Krzysztof Maniak - Życie i twórczość | Artysta

Artysta wizualny, współpracuje z galerią BWA Warszawa. Urodził się w roku 1990 w podtarnowskim Tuchowie, gdzie nadal mieszka i pracuje. Choć jest to miejsce odległe od centrów polskiego życia artystycznego, to właśnie ono stanowi kluczowy element praktyki Krzysztofa Maniaka.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Krzysztof Maniak, fot. Maciej Landsberg / Archiwum Zachęty

Text positon (deprecated)

Center

Ukończył Wydział Intermediów Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, od 2018 roku związany jest z macierzystą uczelnią jako wykładowca w Katedrze Zjawisk Sztuki Intermediów. Do rodzinnego Tuchowa wrócił jednak jeszcze podczas studiów i to tam powstają jego prace. W pewnym sensie całe miasteczko, a zwłaszcza okalające je lasy, łąki i pagórki, stanowią jedną wielką pracownię artysty, a po części również prace same w sobie.

Twórczość Maniaka od początku wywodzono z tradycji landartowej, zwłaszcza tej brytyjskiej, spod znaku subtelnie wydeptującego ścieżki Richarda Longa, raczej niż amerykańskiej, wyrażanej choćby przez przekształcającego teren za pomocą buldożerów i koparek Michaela Heizera. Choć i ta druga tradycja, w postaci prac takich jak "Monuments of Passaic" Roberta Smithsona i wypracowanych przez niego kategorii teoretycznych, jest dla praktyki artysty z Tuchowa istotnym punktem odniesienia. Jak pisał Sebastian Cichocki:

Text

Prace Krzysztofa Maniaka można opisać za pomocą równania, usankcjonowanego przez zachodnią tradycję sztuki ziemi […]: "miejsce" – "nie-miejsce" – "przesunięcie" […]. "Miejsce" jest "naturalne", niezorganizowane, mające nieostre granice i podlegające zmianom. Może być nim las czy brzeg jeziora. "Nie-miejsce" jest w pełni kontrolowane, o stabilnych warunkach i jasno wytycznych ramach, jest to np. sala muzealna. Pomiędzy nimi zajść mogą "przesunięcia".

Realizacje artysty pojawiają się i znikają, nie przyrastają w terenie jak w wielkim parku rzeźby. Niekiedy rozrastają się, zyskując coraz większą widoczność, jak tarnina na niewielkiej działce należącej do artysty ("Pole", od 2017), innym razem potwierdzone są gminną decyzją administracyjną ("Ulica Spacerowa", 2022), kiedy indziej jednak zarastają, gniją, butwieją i pochłonięte zostają przez zachodzące w przyrodzie procesy. Stwierdzenie, że po prostu "powracają do natury" byłoby jednak uproszczeniem. Maniak może sprawiać wrażenie artysty tęskniącego za mitem nieskazitelnej natury, w której możemy się zatopić, jednak w swoich pracach odnosi się między innymi do naiwności tego rodzaju tęsknot, a jego spojrzenie na przyrodę, będącą tak materią, jak i współtwórcą jego prac, pozostaje o wiele mniej jednoznaczne.

Opisując jedną ze swoich planowanych realizacji w książce "Po naturze" (2023), już na etapie koncepcji artysta zwraca uwagę na zmiany w otoczeniu powodowane nawet niezauważalną interwencją. W szkicu do działania polegającego na wykopaniu i następnie zakopaniu dwóch dołów o głębokości, a w drugim przypadku także szerokości odpowiadającej dokładnie własnemu wzrostowi Maniak pisze:

Text

Ślady po niej i po innych pracach tego typu będą znikome. Powstaną jakieś wybrzuszenia, garby, górki, bruzdy, małe groby. Znikną niebawem po ukończeniu prac, jednak ziemia w tych miejscach, w środku, jeszcze długo będzie się goić. Po wbiciu szpadla będzie wiadomo, że ktoś już w niej grzebał.

