„Lalka”, reż. Paweł Maślona

Serialowa Lalka imponuje bezczelnością, z jaką twórcy potraktowali literacki pierwowzór. Znakomicie zagrany, efektowny serial Netfliksa to historia na wskroś współczesna. I choć momentami traci dramaturgiczny impet, broni się rozmachem i dezynwolturą.

Zanim serialowa Lalka trafiła na ekrany, już jej zwiastuny wywoływały falę oburzonych komentarzy. Chór głosów krzyczał, że „u Prusa nie było scen seksu”, „u Prusa nie przeklinali”, a kasandryczne wizje kończyły pytania o to, „kiedyśmy to tak schamieli?”, że wulgaryzujemy klasykę. Premiera serialu tylko tę krytykę wzmocniła. Pomińmy jednak te rytualne utyskiwania o lepszości oryginału i o tym, że „u Hasa i Bera…”. Paweł Maślona przygotował własną Lalkę. I być może rzeczywiście u Prusa bohaterowie nie przeklinali i nie uprawiali seksu, za to u Maślony przeklinają, jest seks i dziesiątki fabularnych zmian, dzięki którym reżyser Kosa tworzy serial na wskroś współczesny, szukający kontaktu z publicznością XXI wieku. Można tę wizję odrzucić, ale gwarantuję, że ciekawszym wyzwaniem jest skonfrontowanie się z nią.

Video embed

Lalka | Oficjalny zwiastun | Netflix

O Lalce myśleć trzeba jako serialu zaledwie inspirowanym Prusem, a niebędącym jego wideo-ilustracją. Jaka zatem ona jest? Odważna. Tematycznie, stylistycznie, obsadowo. Maślona kreśli tu opowieść o nieprzekraczalnych klasowych podziałach i systemie, którego nie da się pokonać. Inaczej być zresztą nie mogło, skoro wśród scenarzystów obok samego reżysera i Jagody Dutkiewicz znalazł się Paweł Demirski, dramaturg obsesyjnie powracający do tego tematu. Nie dziwi zatem, że serialowa Lalka raz po raz bardziej przypomina Biały Lotos w dziewiętnastowiecznym kostiumie, aniżeli klasyczną opowieść o niespełnionym uczuciu.

Maślona wykonuje kilka radykalnych gestów. Ustawia przed swoimi bohaterami lustra, budując serialowego Wokulskiego i Izabelę jako swoje przeciwieństwa, a zarazem ludzi bliźniaczo do siebie podobnych.

Idąc za powieściowym oryginałem, kreśli portret Wokulskiego jako ambitnego pariasa, który wprawdzie osiągnął sukces i zdobył na wojnie wielki majątek, ale wciąż nie może pokonać szklanego sufitu klasowych podziałów. Napędzany chęcią ich przekroczenia, w ożenku z Izabelą widzi zwieńczenie swojej drogi. Ale serialowa Izabela Łęcka także napędzana jest niemożliwym pragnieniem. Maślona i jego współscenarzyści wprowadzają do opowieści wątek Elizy Orzeszkowej (Agnieszka Grochowska) i magazynu „Bluszcz”, do którego chce pisać serialowa Izabela. Ta porcelanowa lalka, którą jedni chcieliby trzymać za wystawową szybą, a inni traktują jak finansowe aktywo pozwalające wyciągać pieniądze od zakochanego kupca, u Maślony okazuje się ambitną kobietą sympatyzującą z ruchem emancypacyjnym. I ona także zderza się z odrzuceniem – dla wyzwolonych intelektualistek jest jedynie pustą arystokratką nieznającą życia i obdarzoną bardzo ograniczonym literackim talentem.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Sandra Drzymalska i Tomasz Schuchardt w serialu „Lalka” w reżyserii Pawła Maślony, 2026, fot. Robert Pałka/Netflix

Obrazek

LALKA_NETFLIX_FOT.R.PALKA_251125_250.jpg

Zmieniając w ten sposób osobowościowe wektory, Maślona otwiera przed swoimi bohaterami bardzo interesującą perspektywę. Pokazuje Izabelę i Wokulskiego jako ludzi o bliźniaczym doświadczeniu, upokarzanych, odrzuconych. Stają się dzięki temu (zwłaszcza ona) dużo bardziej ludzcy. Wydają się przy tym stworzeni dla siebie – jakby każde z nich było odpowiedzią na potrzeby i pragnienia tego drugiego. Tym tragiczniejsza okazuje się niemożność ich spotkania, wewnętrzne i zewnętrzne blokady, które uniemożliwiają Izabeli wyjście poza swoją społeczną rolę.

Nie są to jedyne odważne decyzje podjęte przez adaptatorów Prusa. Scenarzyści serialowej Lalki czynią z warszawskiego kupca… stalkera, który swoim toksycznym uczuciem osacza ukochaną kobietę, świadomie buduje wokół niej system zależności i próbuje uzależnić od siebie, by w ten sposób skłonić Izabelę do przyjęcia jego amorów. Byłby to zapewne przepis na gotową katastrofę, gdyby nie Tomasz Schuchardt, który broni swojej postaci nawet wtedy, gdy dokonuje ona przekroczeń, które z dzisiejszego punktu widzenia byłyby dla niej dyskwalifikujące.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Sandra Drzymalska i Tomasz Schuchardt w serialu „Lalka” w reżyserii Pawła Maślony, 2026, fot. Robert Pałka/Netflix

Obrazek

THEDOLL_NETFLIX_FOT_R.PALKA_01.jpg

Schuchardt i partnerująca mu Sandra Drzymalska są sercem tego serialu. On bywa kruchym chłopcem, wzruszająco nieporadnie poruszającym się po arystokratycznych salonach, ale też bezwzględnym cynikiem, który skrupulatnie realizuje swój plan osaczenia Izabeli. Ona z kolei czasem jawi się jako głupia trzpiotka, ale w rzeczywistości kryje w sobie potrzebę wyzwolenia się z ograniczeń narzucanych przez klasę i płeć. W interpretacji Drzymalskiej Izabela staje się postacią tragiczną – uwięzioną między osobistą ambicją i rodzinną powinnością, jest tytułową lalką, która wbrew wszystkiemu nie chce zgodzić się na uprzedmiotowienie.

Podczas gdy w filmowej wersji Macieja Kawalskiego uwagę przykuwa mieszczańsko-arystokratyczna arena (na razie nie mogę napisać nic więcej), serialowa Lalka żyje dzięki dwójce głównych postaci. Jednak nie oznacza to, że inni aktorzy giną w cieniu – absolutnie nie. Znakomici są zwłaszcza Piotr Pacek jako Starski, ironiczny, uroczy i niezwykle inteligentny, a także Piotr Adamczyk jako baron Krzeszowski, wyliniały arystokrata żałośnie obnoszący się z resztkami (nie)swojej wielkości. Odważnym wyborem okazuje się Dariusz Chojnacki jako (całkiem niestary) subiekt Rzecki, Maria Kania jako „dresiarska” służka Marianna, a także poruszający się na granicy aktorskiej szarży Jacek Braciak, serialowy Tomasz Łęcki żyjący w oparach wódki i nadziei, że wkrótce ich życie jeszcze się poprawi. Wszyscy oni – włączając w to Julię Wyszyńską, czy Henryka Niebudka jako księcia Rudnickiego – świetnie bawią się w swoich rolach, a efektowna scenografia i kostiumy wyraźnie ich uskrzydlają.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Magdalena Cielecka i Sandra Drzymalska w serialu „Lalka” w reżyserii Pawła Maślony, 2026, fot. Robert Pałka/Netflix

Obrazek

LALKA_NETFLIX_FOT.R.PALKA_251125_093.jpg

Nie oznacza to, że Lalka Maślony pozbawiona jest mankamentów. Nie wynikają one jednak z niewierności Prusowi, czy nawet ostentacyjnego uwspółcześnienia historii, ale z dramaturgii. Serialowa Lalka zwyczajnie nie trzyma tempa. Reżyser wychodzi naprzeciw potrzebom współczesnego widza, wyostrzając serialowe konflikty (Wokulski jako stalker i Izabela jako modliszka świadomie niszcząca swojego absztyfikanta), ale to nie wystarcza, by równomiernie wypełnić sześć godzinnych odcinków. A że twórcy serialu świadomie rezygnują z niektórych powieściowych wątków (od wątku antysemickiego i subiekta Mraczewskiego począwszy) i skupiają się na relacji Wokulskiego i Izabeli, czasem ich historia spowalnia, a stawki, o które grają bohaterowie, wydają nie dość wysokie, by przez tak długi czas utrzymać napięcie.

Mimo to netfliksowa Lalka pozostaje jednym z najciekawszych serialowych wydarzeń ostatnich lat. Zrealizowana z rozmachem i odważnie inscenizowana, pokazuje, że do klasyki nie trzeba podchodzić na kolanach, a przepisywanie jej na nowo – choć ryzykowne – może być niezwykle inspirujące. I choć dla części widzów radykalna wizja Pawła Maślony będzie nie do przełknięcia, znakomicie wpisuje się w twórczą filozofię reżysera, który już w Kosie pokazywał, że nie zamierza się kłaniać wielkiej historii i pomnikom. Nawet temu Bolesława Prusa.

„Lalka”, reż. Paweł Maślona. Scenariusz: Paweł Demirski, Jagoda Dutkiewicz, Paweł Maślona. Zdjęcia: Paweł Flis. Scenografia: Joanna Macha. Kostiumy: Dorota Roqueplo. Muzyka: Baasch. Występują: Tomasz Schuchardt, Sandra Drzymalska, Jacek Braciak, Dariusz Chojnacki, Piotr Adamczyk, Piotr Pacek, Agnieszka Grochowska. Premiera: 16.09.2026.