Choreograf baletowy, reżyser, pedagog. Wieloletni tancerz Polskiego Baletu Narodowego. Realizuje choreografie na zamówienia scen baletowych w Polsce oraz za granicą, kierownik baletu Teatru Wielkiego w Poznaniu w latach 2018–2025. Zachwyca widzów dziełami, w których w autorski sposób na nowo odczytuje klasykę.
Robert Bondara, urodzony w 1983 roku w Łodzi, jest jednym z najciekawszych współczesnych polskich choreografów baletowych. Absolwent łódzkiej szkoły baletowej, zaczynał karierę jako tancerz, szybko jednak ujawnił się jego talent choreograficzny i już w 2011 roku otrzymał pierwsze zlecenia na pełnospektaklowe balety. Tworzy na zamówienia Teatru Wielkiego – Opery Narodowej w Warszawie, Teatru Wielkiego w Poznaniu, Opery Novej w Bydgoszczy, a także dla zagranicznych instytucji, m.in West Australian Ballet, Litewskiego Narodowego Teatru Opery i Baletu w Wilnie czy Company | E w Waszyngtonie. Choreograf nagradzanych dzieł Persona, Zniewolony umysł, Świtezianka, Legendy Bałtyku, Don Juan i Królowa Śniegu, a także rozsławionego za granicą duetu Take Me With You do muzyki Radiohead. W latach 2018–2025 kierownik baletu Teatru Wielkiego im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu.
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
„Persona”, fot. Ewa Krasucka / Teatr Wielki Opera Narodowa
Obrazek
persona_img_9104_fot_ewa_krasucksa_twon_.jpg
Tancerz
W 2002 roku ukończył Państwową Szkołę Baletową im. Feliksa Parnella w Łodzi. Kontynuował edukację na studiach magisterskich z pedagogiki baletowej na Uniwersytecie Muzycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie (2002–2007), z którym związany był później jako wykładowca. Jest także absolwentem studiów podyplomowych dla menedżerów kultury w warszawskiej Szkole Głównej Handlowej (2012–2013).
Jako młody tancerz z dyplomem otrzymał angaż wpierw w Teatrze Muzycznym w rodzinnej Łodzi (2002–2003), następnie w Teatrze Wielkim im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu. W obu teatrach zaczynał jako tancerz i awansował na koryfeja.
Po dwóch sezonach w Poznaniu w 2005 roku dołączył do zespołu baletowego w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie. W 2010 roku, już po przekształceniu zespołu w Polski Balet Narodowy, został koryfejem. Tańczył zarówno w baletach klasycznych, jak i w przedstawieniach choreografów współczesnych, jak Jiří Kylián, John Cranko, Krzysztof Pastor, Alexei Ratmansky, Emil Wesołowski i Emanuel Gat. Występował w znamienitych spektaklach: w Onieginie (chor. John Cranko, 2007) jako Leński, w Jeziorze Łabędzim – jako Rotbart (chor. Krzysztof Pastor, 2017), w Romeo i Julii w choreografii Emila Wesołowskiego wcielił się w Tybalta (2008), zaś w choreografii Pastora wystąpił jako ojciec Julii (2014). Tańczył także między innymi partie w baletach Kurt Weill (chor. Pastor, 2009), Tristan (chor. Pastor, 2009), Święto wiosny (chor. Emanuel Gat, 2011). Ostatnim spektaklem, w którym zatańczył, kończąc swoją karierę tancerza baletowego w 2018 roku, była Dama Kameliowa (chor. John Neumeier), w której wcielił się w ojca Armanda – Monsieur Duvala.
