Feliks Konarski - Życie i twórczość | Artysta

Pisarz, aktor, pieśniarz. Autor ponad dwóch tysięcy tekstów piosenek, w tym "Czerwonych maków na Monte Cassino". W Armii Andersa kierował Teatrem Żołnierza. Na boisku piłkarskim grał na pozycji pomocnika.

śr., 01/09/1907 - 12:00 - czw., 09/12/1991 - 12:00

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

mały obrazek

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Feliks Konarski (Ref-Ren), fot. archiwum Anny Mieszkowskiej

Text positon (deprecated)

Center

Przylgnęła do niego ksywka Ref-Ren nadana przez Konrada Toma, choć Zula Pogorzelska wolała go nazywać Zwrotką. Z takim pseudonimem artystycznym jego kariera nie mogła potoczyć się inaczej.

Zawsze bardzo starałem się, aby w moich piosenkach było nie tylko dużo ciepła i melodyjności, ale także sensu i prostoty, która najszybciej trafia do słuchacza

– przekonywał Feliks Stanisław Konarski. Wystarał się ponad dwa tysiące razy, a do jego najbardziej znanych tekstów piosenek należą "Umówiłem się z nią na dziewiątą", "Pięciu chłopców z Albatrosa" czy "Bilet do Lwowa".

Urodził się w Kijowie 9 stycznia 1907 roku. Jako 14-latek przedostał się przez granicę do Warszawy i tu dokończył edukację gimnazjalną. Po maturze zapisał się na Uniwersytet Warszawski. Zapewne między wykładami na polonistyce, a potem na weterynarii komponował, choć był samoukiem. W życiu miał dwie miłości. Pierwszą był teatr. Literacko-muzyczna pasja zaprowadziła go pod progi warszawskiego teatrzyku Qui Pro Quo. Piosenką "Wiosna, wiosna jest nareszcie" włączonym do programu Teatru Nowości zapewnił sobie sympatię artystów przedwojennego kabaretu – Zuli Pogorzelskiej, Leny Żelichowskiej, Zofii Terne, Mariana Rentgena – którzy wykonywali jego utwory na scenie. Wkrótce sam zaczął tworzyć całe programy rewiowe.

Drugą wielką miłością Konarskiego była Nina Oleńska. Połączyła ich muzyka, a poznali się w pociągu z Warszawy do Piotrkowa Trybunalskiego. Ona podobno wyraziła niezadowolenie z wykonywanych piosenek, szczególnie nie przypadł jej do gustu utwór "Gdzie jest twój tata, smarkata"; on przyznał się do autorstwa tekstu. W 1933 roku wzięli ślub, a małżonków zwano odtąd Refrenami.

Rok po ślubie Konarski założył we Lwowie wędrowny zespół rewiowy "Wesoły Murzyn". Gdy wybuchła wojna, nie mógł wrócić do Warszawy, gdzie czekało na niego Gestapo – naraził się balladą o Hitlerze. Po wprowadzeniu odgórnego zakazu występów artystycznych Konarski trafił dzięki dawnym znajomościom do amatorskiej orkiestry kolejarzy lwowskich. Wobec sukcesu zespołu władze sowieckie zaproponowały muzykom trasę objazdową po Rosji. Zanim grupę rozwiązano w 1941 roku, udało mu się po raz ostatni spotkać z matką w rodzinnym Kijowie.

Wraz z innymi członkami zespołu Konarski trafił do tworzącej się Armii Polskiej pod dowództwem gen. Władysława Andersa. Powierzono mu założenie i prowadzenie Teatru Żołnierza, który miał dodawać bojownikom otuchy i zagrzewać do walki. Oddelegował do tej roli swoją żonę. Nina Oleńska wykreowała postać "Ochotniczki Helenki" – dzielnej żołnierki w za dużych butach i mundurze, ze sterczącymi warkoczykami, która przeszła szlak bojowy z Rosji przez Persję, Irak, Palestynę aż do Włoch pod Monte Cassino.

Konarski po latach wspominał, że 17 maja 1944 roku występował z teatralnym zespołem w pobliżu miasteczka Cassino. W nocy, z oddalonego o 80 km zakwaterowania, obserwował błyski artyleryjskiego ognia i kłęby dymu. Obraz zwycięskiej bitwy utrwalił w słowach patriotycznej pieśni, która stała się jednym z niepodległościowych hymnów, wykonywanych później podczas stalinowskich rządów. Tak Konarski zrelacjonował proces twórczy:

Położyłem się na łóżku i zamknąłem oczy, zapadłem w półsen. I właśnie wówczas, nagle zaczęły mi się układać pierwsze linijki tekstu »Czy widzisz te gruzy na szczycie / Tam wróg twój się ukrył jak szczur / Musicie, musicie, musicie / Za kark wziąć i strącić go z chmur«. […] Zanotowałem dwie zwrotki i zaraz potem, w środku nocy obudziłem Fredka (Alfreda Schütza). Byłem jak w gorączce. Pokazałem mu tekst i kazałem pisać muzykę. On patrzył się na mnie jak na wariata, ale usiadł przy pianinie i… zaczęła układać się melodia – powstawała bardzo szybko i jakby bardzo naturalnie. Wkrótce potem obudziłem resztę zespołu i jeszcze w nocy zrobiliśmy pierwszą próbę… Można by zatem powiedzieć, że »Czerwone maki« zakwitły w nocy.

"Czerwone maki na Monte Cassino" [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Świadectwem zbrodni wojennych były również wiersze Konarskiego. W "Jałcie" zaprotestował przeciwko ustaleniom konferencji Wielkiej Trójki:

Zoperowali mapę, nie widząc krwi,
Lancetem z Lublina…
A za dwa miesiące i kilka dni
Rocznica Monte Cassina…!

W "Katyniu" wyraził ból i gniew wobec zbrodni, niesprawiedliwości i kłamstwa:

Tej nocy zgładzono Wolność
W katyńskim lesie…
Zdradzieckim strzałem w czaszkę
Pokwitowano Wrzesień.
[…]
Pod śmiertelnym całunem
Zwiędłych katyńskich liści,
By nikt się nie doszukał,
By nikt się nie domyślił

Tej samotnej mogiły,
Tych prochów i tych kości –
Świadectwa największej hańby
I największej podłości.

Po zakończeniu II wojny światowej Konarski z żoną wyjechał do Anglii, podobnie jak większość artystów Armii Andersa. W Londynie pisał piosenki, założył własny teatr, otworzył kawiarnię artystyczną "Piekiełko". Wyjeżdżał do Paryża, gdzie prowadził popularne audycje w sekcji polskiej francuskiego radia. Współpracował także z Radiem Wolna Europa. W Chicago, gdzie osiedlił się na stałe w 1965 roku, przez ćwierć wieku prowadził audycję "Czerwone maki", którego słuchała amerykańska Polonia. W Stanach Zjednoczonych robił praktycznie to, co wcześniej: pisał sztuki, drukował w prasie, występował we własnym Teatrze Ref-Rena.

Ukochaną żonę, zmarłą w 1983 roku, pożegnał kilkoma programami rewiowymi. Swoje uczucia ujął w słowach:

Jakieś małe nic,
Jakieś drogie coś,
Tyle, co nam w sercu zostało…
Z sercem wzięło ślub,
Zrosło się na wskroś,
Spróbuj wydrzeć – już by się nie dało!…

Konarski zmarł w Chicago 12 września 1991 roku. Członkini Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie Regina Wasiak-Taylor zapamiętała go jako skromnego i szczerego rybałta, niezrównanego kronikarza emigracji, humorystę i maga estrady. Sam o sobie mówił tak:

Ludzie dzielą się na takich, co czują więcej lub mniej. Myślę, że należę do tych pierwszych – z natury jestem romantykiem.

feliks konarski

Czerwone maki na Monte Cassino

autor tekstów piosenek

armia andersa