Nawet drobna interwencja na długo pozostawia ślady w otoczeniu, a coś takiego jak pejzaż nieprzekształcony przez człowieka – bezpośrednio lub pośrednio – od dawna już nie istnieje. Dziś, wraz z rosnącą popularnością tekstów przede wszystkim Timothy'ego Mortona, ten fakt wydaje się oczywisty, także w odniesieniu do sztuki Krzysztofa Maniaka. Początkowo interpretowano ją jednak w nieco innej perspektywie. Na wystawie "Co widać" w Muzeum Sztuki Nowoczesnej z 2014 roku praktyka Maniaka powiązana została przez kuratorów Sebastiana Cichockiego i Łukasza Rondudę z "nowoczesnym folklorem", zainteresowaniem wiejską tożsamością widocznym w twórczości szeregu artystek i artystów powracających w swoje rodzinne strony po ukończeniu uczelni artystycznych. Kilka lat później ten sam Cichocki w kuratorowanej przez siebie monograficznej wystawie artysty "Wybrane filmy, fotografie, spacery i obiekty Krzysztofa Maniaka z lat 2016–2019" w BWA Tarnów (a następnie Galerii Bielskiej BWA) zwracał uwagę przede wszystkim na to, że praktyka Maniaka ukazuje "konstruowanie natury, niemożność wyjścia poza antropogeniczny pejzaż".

Wątek ten pojawia się już we wczesnych pracach Maniaka. Po zwycięstwie w konkursie Artystyczna Podróż Hestii, w ramach nowojorskiej rezydencji, artysta zrealizował szereg uwiecznionych na fotografiach działań w Central Parku, bliźniaczych do tych wykonywanych w podtuchowskich lasach – wkomponowując własne ciało w pejzaż, skały, drzewa czy konary. W przypadku parku pośrodku Manhattanu – ogromnego, jednak w pełni wykreowanego, zaprojektowanego w każdym calu zgodnie z określonym wyobrażeniem malowniczego rekreacyjnego terenu zielonego – działania te wydają się absurdalne. Napięcie między pozorowanym zatapianiem się w "dziką" naturę a ewidentnie sztucznym charakterem otoczenia, podkreślanym tu i ówdzie a to przez biegaczy w tle, a to linki wygradzające spłachetek terenu, wydobywa właśnie konstruowany charakter pejzażu.

Krzysztof Maniak - wybrane prace [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Powtórzenie gestów wykonywanych wcześniej w kontekście małopolskich lasów i łąk uwypukla nie tylko pewien absurd sytuacji, ale i specyfikę prac Maniaka, w których równie ważny, jeśli nie ważniejszy niż gesty artysty jest sam krajobraz stający się ekranem, na który odbiorca projektuje swoje interpretacje. Zmienna recepcja działań artysty w krajobrazie jest więc właściwie z góry wpisana w ich charakter. Choć sceneria jego prac zawężona jest do niewielkiego geograficznie obszaru – poza okazjonalnymi działaniami w ramach rezydencji czy wystaw odnoszących się do konkretnych miejsc – z biegiem lat widoczna jest ich ewolucja.

O ile początkowo realizacje Maniaka opierały się na dokamerowych i dokumentowanych na fotografiach gestach zaznaczania swojej obecności w otoczeniu – wygniataniu miejsca w trawie, mierzeniu za pomocą własnego ciała odległości między pniami drzew, podkopywaniu się pod korzenie czy zanurzaniu w zarośla – o tyle w kolejnych latach artysta coraz częściej znika z kadru. Bezpośrednią publicznością jego działań od początku były co najwyżej leśne i polne stworzenia, początkowo jednak publicznością przypadkową. W kolejnych latach artysta jednak coraz częściej otwiera się na międzygatunkowe interakcje – czy to tworząc "Rzeźbę dla owadów" (2019) i obserwując życie karmiących się na niej insektów, czy to pozostawiając po sobie drobne interwencje w terenie, które mogą potencjalnie stać się jamkami czy punktami obserwacyjnymi dla drobnych ssaków.