Persona i Zniewolony umysł
Już pierwsze próby choreograficzne Bondary ujawniły niezaprzeczalny talent i wprowadzały powiew świeżości, który z miejsca przykuł uwagę środowiska baletowego. Jego kameralny duet Andante con moto do muzyki z Koncertu fortepianowego Wojciecha Kilara przedstawiony w 2008 roku na Pierwszym Ogólnopolskim Konkursie Choreograficznym im. Bronisławy Niżyńskiej w Warszawie przyniósł Bondarze II nagrodę (pierwszej nie przyznano) oraz Nagrodę Specjalną Towarzystwa im. Witolda Lutosławskiego. W kolejnym sezonie wziął udział w pierwszych warsztatach choreograficznych Kreacje, inicjatywie dziś już będącej tradycją warszawskiego zespołu baletowego. Choreografia, którą wówczas stworzył, When You End and I Begin…, do muzyki Pawła Szymańskiego (2009), rok później została włączona do kameralnego repertuaru zespołu (Alpha i inne). Druga edycja Kreacji w 2010 roku także okazała się niezwykle owocna – jego praca The Garden's Gates (muz. Szabolcs Esztényi) została nagrodzona przez dyrektora Pastora zamówieniem na nowy spektakl autorski do repertuaru Polskiego Baletu Narodowego.
W rezultacie Bondara stworzył pełnospektaklową choreografię pt. Persona (do muzyki Arvo Pärta, Pawła Szymańskiego i Aldony Nawrockiej), której premiera odbyła się we wrześniu 2011 roku na deskach kameralnej sceny warszawskiego Teatru Wielkiego. W swojej pracy choreograf zadawał pytanie, na ile jesteśmy autonomicznymi istotami, a na ile odbiciem społeczeństwa i innych ludzi, sięgając po pojęcie persona wprowadzone przez Carla Gustava Junga. Spektakl został znakomicie przyjęty przez widownię i krytyków: „Baletem Persona Robert Bondara udowodnił swój talent – pisał dla Rzeczpospolitej Jacek Marczyński. – […] potrafi tworzyć wyraziste, plastycznie czyste obrazy, a jego taniec cechuje duża dyscyplina” (Rzeczpospolita.pl, 19.09.2011).
Styl wyświetlania galerii
wyświetl slajdy
Jego debiutem pełnospektaklowym było jednak inne dzieło. Jeszcze przed premierą Persony Bondara zrealizował w 2011 roku Zniewolony umysł na motywie zbioru esejów Czesława Miłosza dla bydgoskiej Opery Novej – pierwszy balet współczesny na deskach tego teatru. Rozprawa o systemie totalitarnym autorstwa polskiego noblisty była zaskakującym punktem wyjścia do spektaklu baletowego, jednak już wtedy Bondara pokazał, że chce opowiadać historie na nowo, często uwspółcześniając je lub sytuując poza czasem. Zniewolony umysł w jego przedstawieniu był zatem, jak podkreślał choreograf, opowieścią o „ludzkiej duszy, o namiętnościach i ambicjach, o zakłamaniu i prawdzie, o okrucieństwie człowieka i historii”, zaś scenografia i kostiumy, nieodnoszące się do żadnego konkretnego momentu historii, podkreślały uniwersalny charakter jego dzieła.
Nie było zaskoczeniem, gdy Bondara za swoje dokonania w 2011 roku otrzymał Teatralną Nagrodę Muzyczną im. Jana Kiepury w kategorii Choreograf Roku. Pozostawała jedynie ciekawość, co jeszcze pokaże.
