Krzysztof Szlifirski - Życie i twórczość | Artysta

Reżyser i realizator dźwięku, akustyk i pedagog. Współtwórca Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia w Warszawie, w latach 1958-1985 był zastępcą kierownika SEPR, a od 1998 do 2004 pełnił funkcję jego kierownika. Urodzony 13 lutego 1934 roku w Warszawie.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Krzysztof Szlifirski podczas uroczystości wręczenia tytułu Profesora Honorowego UMFC, fot. materiały promocyjne UMFC

Text positon (deprecated)

Center

Ukończył studia z zakresu elektroniki na Politechnice Warszawskiej. W latach 1957-58 studiował filmoznawstwo w Państwowym Instytucie Sztuki w Warszawie. Jest jednym ze współtwórców Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia w Warszawie, gdzie pracował od 1958 roku (SEPR powstało w listopadzie 1957 roku). Zajmował się technologią i realizacją dźwięku. W latach 1998–2004, czyli do momentu zamknięcia placówki, był kierownikiem Studia Eksperymentalnego.

W Studiu Eksperymentalnym Polskiego Radia

O Studiu dowiedział się dzięki Andrzejowi Markowskiemu, którego poznał w trakcie odbywania praktyk w Wytwórni Filmów Dokumentalnych. Markowski pracował wtedy nad muzyką do filmu "Historia jednego myśliwca" (1958, reż. Hubert Drapella) – szukał kogoś, kto pomoże mu zrealizować muzykę elektroniczną do jednej ze scen (scena "boi ratunkowej" – było to jego pierwsze doświadczenie z muzyką filmową, nie jest jednak wymieniony w napisach końcowych). Szlifirski już wcześniej słyszał o muzyce elektronicznej – swoją wiedzę czerpał z książki "Klangstruktur der Musik" (pol. "Dźwiękowe struktury muzyczne") Fritza Winckela, którą znalazł na półce w Empiku. Był to zbiór artykułów poświęconych technologii i estetyce muzyki elektronicznej i konkretnej – wiedza, którą posiadł Szlifirski była w ówczesnej Polsce prawdziwie unikatowa i bardzo cenna dla Józefa Patkowskiego, założyciela SEPR. Szlifirski szybko zaprzyjaźnił się z Patkowskim. Syn Patkowskiego opowiadał:

Jeździliśmy wspólnie ze Szlifirskimi na spływy kajakowe. Ja z siostrą i ojcem w jednym kajaku, a Krzyś z żoną w drugim. Krzyś nauczył mnie, jak się łowi ryby, byłem też z nim na nartach na Hali Gąsienicowej. Był najlepszym przyjacielem Ojca. (cyt. za Agnieszka Pindera, "Patkowski. Ambasador muzyki z Marsa" (Warszawa – Łódź, 2019).

Józef Patkowski prowadził Studio Eksperymentalne wspólnie z Krzysztofem Szlifirskim. "Oczywiście z tym kompetencyjnym podziałem, że ja bardziej zajmowałem się technologią, ucząc się jednocześnie pewnych spraw od Patkowskiego. I odwrotnie, on z kolei uczył się ode mnie pewnych spraw technologicznych" – opowiada Szlifirski.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Józef Patkowski, Warszawa, wrzesień 1970, Festiwal Warszawska Jesien, fot. Slawek Bieganski / FORUM

Obrazek

patkowski_jozef_770_forum_0.jpg

Początki SEPR były czasem karkołomnych rozwiązań. Aparatura używana w Studiu ściągana była z innych działów radia; często pozyskiwano urządzenia laboratoryjne, które trzeba było przystosować do używania jako instrumenty muzyczne. Najważniejszym sprzętem, którym dysponowali pionierzy muzycy elektronicznej w Polsce były wysokiej klasy magnetofony marki Telefunken. Według Krzysztofa Szlifirskiego SEPR został przyzwoicie wyposażonym studiem muzyki elektronicznej w połowie lat 60. Wiele z instrumentów używanych w Studiu stanowiły autorskie wynalazki jego pracowników. Szlifirski samodzielnie konstruował wiele z nich, realizacje niektórych z nich zlecał zatrudnionym technikom i inżynierom. Czasami udawało się pozyskiwać sprzęt zachodni – jednym z rzadkich wydarzeń, które pozwalały na takie zakupy były Międzynarodowe Targi Poznańskie – wystawcom bardziej opłacało się sprzedać sprzęt po zaniżonej cenie, niż opłacać transport powrotny.

Jako realizator współpracował z Krzysztofem Pendereckim, Włodzimierzem Kotońskim, Andrzejem Dobrowolskim, Bohdanem Mazurkiem, François-Bernardem Mâche’em i innymi kompozytorami i kompozytorkami ze Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia. Wraz z Józefem Patkowskim zrealizował i skomponował muzykę do wielu spektakli teatralnych i filmów.

Krzysztof Szlifirski opowiada, że najbardziej zapadły mu w pamięć produkcje, które powstawały w pierwszym okresie działalności Studia. Ze szczególnym zainteresowaniem wspomina realizację muzyki do wschodnioniemieckiego filmu science-fiction "Milcząca gwiazda" (1959) w reżyserii Kurta Maetziga. Jego zadaniem było m.in. nagranie dźwięków, które ilustrowałyby magmę posiadającą inteligencję i moment ilustrujący start rakiet kosmicznych. Jak opowiada:

Wojskowa Akademia Techniczna, wszystko ściśle tajne. Myśmy uzyskali wstęp do WAT, do laboratoriów paliw. Przygotowano nam na stołach menzurki z olejami różnej gęstości, z rurkami. W te rurki dmuchał… nie pamiętam kto, pewnie Eugeniusz Rudnik. Nagrywałem to wszystko na magnetofonie przenośnym, który musiało nosić dwóch ludzi. Drugi komplet nagrań miał być z tunelu aerodynamicznego, który był zainstalowany w WAT. (…) Chodziło o dźwięki do startu rakiety, o moment, w którym uruchamiają się te turbiny. Miałem mikrofon w ręku i co zrobić? Nie było wtedy stosowanych żadnych osłon przeciw wiatrowych, więc aktem rozpaczy wziąłem mikrofon i wsadziłem go pod marynarkę. Dobrze się nagrało.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Kadr z filmu "Milcząca gwiazda" reżyseria: Maetzig Kurt, 1960. Na zdjęciu: Ignacy Machowski i Oldrich Lukes., fot. Studio Filmowe OKO/Filmoteka Narodowa/www.fototeka.fn.org.pl

Obrazek

Kadr z filmu "Milcząca gwiazda" reżyseria: Maetzig Kurt, 1960. Na zdjęciu: Ignacy Machowski i Oldrich Lukes., fot. Studio Filmowe OKO/Filmoteka Narodowa/www.fototeka.fn.org.pl

Działalność pedagogiczna

Przez wiele lat SEPR było jedyną instytucją w Polsce, w której można było realizować muzykę elektroniczną i elektroakustyczną. Pracownicy Studia byli jedynymi specjalistami w tym obszarze, Patkowski i Szlifirski zostali zatrudnieni w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Warszawie w 1962 roku (uczelnia w 1979 roku zmieniła nazwę na Akademię Muzyczną im. Fryderyka Chopina, w 2008 roku została przekształcona w Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina).

Był dziekanem Wydziału Reżyserii Dźwięku w latach (1981–1985, 1990–1996 i 1999–2004). Wykładał również w Instytucie Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego (1977–1978), na Wydziale Radia i Telewizji Uniwersytetu Śląskiego (1978–1981), Southwest Texas State University (1998). Jest współtwórcą "solfeżu barwy" – autorskiego programu nauczania mającego na celu rozwijanie wrażliwości barwowej słuchu. W filmie "Szlif" w reżyserii Andrzeja Artymowicza opowiadał:

Moja rodzina zawsze podkreślała, że mam zapędy belferskie; zawsze miałem skłonność do tłumaczenia wszystkiego – dzieciom, później jak się okazało, studentom.

Jest autorem publikacji "Pro-audio: angielsko-polski słownik terminologii nagrań dźwiękowych" (Warszawa, 1966).

Krzysztof Szlifirski odznaczony jest Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Złotym Krzyżem Zasługi. Otrzymał trzykrotnie Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za działalność dydaktyczno-wychowawczą i artystyczną.

Filmografia:

"Sztuka kochania" (1989), reż. Jacek Bromski – muzyka
"Ludzie" (1969), reż. Krzysztof Raynoch – muzyka (wraz z Józefem Patkowskim)
"Czas przemiany" (1968), reż. Andrzej Piekutowski – muzyka (wraz z Józefem Patkowskim)
"Niebo bez słońca" (1966), reż. Jan Rybkowski – kompozycja dźwięku (wraz z Józefem Patkowskim)
"Światło i dźwięk" (1965), reż. Maria Kwiatkowska – muzyka (wraz z Józefem Patkowskim)
"Sposób bycia" (1965), reż. Jan Rybkowski – kompozycja dźwięku (wraz z Józefem Patkowskim)
"Pojedynek" (1965), reż. Janusz Majewski – muzyka (wraz z Józefem Patkowskim)
"Rozmowa" (1964), reż. Maria Kwiatkowska – muzyka (wraz z Józefem Patkowskim)
"Nad Tatrami" (1963), reż. Jerzy Kaden – muzyka (wraz z Józefem Patkowskim)
"Stacja Oświęcim" (1960), reż. Maria Kwiatkowska – muzyka (wraz z Józefem Patkowskim)
"Milcząca gwiazda" (1959), reż. Kurt Maetzig – realizacja nagrań, muzyka elektronowa

Źródła: "Szlif" (2019), reż. Andrzej Artymowicz, Agnieszka Pindera, "Patkowski. Ambasador muzyki z Marsa" (Warszawa – Łódź, 2019), "Ultra Sounds. The Sonic Art. Of Polish Radio Experimental Studio" pod red. Davida Crowleya (Karlsruhe 2018), "Studio eksperyment leksykon. Zbiór tekstów" (Warszawa, 2012).

sepr

studio eksperymentalne polskiego radia

Krzysztof Szlifirski

józef patkowski

muzyka elektroniczna

muzyka eksperymentalna