Maria Skłodowska-Curie - Życie i twórczość | Artysta

Chemiczka i fizyczka, pierwsza kobieta wyróżniona Nagrodą Nobla oraz pierwsza osoba nagrodzona nią w dwóch dziedzinach. Stworzyła nową gałąź nauki o radioaktywności, której poświęciła całe swoje życie.

czw., 11/07/1867 - 12:00 - śr., 07/04/1934 - 12:00

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Marie Skłodowska-Curie, fot. © The Granger Collection / Forum

Text positon (deprecated)

Center

Maria Salomea Skłodowska urodziła się 7 listopada 1867 roku w Warszawie. Jej rodzicami byli Władysław, profesor matematyki i fizyki, nauczyciel w warszawskich szkołach średnich, i Bronisława z Boguskich, nauczycielka oraz dyrektorka szkoły przy ulicy Freta. Oboje rodzice wywodzili się ze zubożałej szlachty. Była najmłodsza z piątki dzieci, w domu nazywana Manią. Gdy miała dziewięć lat, jej najstarsza siostra Zofia zmarła na tyfus, zaś dwa lata później została osierocona przez matkę, która po wieloletniej chorobie zmarła na gruźlicę. Doświadczenia te sprawiły, że odrzuciła wiarę w Boga, a także zaczęła zmagać się z bolesnym poczuciem krzywdy i opuszczenia, które objawiało się w powracającej przez całe życie depresji.

Lata szkolne

Dzięki staraniom rodziców od wczesnych lat jej życie było skupione na nauce. Wykazywała duże zdolności w tym kierunku: cechowała się nad wyraz dobrą pamięcią i potrafiła szybko zrozumieć zawiłe nauki. Pierwszą szkołą, do której uczęszczała, była szkoła przy ulicy Freta 16, której dyrektorką uprzednio była jej mama Bronisława. Następnie w 1877 roku rozpoczęła naukę w szkole prowadzonej przez Jadwigę Sikorską przy ulicy Marszałkowskiej 153, a w 1883 roku ukończyła III Żeńskie Gimnazjum Rządowe ze złotym medalem jako najlepsza uczennica roku.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Muzeum MSC, Dom Marii Skłodowskiej-Curie, Warszawa, fot. Wojtek Laski / East News

Obrazek

spacer_dom_sklodowskiej_en.jpg

Po upadku powstania styczniowego szkolnictwo w zaborze rosyjskim zostało mocno zrusyfikowane i podlegało ścisłej kontroli przez władze. Polscy nauczyciele prowadzili podwójny plan lekcji, dzięki czemu młodzież mogła uczyć się historii Polski i języka polskiego, wiązało się to jednak z represjami, które dotknęły między innymi Władysława Skłodowskiego. Jego najmłodsza córka mocno przeżywała inspekcje, konieczność mówienia po rosyjsku i wyrażania się z sympatią o carze. Historie z lat szkolnych wykazują jej wysoką wrażliwość na sprawę polską i głęboko zakorzeniony patriotyzm.

Po ukończeniu gimnazjum szesnastoletnia Skłodowska rozpoczęła roczne wakacje – był to dla niej czas regeneracji po trudnych przeżyciach osobistych i intensywnej nauce. W tym czasie odwiedzała rodzinne posiadłości Boguskich i Skłodowskich, spędzała dni na lekturach powieści i aktywnościach z kuzynostwem, takich jak łowienie ryb, zabawy podwórkowe czy piesze wycieczki. Zaczytywała się także w poezji i chętnie uczyła się na pamięć utworów polskich poetów. Była przywiązana do wsi i przyrody. W późniejszych latach szczególnie lubiła wracać do Polski na wędrówki w polskich Tatrach.