Nie musiał czekać długo na zamówienie dla zagranicznego zespołu. W 2013 roku dla Litewskiego Narodowego Teatru Opery i Baletu w Wilnie Bondara stworzył dwuaktowy spektakl Čiurlionis, upamiętniający wybitnego litewskiego artystę, Mikalojusa Konstantinasa Čiurlionisa. Inicjatorem pomysłu na spektakl był Giedrius Kuprevičius, autor muzyki i libretta, zaś propozycję stworzenia choreografii złożył Bondarze Krzysztof Pastor, ówczesny dyrektor Litewskiego Baletu Narodowego. Choreografowi zależało, by stworzyć spektakl o Čiurlionisie jako prawdziwej postaci, nie o mitach, które wyrosły wokół jego życia. Czerpał zarówno z elementów klasycznych baletu, jak i z tańca współczesnego. Początkowo baletnice tańczyły na płaskim obuwiu, dopiero we wznowieniu baletu w 2025 roku na nogach tancerek pojawiły się pointy. W rozmowie z Marczyńskim Bondara mówił o swoim podejściu do klasyki:
Text
Kiedyś w pewnym stopniu buntowałem się przeciwko klasyce i coś z tego nadal we mnie pozostało. Dziś, gdy stosuję taniec na pointach, staram się poszerzać jego granice. Nie chcę operować gotowymi strukturami choreograficznymi, wolę tworzyć coś od podstaw. Wiele zależy od tancerzy, których mam do dyspozycji. Jeśli mają wykształcenie klasyczne, to ciekawe jest nie tyle korzystanie z ich wyuczonych umiejętności, ile próba skłonienia ich do poszerzenia doświadczeń.
Autor cytatu
Marczyński, J., Mój kawałek baletowej podłogi, „Ruch Muzyczny” 2020, nr 12
W kolejnych latach Bondara wielokrotnie, jako gościnny choreograf, inscenizował swoje prace za granicą. W 2016 roku, na zaproszenie Paula Gordona Emersona, dyrektora artystycznego Company | E, stworzył choreografię będącą częścią spektaklu tanecznego Generations: Poland, którego założeniem było ukazanie prac polskich twórców czterech pokoleń. Bondara stworzył wówczas duet Didi and Gogo. Tworzył także m.in. dla Chemnitz Ballett (Winterreise z muzyką Franza Schuberta, 2019), Moving Arts z Kansas City (8m68 z muzyką Amona Tobina, 2019), Czeskiego Baletu Narodowego (Król Roger Karola Szymanowskiego, 2026), Baletu Moskiewskiego Akademickiego Teatru Muzycznego im. Stanisławskiego i Niemirowicza-Danczenki (Take Me With You (duet), Radiohead, 2021) czy West Australian Ballet (Nothing Twice, 2024).
Radiohead i opera sprzed stu lat
Bondara, zwłaszcza w początkowych etapach swojej działalności choreograficznej, sięgał do polskiej klasyki: tworzył choreografie do utworów Szymanowskiego (Harnasie i Stabat Mater, Opera Nova, Bydgoszcz, 2016), w oparciu o klasykę polskiej literatury (Świtezianka Eugenisza Morawskiego, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa, 2017), pracował także przy dziełach z szeroko pojętej klasyki baletu (m.in. Cudowny mandaryn Beli Bartóka, Opera Wrocławska, 2014). Za każdym razem udowadniał, że nawet realizując znane publiczności tytuły lub utwory, pokaże je w sposób całkowicie autorski, zaskoczy, pobudzi do myślenia, oczaruje możliwościami, jakie daje balet.
Do dziś jedną z najsłynniejszych prac Bondary, wyznaczającą także ważny punkt w jego karierze, jest Take Me With You do utworu Reckoner zespołu Radiohead – pierwotnie duet, którego nagranie z 2017 roku w wykonaniu Yuki Ebihary i Kristófa Szabó udostępnione na kanale Youtube choreografa przekroczyło 6 i pół miliona wyświetleń. Płynny taniec dwojga tancerzy do hipnotyzującego głosu Thoma Yorke’a przekazuje całą gamę emocji i jest wizytówką mistrzowskiego warsztatu Bondary. Po latach choreograf rozbudował miniaturę, wykorzystał w sumie pięć utworów Radiohead, dodał nowe duety, partie solowe i zespołowe. Choreografia była w 2021 roku częścią wieczoru baletowego BER w poznańskim Teatrze Wielkim, a jego premiera, ze względu na pandemię, odbyła się online, dzięki czemu zgromadziła imponującą widownię, której nie pomieściłby żaden teatr. Take Me With You jest wystawiane w wielu krajach i posiada dwadzieścia różnych obsad. Sam zespół Radiohead udostępnił w swoich mediach społecznościowych informację o wykonaniu West Australian Ballet. Praca przyczyniła się do wzrostu rozpoznawalności choreografa za granicą i przyniosła wielkie uznanie dla jego talentu.
W poszukiwaniu wciąż nowych wyzwań Bondara w 2017 roku podjął się pracy przy operze i to nie tylko jako choreograf, ale także reżyser zapomnianego dzieła Feliksa Nowowiejskiego Legenda Bałtyku z 1924 roku, opowiadającego o świecie słowiańskich legend, zatopionym w Bałtyku mieście i historii miłosnej Domana i Bogny. Wystawiona w Teatrze Wielkim w Poznaniu opera zachwyciła krytyków, poruszyła widzów, a Bondara znów dał się poznać jako twórca, który odczytuje dawne dzieła na nowo. Wrażenie na miłośnikach tańca wywarł szczególnie drugi akt zawierający wielką scenę baletową. Legenda Bałtyku została nagrodzona Teatralną Nagrodą im. Jana Kiepury w kategorii Najlepszy spektakl roku, zaś Bondara otrzymał tytuł najlepszego reżysera.
Do świata opery Bondara powrócił w 2025 roku jako reżyser i choreograf Króla Rogera Karola Szymanowskiego wystawianego w Operze Novej w Bydgoszczy.
Kierownik zespołu baletowego
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
„Bolero”, fot. Teatr Wielki im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu
Obrazek
bolero_001543photo_fot_teatr_wielki_opera_poznan.jpeg
W 2018 roku Bondara zakończył karierę tancerza i wówczas mógł już w pełni poświęcić się pracy twórczej. W nowym sezonie 2018/2019 otrzymał angaż na stanowisku kierownika zespołu baletowego w Teatrze Wielkim im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu. Było to zupełnie nowe wyzwanie: regularna praca z zespołem ma inną dynamikę niż rola gościnnego choreografa, prezentuje inne możliwości, ale i zobowiązania wobec tancerzy. Stało przed nim ważne zadanie wzmocnienia zespołu, który, jak głosiła powszechna opinia, nie był wówczas w najlepszej kondycji.
Pierwszą choreografią, którą Bondara stworzył ze swoim zespołem, był Don Juan z muzyką Christopha W. Glucka, Jana Sebastiana Bacha, Alessandro Marcello i Alfreda Schnittkego (2020), dzieło uznane za wybitne, dość powiedzieć, że wyróżnione Teatralną Nagrodą Muzyczną im. Jana Kiepury w kategorii Najlepsza choreografia. Spektakl wystawiony był cztery razy, po czym przyszła pandemia, a wraz z nią zamknięcie teatrów i przesunięcia kolejnych planowanych premier, które mogły odbyć się dopiero w kolejnym roku.
Wtedy też przyszło ożywienie. Na koniec sezonu, w czerwcu, zespół baletowy pod kierownictwem Bondary zaprezentował widowni spektakl, który był ukłonem w stronę tradycji i przeszłości teatru. Na wieczór baletowy Ślady składały się Adagio na smyczki i organy Conrada Drzewieckiego (Albinoni), Powracające fale Emila Wesołowskiego, Kilka krótkich sekwencji Jacka Przybyłowicza i 8m68 Bondary. Wszyscy twórcy – Drzewiecki, Wesołowski, Przybyłowicz i Bondara – byli w różnych czasach związani z Teatrem Wielkim w Poznaniu, spektakl prezentował zatem podróż w głąb historii zespołu.
