygnacyjny budynek został zaprojektowany w oparciu o podstawowe figury geometryczne – kwadrat i prostokąt. Na tynkowane płaszczyzny elewacji nałożona została ceglana kratownica, porządkująca układ różnej wielkości okien i nadająca jej harmonijny rytm.

Twórczość Romualda Loeglera z lat 80. Uważana jest za jeden z ciekawszych przykładów architektury postmodernistycznej. Dom w Berlinie także należy do tego nurtu, bo, podobnie jak inne wzniesione na wystawę IBA’87 obiekty, jest formą dialogu z historycznym otoczeniem i parafrazą motywów znanych z dawnych epok.

Projekty Romualda Loeglera [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Ambasada RP, Tokio, Japonia, proj. Krzysztof Ingarden, Jacek Ewý, 1994-2001

Ambasada RP Tokio, 2002, projekt: Krzysztof Ingarden, Jacek Ewý, fot. pracownia Ingarden & Ewý / http://www.iea.com.pl

Krzysztof Ingarden, współtwórca krakowskiej pracowni Ingarden & Ewý po raz pierwszy wyjechał do Japonii w 1977 roku. W latach 80. Pracował w biurze Araty Isozakiego. Wielokrotnie odwiedzał Japonię, od 2002 roku jest honorowym konsulem tego kraju w Polsce. To właśnie jego pracownia jest odpowiedzialna za projekt polskiej ambasady w Tokio. Gmach wybudowano w 2001 roku, projekt powstał w latach 1994-1999.

Niewielką działkę należało zagospodarować tak, aby wielkość i kształt budynku dostosować do skali wąskiej ulicy, tworząc jak największą otwartą przestrzeń publiczną przed budynkiem. Jednocześnie należało nadać budynkowi charakter oficjalny, choć nie ostentacyjnie reprezentacyjny. (…) Istotnym zadaniem było ukazanie związku architektury z tradycją polską – tak architekci opisują wyzwanie, jakie przed nimi stało.

Bryłę ambasady rozbili na dwie części. Jedną stanowi dość prosty budynek biurowo-administracyjny, do którego wejście znajduje się w pawilonie dostawionym do fasady. Ceglany, owalny pawilon wyposażono w podwieszony na linach daszek chroniący wejście. Cała kompozycja jest echem średniowiecznego barbakanu z otwartym – a więc zapraszającym do środka – mostem zwodzonym. Zamierzoną powagę i elegancję bryły placówki dyplomatycznej architekci osiągnęli sięgając po stosowne materiały: ciemną cegłę na elewacjach pawilonu wejściowego oraz jasny kamień i szkło w budynku głównym.

Krzysztof Ingarden i Jacek Ewý - projekty [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

WWAA w Katarze

Projekt polskiego pawilonu na EXPO 2010 w Szanghaju, fot. materiały promocyjne

Młodej warszawskiej pracowni WWAA rozgłos i sławę przyniósł projekt polskiego pawilonu, przygotowany na wystawę światową EXPO, odbywającą się w Szanghaju w 2010 roku. Pawilon z elewacjami z perforowanej na wzór ludowych wycinanek sklejki spodobał się tak bardzo, że… został splagiatowany. Jego dosłowna kopia została zbudowana w Dubaju.

Architekci z WWAA nie obrazili się jednak na Bliski Wschód, bo od 2013 roku współpracują z telewizją w Katarze. Na zamówienie National Qatar Television przygotowali kilka projektów wystroju studia telewizyjnego, m.in. na potrzeby teleturnieju Ched Halak czy porannego programu Sabah Rabah czy na potrzeby programu z okazji Qatar National Day 2013. Warto pamiętać, że członkiem zespołu pracowni WWAA jest ceniony scenograf, Boris Kudlička.

Język Polish

Lucjan Korngold

Bohdan Paczowski

Culture.pl w Brazylii