W ostatnich latach fotografia nadal pozostaje najczęściej wykorzystywanym przez Maniaka narzędziem, w kadrze jednak znajdują się już głównie same fragmenty otoczenia – po prostu napotkane lub delikatnie przez artystę przekształcone, jak "uczesane" kępy traw. W gestach tych można zauważyć także pewną ironiczną grę z tradycją land artu. "Czesanie traw" (2019) pokazuje, że choć do kanonu tego nurtu należą działania na wielką skalę, jak usypanie spiralnej grobli na brzegu jeziora, to o wiele prostsze i dyskretniejsze gesty wymagają niespodziewanej pokory. To, co początkowo wydawało się łatwym zadaniem, czyli wygładzenie grzebieniem kęp trawy wyłaniających się spod śniegu podczas roztopów, okazało się wręcz niemożliwe – kolejne źdźbła łamały się i wypadały przy najdelikatniejszych ruchach, doprowadzając w końcu artystę do kapitulacji. Jak opisywał Maniak w książce "Po naturze":

Text

Doszedłem do wniosku, że te opłukane deszczem i wymodelowane wiatrem wyglądają najlepiej. Spacerując po polach, szukałem więc miejsc, gdzie było ich najwięcej. Niby-miast, osad i osiedli. Coraz rozleglejszych i na coraz bardziej skomplikowanych planach. Na chwilę przed tym, zanim pochłonie je zieleń. Oglądałem je i podziwiałem, kiedy tylko miałem czas.

Opisywane w książce artysty działania związane z wybranymi pracami przypominają momentami wyimki ze "Współczesnej natury" Dereka Jarmana – tak jak ogród w Prospect Cottage dla brytyjskiego twórcy, tak dla Maniaka Tuchów i jego okolice stanowią bogaty mikrokosmos i punkt wyjścia do rozważań wykraczających daleko poza opisy prac polowych i botaniczne obserwacje. W tekstach artysta sięga też po konwencję o konceptualnym rodowodzie: niematerialne prace w formie instrukcji. O ile niektóre realizacje Maniaka sprawiają wrażenie wyjątkowo poważnych, niekiedy wręcz trącą szamanizmem, jak w przypadku serii działań ze znalezionymi w lesie kośćmi sarny zakończonej ich pochowaniem w tym samym miejscu, o tyle w pracach–instrukcjach ujawnia się ich wielowymiarowość i humor.

Koronnym tego przykładem jest zebranie przez artystę tysiąca pustych muszli po ślimakach, którym towarzyszy również tysiąc (!) pomysłów na prace z ich wykorzystaniem. Działania z tą samą materią mogą być dyskretne lub spektakularne, podniosłe lub zabawne czy wręcz głupkowate, mogą przypominać mistyczne rytuały lub youtubowe pranki. Artysta proponuje więc chociażby: "Zrób imprezę dla tysiąca muszli po ślimakach (muszle w centrum uwagi)", " Zapoznaj tysiąc muszli po ślimakach ze swoją ulubioną playlistą muzyczną", "Palenie marihuany z tysiącem muszli po ślimakach za budynkiem policji", ale i "Wrzuć tysiąc muszli po ślimakach do wanny z wodą. Wyciągnij je i osusz swoim oddechem", "Tysiąc muszli po ślimakach zatopionych w żywicy z drzew iglastych", wreszcie prace będące pastiszem konkretnych konwencji artystycznych: "Gwiazdozbiór odwzorowany tysiącem muszli po ślimakach oraz wideo kogoś ze łzami w oczach (instalacja artystyczna)" czy "Nokturn malarski, tempera jajeczna na kartonie. Kałuża wypełniona czarną farbą, pływa w niej tysiąc muszli po ślimakach i jeden biały łabędź. Jasna księżycowa noc".

Tego rodzaju absurdalnie obszerna lista propozycji to skrajny wyraz charakterystycznego dla Maniaka skupienia na dogłębnym poznawaniu otoczenia, praktyki opartej przede wszystkim na spacerowaniu po okolicy i uważnej obserwacji. Postawa ta zakłada także ciągłe wracanie w znane miejsca, obserwację drobnych zmian i pogodzenie się z faktem, że nawet niewielki teren nigdy nie zostanie przez nas faktycznie w pełni poznany na wskroś. Choć artysta zwraca uwagę m.in. na utowarowienie krajobrazu, jego rozparcelowanie na prywatne działki, a także konsekwencje katastrofy klimatycznej, polityczny wymiar jego prac nie opiera się na bezpośrednich komentarzach i arbitralnych sądach. "Nie badam namiętnie kontekstu kulturowego, socjologicznego i historycznego tego miejsca, wydają mi się one kolejnymi studniami bez dna, którym można poświęcić całe życie”, mówił artysta w rozmowie dla Culture.pl. To znaczący kontrast w stosunku do znacznej części sztuki site-specific, mającej ambicje opowiadania o historii danego miejsca i jej reinterpretowania na podstawie kilkutygodniowych pobytów rezydencyjnych czy krótkich badań w przygotowaniach do festiwali. W porównaniu z twórcami chcącymi odkrywać nieznane oblicza konkretnych miejsc przed ludźmi, którzy spędzili w nich całe życie, Maniak wykazuje się nieprzeciętną pokorą w myśleniu o swojej praktyce.