Następną premierą pod kierownictwem Bondary był w październiku 2021 roku spektakl BER, którego częścią była rozsławiona dziś choreografia Take Me With You. Zaś w 2024 roku w wieczorze baletowym 4: Pastor / León i Lightfoot / Bondara kierownik zespołu pokazał swoją autorską choreografię do Bolera Ravela, która z miejsca urzekła krytyków i widzów. Stefan Drajewski pisał:
Text
Bondara z żelazną dyscypliną dba o odczytanie rytmu i dynamiki, która jest widoczna w ruchu każdego tancerza osobno i w grupie. Choreograf wpadł na pomysł, że ideę Ravela można oddać nie tylko przez narastającą dynamikę ruchu czy włączanie coraz to większej grupy tancerzy. Bondara operuje cały czas dużym zespołem, z którego wydzielił czternaścioro solistów. To oni podejmują akcje solowe, w duecie, tercecie… aż do mniejszych lub większych grup, by po chwili wrócić na swoje miejsce. Ten proces namnażania solistów jest fantastyczny i nowatorski.
Autor cytatu
Drajewski S. Cztery razy sukces. Kultura u Podstaw, 11.07.2024
Choreograf nie przestał jednak tworzyć dzieł pełnospektaklowych i sięgać po znane widowni tytuły, które – niezmiennie – opowiadał w autorski sposób. W 2022 roku w Operze Novej w Bydgoszczy zaprezentował Alicję w Krainie Czarów, zaś w 2023 roku wraz ze swoim zespołem przygotował balet Królowa Śniegu, oba tytuły z muzyką Przemysława Zycha. W 2025 roku postanowił opowiedzieć swoją wersję szekspirowskiego dramatu o Romeo i Julii w spektaklu R+J – tą nowatorską realizacją zaskoczył wszystkich. Zrezygnował z muzyki Prokofiewa i z klasycznego libretta, zamiast tego wykorzystał muzykę współczesnych wykonawców, takich jak U2, The Cardigans czy Massive Attack oraz muzykę graną na żywo przez zespół Bibobit, a z miłosnej historii uczynił opowieść o konfliktach, jakie rządzą światem.
Text
Robert Bondara w R+J wchodzi w najprzeróżniejsze role i we wszystkich jest dobry. Potrafi ułożyć atrakcyjną, pełną technicznych trudności choreografię, jest kompetentny literacko i muzycznie, pokazuje zespół baletowy, który wykształcił i scalił
– pisała Jagoda Ignaczak (taniecPOLSKA.pl).
Przez czas swojego kierownictwa w poznańskim teatrze Bondara starannie dobierał repertuar, zapraszał do współpracy twórców z Polski i ze świata, zainicjował wieczory choreograficzne młodych twórców Spectrum. W 2025 roku, po siedmiu latach, odszedł z teatru, zostawiając go umocnionym i gotowym na dalsze wyzwania.
Opowiedzieć balet współcześnie
Format wyświetlania obrazka
standardowy (864px desktop)
„Królowa śniegu”, fot. Teatr Wielki im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu
Obrazek
krolowa_sniegu_zych_bondara_fot_opera_poznan_000595photo.jpeg
W swoim repertuarze Bondara, przez lata prężnej działalności, zgromadził wiele niezwykle różnorodnych tytułów – od miniatur do muzyki Kilara czy Radiohead po opowiedzianą na nowo historię Romea i Julii i spektakularne opery, jak Król Roger Szymanowskiego. „[…] uwspółcześnienia nie traktuję jako wartości samej w sobie, w każdym temacie szukam uniwersalności, pokazuję zdarzenia w czasie niedookreślonym” – mówił choreograf w rozmowie z Marczyńskim. Niezależnie od tradycji utworów sięga po motywy, które mają znaczenie w dzisiejszym świecie, a jego choreografie, mimo że czerpiące z klasyki, są wizytówką współczesnego baletu i autorskiego stylu Bondary.
Choreograf wciąż ma wiele do pokazania i z pewnością niejednokrotnie nas jeszcze zaskoczy – dość wspomnieć o planowanej na maj 2026 roku w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej premierze baletu Androidy (z muzyką Zycha), który będzie powrotem Bondary do warszawskiej publiczności i teatru, w którym zaczynał jako choreograf.
Wybrane prace choreograficzne:
- 2008 – Andante Con Moto, W. Kilar, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa
- 2009 – Where You End and I Begin..., P. Szymański, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa
- 2010 – The Garden’s Gates, S. Esztényi, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa
- 2011 – Zniewolony umysł, P. Glass, W. Kilar, Opera Nova, Bydgoszcz
- 2011 – Persona, A. Pärt, P. Szymański, A. Nawrocka, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa
- 2013 – Čiurlionis, G.Kuprevičius, The Lithuanian National Opera And Ballet Theatre, Wilno, Litwa
- 2014 – Nevermore...?, Prasqual, S. Reich, P. Szymański, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa
- 2016 – Didi and Gogo, P. Szymański, The Kennedy Center, Company E, Waszyngton, USA
- 2016 – Take Me With You (duet), Radiohead, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa
- 2017 – Świtezianka, E. Morawski, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa
- 2017 – Legenda Bałtyku (opera), F. Nowowiejski, Teatr Wielki, Poznan
- 2018 – Szeherezada/Medea, S. Barber, N. Rimsky-Korsakov, Opera Śląska, Bytom
- 2019 – Winterreise, H. Reinke, Chemnitz Ballett, Niemcy
- 2020 – Don Juan, Ch. W. Gluck, J. S. Bach, A. Marcello, A. Schnittke, Teatr Wielki, Poznan
- 2020 – Faust, F. Chopin, W. A. Mozart, A. Pärt, Klaipėda State Music Theatre Ballet, Kłajpeda, Litwa
- 2022 – Alicja w Krainie Czarów, P. Zych, Opera Nova, Bydgoszcz
- 2023 – Królowa Śniegu, P. Zych, Teatr Wielki, Poznan
- 2024 – Orfeusz i Eurydyka, Ch. W. Gluck, Opera Nova, Bydgoszcz
- 2024 – Nothing Twice, Portico Quartet, West Australian Ballet, Australia
- 2025 – R+J, Teatr Wielki, Poznan
- 2025 – Król Roger, K. Szymanowski, Opera Nova, Bydgoszcz
- 2026 – Androidy, P. Zych, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa
Nagrody:
- 2008 – II nagroda oraz Nagroda Specjalna Towarzystwa im. Witolda Lutosławskiego w Ogólnopolskim Konkursie Choreograficznym im. Bronisławy Niżyńskiej
- 2012 – Teatralna Nagroda Muzyczna im. Jana Kiepury w kategorii Choreograf Roku
- 2013, 2015 – Finalista Międzynarodowego Konkursu dla Choreografów w Hanowerze
- 2018 – „Le Prix de Biarritz” na Międzynarodowym Konkursie Choreograficznym w Bordeaux
- 2018 – Teatralna Nagroda Muzyczna im. Jana Kiepury w kategorii Najlepszy Choreograf za Świteziankę zrealizowaną dla Polskiego Baletu Narodowego i Najlepszy Reżyser oraz Najlepszy Spektakl Roku za operę Legenda Bałtyku w Teatrze Wielkim w Poznaniu
- 2018 – Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis”
- 2021 – Teatralna Nagroda Muzyczna im. Jana Kiepury w kategorii Najlepsza choreografia za spektakl Don Juan w Teatrze Wielkim w Poznaniu
- 2023 – Nagroda ZAiKS-u za osiągnięcia w dziedzinie choreografii
- 2024 – Teatralna Nagroda Muzyczna im. Jana Kiepury w kategorii Najlepsza choreografia (ex aequo) za spektakl Królowa Śniegu w Teatrze Wielkim w Poznaniu