Droga na uniwersytet

Ze względu na niemożność studiowania na Uniwersytecie Warszawskim, który pozostawał zamknięty dla kobiet, w 1884 roku Skłodowska zapisała się na kursy Uniwersytetu Latającego, nielegalnie działającej uczelni wyższej. Dorabiała na korepetycjach i zaczęła ubiegać się o posadę guwernantki w Warszawie. Marzeniem jej oraz jej siostry Bronisławy było studiować w Paryżu – siostra chciała pójść w ślady brata i studiować medycynę, zaś Maria planowała zostać naukowczynią. Młode kobiety zawarły pakt – wpierw Maria miała pomóc Bronisławie w utrzymaniu na studiach medycznych w Paryżu, następnie starsza siostra po ukończeniu studiów miała odwdzięczyć się tym samym i wesprzeć młodszą. Maria Skłodowska zatrudniła się więc jako guwernantka u rodziny Żórawskich w Szczukach i wysyłała połowę swojej pensji za granicę. Założyła wówczas także nieformalną szkółkę dla wiejskich dzieci, gdzie wraz z córką gospodarzy uczyły dzieci czytać i pisać – prowadzenie takiej działalności groziło więzieniem bądź deportacją na Sybir. Był to także czas jej pierwszej miłości – Kazimierz Żórawski, student matematyki i syn państwa Żórawskich, zamierzał poślubić Marię, jednak jego rodzina nie wyraziła zgody, uznając to za mezalians.

Gdy w 1889 roku Władysław Skłodowski uzyskał posadę dyrektora domu poprawczego w Studzieńcu umożliwiającą mu pomoc w utrzymaniu Bronisławy, Maria wróciła do Warszawy, gdzie przez rok jeszcze kontynuowała pracę guwernantki. Przygotowywała się także na studia, kształcąc się we własnym zakresie, a także podjęła się nauki w laboratorium Pracowni Fizycznej Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, którym kierował jej cioteczny brat Józef Jerzy Boguski. Tam, pod kierunkiem profesora Napoleona Milicera, poznała tajniki analizy chemicznej.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Marie Skłodowska-Curie, rep. Piotr Mecik / Forum

Obrazek

full_sklodowska_cu_forum_1_770.jpg

Studentka Sorbony

Bronisława Skłodowska wyszła za poznanego w Paryżu lekarza Kazimierza Dłuskiego i zgodnie z zawartym przed laty paktem, zaprosiła siostrę, by przyjechała i realizowała plany o dalszej nauce. Przyjazd do Francji jesienią 1891 roku był wymagającym doświadczeniem. Maria Skłodowska musiała poduczyć się języka francuskiego oraz fizyki i matematyki – jak sama wspominała w swojej autobiografii:

Text

Za słabo byłam przygotowana do słuchania wykładów fizyki w Sorbonie, ponieważ mimo wszelkich wysiłków, nie udało mi się w Polsce osiągnąć tego poziomu, od jakiego rozpoczynali moi koledzy francuscy.

Dodatkowo trudno było jej skupić się na nauce w mieszkaniu siostry, oddalonym od uniwersytetu, a będącym gwarnym miejscem spotkań polskich artystów na emigracji. Wobec tego po kilku miesiącach wyprowadziła się i mieszkała już sama, wpierw w Dzielnicy Łacińskiej przy rue Flatters 3, następnie co semestr w innym tanio wynajmowanym pokoju.

Studiowała na wydziale matematyczno-przyrodniczym, gdzie była jedną z nielicznych kobiet. Jej nauczycielami byli m.in. profesorowie Paul Appell, Gabriel Lippmann czy Henri Poincaré. W 1893 roku zdała licencjat z fizyki z najlepszym wynikiem na roku. Dzięki staraniom polskiej przyjaciółki uzyskała stypendium im. Aleksandrowicza umożliwiające jej kontynuowanie nauki w Paryżu i już rok później, w 1894 roku, ukończyła licencjat z chemii z drugim najlepszym wynikiem.

Pierre Curie

Na zlecenie francuskiego Towarzystwa Wspierania Przemysłu Krajowego Skłodowska rozpoczęła w laboratorium profesora Lippmana badania nad magnetycznymi właściwościami stali, jednak musiała znaleźć większą przestrzeń do pracy. Dzięki sugestii przyjaciela jej siostry, fizyka Józefa Kowalskiego, zwróciła się o miejsce w pracowni Pierre’a Curie. Curie był profesorem Miejskiej Szkoły Fizyki i Chemii Przemysłowej w Paryżu, wynalazcą precyzyjnych instrumentów, jak np. elektrometr kwadrantowy, i specjalistą z dziedziny praw magnetyzmu. Choć nie miał możliwości pomóc Skłodowskiej ze znalezieniem miejsca do prowadzenia badań, wsparł ją swoją wiedzą – w ten sposób zaczęła się ich znajomość.

maria sklodowska curie fotobiografia 6_6102450.jpg — Na zdjęciu: Maria Skłodowska-Curie z mężem Piotrem Curie, fot. Wydawnictwo Studio Emka

Po kilku miesiącach Curie poprosił Skłodowską o rękę. Już wtedy doskonale rozumiał, jak ważne są dla niej badania naukowe i jak bardzo przywiązana jest do ojczyzny. Skłodowska nie zgodziła się od razu: miała wątpliwości, czy jest gotowa na rozłąkę ze swoją rodziną, ponadto zawsze chciała pracować dla Polski. Wróciła do kraju na wakacje, niepewna, czy przyjedzie jeszcze z powrotem do Francji, jednak Curie nie ustawał w swoich próbach przekonania jej. W końcu obie rodziny doszły do porozumienia. Maria Skłodowska oraz Pierre Curie wzięli ślub cywilny 26 lipca 1895 roku w ogrodzie domu rodzinnego Pierre’a w Sceaux. Był to ślub nieszablonowy – bez białej sukni i obrączek; Skłodowska wolała wybrać ciemną suknię, praktyczniejszą przy późniejszej pracy w laboratorium. W podróż poślubną wyruszyli na rowerach zakupionych ze sprezentowanych pieniędzy, przemierzyli wybrzeże Brytanii i góry Auvergne. W swoich wspomnieniach Skłodowska pisała, że także i później rowerowe wycieczki w okolicy Paryża były dla nich wspaniałą rozrywką po całym dniu pracy w laboratorium.

Po ślubie różnie zapisywała swoje nazwisko – na dyplomie pierwszej Nagrody Nobla widnieje jako Marie Curie, na drugim zaś – Marie Sklodowska Curie. Podpisywała się także Madame Curie, Madame Pierre Curie, Marie Curie-Sklodowska, Marie Sklodowska-Curie.

Promienie Becquerela

Skłodowska-Curie pracowała wraz z mężem w laboratorium Szkoły Fizyki i Chemii, jednak każde nad swoimi badaniami – on nad wzrostem kryształów, ona nad właściwościami magnetycznymi metali. 12 września 1897 roku na świat przyszła ich pierwsza córka – Irène. Curie dzieliła swój czas między obowiązki matki i naukowczyni, jednak miało to negatywny wpływ na jej zdrowie psychiczne, objawiało się atakami paniki i ogólnym rozbiciem. Dużą pomocą przy małym dziecku i prowadzeniu domu stał się owdowiały ojciec Pierre’a, dzięki czemu Skłodowska mogła rozpocząć badania do swojej pracy doktorskiej.

Jako temat obrała promieniowanie uranu, które przed kilkoma laty odkrył Henri Becquerel. Zauważył on, że kamień zawierający uran zaczernia kliszę fotograficzną, co wskazywało na emitowanie promieni. Becquerel uznał z początku, że jest to fosforencja i porzucił temat, uznając go za mało ciekawy, Curie jednak kontynuowała badania francuskiego chemika. Przy pracy wspomógł ją mąż, przede wszystkim udoskonalając swój własny wynalazek – elektrometr – oraz inne używane przez żonę aparaty. Skłodowska wyróżniała się w swojej pracy niezwykłą zręcznością i koncentracją, których wymagały badania i wykorzystywane narzędzia. Przebadanie różnych minerałów doprowadziło ją do wniosków, że czynne (wysyłające promienie) są jedynie te, które zawierają uran lub tor (inny z, jak odkryła Polka, promieniotwórczych pierwiastków), zaś niektóre minerały wykazują się aktywnością trzy czy cztery razy większą niż wynikało z obliczeń dla uranu. Skłodowska pisała w autobiografii:

Text

Zastanawiając się nad jego przyczyną, jedno tylko widziałam wyjaśnienie, a mianowicie, że musi istnieć w tych minerałach jakaś substancja nieznana, a bardzo czynna. Mąż mój zgodził się ze mną i nastawał, ażebyśmy od razu zaczęli poszukiwania tej substancji, w nadziei, że połączony nasz wysiłek szybko doprowadzi do jej wykrycia. Rozpoczynając tę pracę żadne z nas nie mogło jednak przewidzieć, że dzięki niej powstanie nowa gałąź wiedzy, w której pracować będziemy aż do końca życia.

I tak też Skłodowska-Curie odkryła, że w minerałach uranonośnych znajduje się nieznany dotąd pierwiastek, w dodatku znacznie bardziej promieniotwórczy. W lipcu 1898 roku na cześć swojej ojczyzny nadała mu nazwę polon (łac. polonium). Obserwacje doprowadziły ją także do dwóch rewolucyjnych wniosków: promieniotwórczość jest mierzalna oraz jest jedną z właściwości atomów (dziś dokładniej wiadomo, że samego jądra atomu). Wnioski te jednak przeszły wówczas bez większego echa – Skłodowska-Curie nie miała jeszcze stopnia doktora, była polską emigrantką oraz przede wszystkim kobietą, co samo było wystarczającym powodem dla ówczesnego świata nauki, by nie przykładać wagi do jej odkryć.

Wkrótce Pierre Curie postanowił porzucić swoją pracę nad wzrostem kryształów i wraz z żoną zagłębiać kierunek badań nad promieniotwórczością. Maria była zdeterminowana, żeby odkryć kolejny pierwiastek, co udało jej się w grudniu 1898 roku. Nazwała go radem, od łacińskiego radius – promień.

Szczęśliwe lata

Choć Curie była pewna istnienia odkrytych przez siebie pierwiastków, nie zostały one wówczas jeszcze wyizolowane i tym samym potwierdzone chemicznie. To zadanie miało zająć ją przez kolejne lata. Największą trudnością małżeństwa było znalezienie miejsca na laboratorium oraz funduszy na badania. Wystąpili do władz Sorbony z prośbą o przyznanie miejsca, jednak uczelnia nie posiadała odpowiedniej dla nich przestrzeni. Ostatecznie miejska Szkoła Fizyki i Chemii Przemysłowej udostępniła im opuszczony hangar, dawne prosektorium – nie były to warunki godne wybitnych naukowców. Drugim problemem był brak środków na zakup potrzebnych materiałów – przedmiotu badań. Pierre’owi Curie udało się wynegocjować przekazanie im za darmo od austriackiego rządu smółki uranowej, z której został pozyskany uran, a obecnie, uznawana za bezużyteczną, była składowana w lesie w Jachymowie. Wpierw otrzymali sto kilogramów, następnie tonę cennych dla nich odpadów. Skłodowska-Curie pisała w autobiografii:

Text

I oto w nędznej starej szopie przeżyliśmy najlepsze i najszczęśliwsze nasze lata, poświęcając całe dnie pracy. Często musiałam tam przyrządzać posiłek, ażeby nie przerwać jakiegoś ważnego doświadczenia. Niekiedy wypadało mi spędzić cały dzień na mieszaniu gotującej się masy ciężkim prętem żelaznym, prawie tak wielkim jak ja sama. Byłam wtedy nieraz naprawdę przemęczona. Kiedy indziej znowu praca polegała na niezmiernie drobiazgowej i delikatnej krystalizacji cząstkowej, która miała na celu stężenie roztworu radu.

Badania nad wyizolowaniem radu pochłaniało małżonków do końca. Skłodowska-Curie wspominała:

Text

Jedna z naszych rozrywek w owym czasie – to przychodzenie do pracowni wieczorem. Dostrzegaliśmy wtedy ze wszystkich stron słabo mieniące się zarysy szkieł i torebek, w których mieściły się nasze preparaty. Był to widok naprawdę cudowny i zawsze dla nas nowy. Żarzące się rurki wyglądały jak nikłe, czarodziejskie światełka.

W rzeczywistości ten świetlny spektakl był tym, co powoli wyniszczało ich organizmy: nie zdawali sobie sprawy, jak szkodliwe dla ich zdrowia były badania nad promieniotwórczością, co objawiało się z początku m.in. bólami reumatycznymi u Pierre’a czy wychudzeniem u Marii.

W 1900 roku Pierre Curie otrzymał propozycję stanowiska profesora nadzwyczajnego w Sorbonie, jego żona zaś posadę nauczycielki fizyki w żeńskiej szkole w Sèvres pod Paryżem. W 1902 roku Skłodowskiej-Curie udało się wyodrębnić jeden decygram czystego chloru radu, jednak ze względu na warunki do pracy opisanie w sposób chemiczny, że jest to nowy pierwiastek, zajęło jej następne cztery lata.

"Maria Skłodowska-Curie. Fotobiografia" - wybrane zdjęcia [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Pierwsza Nagroda Nobla

W 1903 roku Skłodowska-Curie obroniła tytuł doktora, a pod koniec roku wraz z mężem i Becquerelem otrzymali Nagrodę Nobla z fizyki za odkrycie promieniotwórczości – nie wspominano wówczas jeszcze o nowych pierwiastkach radzie i polonie. Pierwsza wersja listu nominacyjnego pomijała Polkę, zaś jej zasługi zostały przypisane dwóm mężczyznom. Dopiero dzięki ingerencji Magnusa Gösty Mittaga-Lefflera została dopisana do nominacji, stając się tym samym pierwszą w historii kobietą, która otrzymała Nagrodę Nobla. Po odbiór nagrody udał się sam Becquerel, zaś małżonkowie, ze względu na choroby, pojechali na odczyt do Sztokholmu dopiero w 1905 roku. Zgodnie z tradycją Nagrody Nobla laureaci wygłaszają prelekcje, jednak o wystąpienie został poproszony jedynie Pierre Curie. Wykorzystał tę sytuację i w wykładzie wyraźnie podkreślił dokonania swojej żony, przypisując jej wszystkie należne zasługi.

6 grudnia 1905 roku na świat przyszła druga córka Curie, Ève, a Pierre, dzięki Nagrodzie Nobla i powszechnemu uznaniu, otrzymał na Sorbonie katedrę fizyki, utworzoną specjalnie dla niego. Dzięki nowemu miejscu pracy i, co za tym idzie, nowej przestrzeni na prowadzenie badań małżeństwo mogło w końcu opuścić stare laboratorium.

Uzyskanie nagrody zaburzyło ceniony przez nich spokój, a świat ogarnął istny kult radu. Z początku, gdy wykorzystanie tego pierwiastka w medycynie było problematyczne, mnożono wszelakie inne sposoby na użycie jego mocno rozcieńczonej postaci. Dodawany był do kremów, herbat czy soli do kąpieli. Zawarty w toniku do włosów miał powstrzymywać łysienie, a wzbogacona nim pasta miała wybielać i wzmacniać zęby.

Wkrótce powstała nowa metoda terapii nazywana curieterapią lub radolecznictwem, która rozwijała się wpierw we Francji, następnie w innych krajach. Przede wszystkim wykorzystywana była do leczenia raka. Zapotrzebowanie na rad rosło wraz z jego ceną, Curie jednak nie opatentowali pierwiastka ani sposobu jego uzyskiwania, znajdując wielką wartość w tym, że ich praca służy dobru ludzkości. Jak mówili: "to by było sprzeczne z duchem nauki".

Kobieta profesor na Sorbonie

Niespodziewanie przyszedł potężny cios – 19 kwietnia 1906 roku Pierre Curie zginął śmiercią tragiczną potrącony przez konny wóz towarowy. Strata ta była odczuwana przez koła naukowe na równi ze stratą rangi narodowej. Zrozpaczona Skłodowska-Curie przez rok prowadziła dziennik, w którym zapisywała myśli kierowane do zmarłego męża, kontynuowała także jego niedokończone badania.

Polka zgodziła się na przejęcie obowiązków po małżonku na uniwersytecie i wobec tego otrzymała katedrę profesorską. Było to także historyczne wydarzenie – została pierwszą kobietą wykładającą na Sorbonie, wpierw jako profesor nadzwyczajny, zaś od 1908 roku profesor zwyczajny. Na jej pierwszy wykład 5 listopada 1906 roku przyszły tłumy czekające od samego rana. Gdy Skłodowska-Curie pojawiła się w audytorium, przywitała ją burza oklasków, ona jednak, nie okazując żadnych emocji, chłodnym i rzeczowym tonem rozpoczęła wykład tam, gdzie skończył go Pierre Curie.

W 1910 roku zmarł teść Curie, co było kolejnym ciosem i trudnością w pogodzeniu życia rodzinnego z pracą. Dużą wagę przykładała do wychowania swoich córek, ich edukacji, a także aktywności fizycznej, którą uważała za niezwykle istotną. Mimo tego, że wychowywała je na Francuzki, by uchronić je od konfliktu wyboru między ojczyznami, zatrudniła polską guwernantkę, dzięki czemu Irène i Ève uczyły się polskiego. Wraz ze znajomymi profesorami z Sorbony utworzyła kolegium dla grupki ich dzieci, w którym każde z uczonych dawało elementarne wykłady. Eksperymentalne nauczanie trwało dwa lata i przyniosło pewne dobre skutki: starsza córka Skłodowskiej bez trudu zdała egzamin maturalny i rozpoczęła studia na Sorbonie. Ostatecznie Irène Joliot-Curie poszła w ślad za rodzicami i została fizykochemiczką, a w 1935 roku otrzymała wraz z mężem Frédérikiem Joliot-Curie Nagrodę Nobla z dziedziny chemii.

W 1910 roku Skłodowska-Curie miała otrzymać odznaczenie Legii Honorowej, jednak odmówiła, podobnie jak kilka lat wcześniej jej mąż – oboje przeciwni wszelkim odznaczeniom honorowym. Za namową swoich kolegów zgłosiła jednak swoją kandydaturę do Paryskiej Akademii Nauk, co miało korzystnie wpłynąć na prowadzone przez nią laboratorium. Jej kandydatura nie przeszła – Akademia nie była jeszcze gotowa na przyjmowanie kobiet.

Nagroda Nobla z chemii

W 1911 roku Curie, tym razem indywidualnie, otrzymała po raz drugi Nagrodę Nobla – z dziedziny chemii – za odkrycie nowych pierwiastków i otrzymanie czystego radu. Była pierwszą osobą, która otrzymała Nagrodę Nobla z dwóch różnych dziedzin (ten sukces podzielił Linus Pauling, zdobywając nagrody w 1954 roku z dziedziny chemii i w 1962 roku pokojową Nagrodę Nobla) i dotąd pozostaje jedyną kobietą, która otrzymała tę nagrodę dwukrotnie.

W 1912 roku Towarzystwo Naukowe w Warszawie zaprosiło Skłodowską-Curie do współpracy przy tworzeniu nowej pracowni radologicznej. Naukowczyni zgodziła się objąć kierownictwo i zająć się organizacją badań, nie planowała jednak opuszczać Francji, wobec czego do prowadzenia placówki oddelegowała swoich dwóch uczniów, Jana Kazimierza Danysza oraz Ludwika Wertensteina. W 1913 roku przyjechała do Warszawy na uroczyste otwarcie, które szczerze ją poruszyło. "Zgotowano mi wzruszające przyjęcie. Pozostało mi także niezatarte wspomnienie porywu narodu, który zdolny jest zbudować rzecz pożyteczną w wyjątkowo trudnych warunkach politycznych" – pisała.

Dzięki drugiej Nagrodzie Nobla Skłodowska-Curie, po pięciu latach starań, nakłoniła rząd Francji i otworzyła w 1914 roku w Paryżu prywatny Instytut Radowy – nowoczesną placówkę medyczną i badawczą, gdzie w dobrze wyposażonym laboratorium prowadzono badania nad promieniotwórczością.

Działalność radiologiczna podczas wojny

Na zdjęciu: Maria Skłodowska-Curie z córką w szpitalu polowym, 1914, fot. Wydawnictwo Studio Emka

Wojna, która wybuchła w 1914 roku, zastała Skłodowską-Curie w stolicy Francji. Ze względu na niebezpieczeństwo ataku na Paryż, rząd polecił jej przywiezienie radu znajdującego się w Instytucie do Bordeaux, co też uczyniła osobiście, po czym powróciła do Paryża.

Czuła potrzebę, by wykorzystać swoją wiedzę dla dobra służby medycznej, dlatego też zajęła się organizacją służby radiologicznej i radioterapeutycznej w szpitalach wojskowych. Jej głównym zadaniem było dostarczanie aparatów Roentgenowskich, dzięki którym pomoc rannym była nieporównywalnie bardziej efektywna. Zorganizowała także wozy radiologiczne, nazywane "małymi Curie", które docierały, gdzie tylko była potrzeba. Zdała wówczas prawo jazdy na samochody ciężarowe, by móc samej jeździć jednym z tych pojazdów. Jej działalność, dzięki prywatnym darom oraz wsparciu komitetu Le Patronage Nationel des Blessés, została z czasem znacznie rozszerzona. Skłodowska-Curie była niezwykle zaangażowana w swoje dzieło, zwiedzała liczne okręgi wojskowe i rozpoznawała potrzeby, opiekowała się szpitalami i uczyła nowy personel korzystania z aparatów. Zauważyła, że ważne jest, by kształcić w tym kierunku przede wszystkim kobiety, ponieważ zdolni do służby wojskowej mężczyźni byli przenoszeni, co skutkowało koniecznością znajdowania nowych pracowników. Zainicjowała utworzenie oddziału radiologicznego przy Szkole Pielęgniarek znajdującej się przy szpitalu imienia Edyty Cavell. W 1916 roku w Instytucie Radowym wystartowały kursy (prowadzone m.in. przez starszą córkę Curie), dzięki którym wyszkolono 150 pomocnic, gotowych także do samodzielnej pracy. Cała ta działalność została przez Skłodowską opisana w książce "Radiologia a wojna" (opatrzonej nazwiskiem Madame Pierre Curie), opisującej znaczenie radiologii oraz jej rozwój w czasie wojny.

Po wojnie

W 1920 roku, w 25-lecie odkrycia radu, rząd francuski przyjął ustawę, dzięki której Maria Curie otrzymała honorową rentę roczną (ostatnim, który otrzymał tę rentę był Louis Pasteur w 1874 roku). W 1922 roku została członkinią francuskiej Akademii Medycyny.

Dzięki inicjatywie amerykańskiej dziennikarki William Brown Meloney Skłodowska-Curie otrzymała w 1921 roku gram radu oraz pieniądze zebrane na "Fundusz Radowy Marii Curie". Wiązało się to z podróżą do Ameryki, zaś wszystkie dary Polka oddała w całości swojemu Instytutowi.

Pod koniec życia ziściło się jedno z jej marzeń, by Polska miała nowoczesny instytut radowy – w 1925 roku przyjechała do Warszawy na uroczystość położenia kamienia węgielnego pod jego budowę przy ulicy Wawelskiej, zaś w 1932 roku na jego uroczyste otwarcie – była to jej ostatnia wizyta w ojczyźnie. Podarowała placówce gram radu, który otrzymała, jak uprzednio, od amerykańskich przyjaciół. W 1951 roku Instytut Radowy został przemianowany na Instytut Onkologii, obecnie zaś jest to Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Warszawa Centrum Onkologii, Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, fot. Włodzimierz Wasyluk/East News

Obrazek

inst_onkologii_en.jpg

Zmarła na białaczkę 4 lipca 1934 roku w alpejskim sanatorium w Sallanches. Rzeczywistym zabójcą był jednak rad i długoletnie wystawienie na jego skutki, co wykazały nietypowe objawy oraz badania krwi. Została pochowana w obecności najbliższych w grobie rodzinnym Curie na cmentarzu w Sceaux. Podczas skromnej ceremonii rodzeństwo rzuciło na trumnę garść ziemi przywiezionej z Polski. 20 kwietnia 1995 roku prochy jej oraz jej męża zostały przeniesione i spoczęły w paryskim Panteonie.

Życie i dokonania Marii Skłodowskiej-Curie były inspiracją do powstania licznych powieści, biografii, filmów biograficznych i innych dzieł kultury, nie tylko w Polsce, ale i na całym świecie. Jedna z pozycji jest szczególna – biografia napisana i wydana w 1937 roku przez młodszą córkę naukowczyni, Ève Curie Labouisse. Książka ukazała się w ponad 80 krajach i szybko stała się bestsellerem. Imieniem Marii Skłodowskiej-Curie nazwano kratery na Księżycu i Marsie, górę na Spitsbergenie, pierwiastek Kiur (Cm, łac. curium) czy minerały. Przeszła do historii jako wybitna naukowczyni oraz pionierka w świecie, w którym zasady były ustanawiane przez mężczyzn.

Źródła:

Curie, E. (2015). "Maria Curie. Biografia". Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM.
Estreicher, T. (1983). "Curie Maria" w "Polskim Słowniku Biograficznym". T. IV. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.
Goldsmith, B. (2005). "Geniusz i obsesja. Wewnętrzny świat Marii Curie". Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie.
Skłodowska-Curie, M. (1960). "Autobiografia". Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

nagroda nobla dla polaków