Wybrane wystawy indywidualne:

2024 – "Wyobraź sobie lato", BWA Katowice;
"Przy ziemi", ABC Gallery, Poznań
2023 – "Działania w naturze", MOCAK Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie;
"Bez tytułu (Wyspa Bolko. Andreasowi Ulbrichowi)", Galeria Sztuki Współczesnej
w Opolu
2022 – "Bajka", BWA Bydgoszcz
2021 – "Kamień i drzewo" (w duecie z Joanną Przybyłą), BWA Warszawa
2020 – "Wybrane filmy, fotografie i obiekty Krzysztofa Maniaka z lat 2017-2020", Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała
2019 – "Wybrane filmy, fotografie, spacery i obiekty Krzysztofa Maniaka z lat 2016-2019",
BWA Tarnów
2016 – "Przypomina mi się śnieg", BWA Warszawa
2014 – "Rysy", Galeria Dwie Lewe Ręce, Katowice;
"Zatrzymane", Bałtycka Galeria Sztuki Współczesnej, Słupsk

Wybrane wystawy zbiorowe:

2024 – "Muzeum jako szkoła", Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie;
"Archiwa wyczesane, zszyte i znalezione", Galeria Biała, Lublin;
"Kroki", BWA Wrocław, Krupa Art Fundation, Galeria Entropia, Wrocław;
"Primary Forms", w ramach programu publicznego Thailand Biennale Chiang Rai 2023, Chiang Rai, Tajlandia;
"Najbliżej", BWA Tarnów
2023 – "I w puszczy", BWA Warszawa;
"Ways of Knowing", Farmynwoods Contemporary Art, Brixworth, Wielka Brytania;
"Der Wald wird Chor", Kommunale Galerie Berlin, Niemcy;
"Retrowersje: sobie mieszkania – miastu Starówkę", Centrum Sztuki Galeria EL, Elbląg
2022 – "BUJNOŚĆ. Atlas nieskończonych możliwości", Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie
2021 – "Konteksty. Kongres postartystyczny", Fundacja In Situ, Sokołowsko;
"Spojrzenia 2021", Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa;
"Artysta jest obecny", MOCAK Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie
2020 – "Czas i piana", Galeria ASP w Krakowie;
"Między-czas", Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora Cricoteka, Kraków;
"Eureka, czyli odkrywam!", Muzeum Etnograficzne w Warszawie;
"Wiek Półcienia. Sztuka w czasach planetarnej zmiany", Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie;
"Z peryferii", Bałtycka Galeria Sztuki Współczesnej, Słupsk–Ustka;
"From Matter to Data: Ecology of Infrastructures", internetowa platforma post.MoMA.org
2019 – "Footnotes from Ideal City – showroom", Onomatopee, Eindhoven;
"Natura w sztuce", MOCAK Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie
2018 – "Ziemia w Słońcu", Galeria Widna, Kraków
2017 – "Polski las", Galeria Biała, Lublin
2016 – "Pusto", Galeria Sztuki im. Jana Tarasina w Kaliszu;
"Apologia przypadkowości, Bałtycka Galeria Sztuki Współczesnej", Słupsk, Ustka
"Wykrój. Miasto. Tarnów", BWA Tarnów;
"U Rodziny", Muzeum Tatrzańskie, Zakopane
2015 – "Walka o ogień", Galeria Szara Kamienica, Kraków;
"WARM UP", Bunkier Sztuki, Kraków;
"Mycorial Theatre II", Kadenówka, Rabka Zdrój
"Mocne stąpanie po ziemi", BWA Katowice, BWA Tarnów;
"Bycie i Czas", TRAFO – Trafostacja Sztuki w Szczecinie;
"Spoczywanie", Kraków, Lanckorona, Znamirowice
2014 – "Videonews", Galeria Labirynt, Lublin;
"Into the Country", Salt Ulus, Ankara, Turcja;
"Co widać. Polska sztuka dzisiaj", Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie