O pożądaniu, starości i pokoleniu Z. 7 spektakli, które warto zobaczyć na Boskiej Komedii

1920_1779879457318_hamlet-koza1-4724-copy.jpg, default, Scena z przedstawienia „Hamlet”, reżyseria: Kamil Białaszek, 2026, fot. Magda Hueckel/Teatr Powszechny w Warszawie

teatr

Grudzień w teatralnym kalendarzu oznacza jedno: Międzynarodowy Festiwal Teatralny Boska Komedia. To wtedy do Krakowa zjeżdżają teatromaniacy i przedstawiciele środowiska teatralnego z Polski i zagranicy.

W konkursie tegorocznej edycji znalazły się najgłośniejsze polskie spektakle, a poza nim – międzynarodowe, zaskakujące propozycje i rodzime przedstawienia towarzyszące. Wśród nich jest choćby chińska interpretacja Między nami dobrze jest Doroty Masłowskiej w reżyserii Wei Jia z teatru Fengchao Theatre w Pekinie. Jestem bardzo ciekawa, jak ten – na wskroś polski – dramat odczytano w zupełnie innych warunkach kulturowych.

Wiele pomysłów na teatr, czyli MFT Boska Komedia 2025

Sprzedaż biletów rusza w czwartek, 8 października, punktualnie w południe. Jakie polskie produkcje warto zobaczyć?

Wszyscy jesteśmy Belén, reżyseria: Katarzyna Minkowska

„Wszyscy jesteśmy Belén”, reż Katarzyna Minkowska, Teatr Jaracza w Olsztynie, fot. Michał Mazurek

Spektakl ten polecałam już stołecznej publiczności podczas Warszawskich Spotkań Teatralnych – polecam go teraz także gościom krakowskiej Boskiej Komedii. Na łamach Culture.pl pisałam:

U Minkowskiej i Wawrzyniak nie ma jednego feminizmu. Twórczynie pokazują za to różne krzyżujące się formy opresji: klasową, genderową, seksualną. […] Rzecz dzieje się niby w Argentynie, ale jakby w Polsce. Siedząc na widowni, przypominałam sobie zarówno protesty, które miały miejsce w naszym kraju w 2016 i 2020 roku, jak i głośne historie kobiet, oskarżanych o aborcje i traktowanych jak przestępczynie. Na tym tle opowieść o argentyńskich obywatelkach, które wywalczyły sobie prawo do legalnej aborcji, jest szczególnie poruszająca. Tam bowiem udało się coś, co u nas wciąż wydaje się niemożliwe. Bunt i towarzyszący mu społeczny zryw przyniosły realny skutek: zmianę prawa.

Wszyscy jesteśmy Belén z Teatru Stefana Jaracza w Olsztynie grany będzie 4 grudnia o godzinie 19.00 oraz 5 grudnia o godzinie 17.00.

Hamlet, reżyseria: Kamil Białaszek

Ubiegły rok upłynął w polskim teatrze pod znakiem Hamletów. Teatry w całym kraju prześcigały się w pomysłach na adaptacje tej szekspirowskiej tragedii, nie dziwi więc, że i w programie Boskiej Komedii pojawił się duński książę.

Ale Kamil Białaszek – reżyser młodego pokolenia, który zasłynął rapową inscenizacją Pana Tadeusza w Teatrze Polskim w Poznaniu – przepisuje Hamleta na współczesność, czyniąc go pogubionym dziedzicem korporacji Dania i zarazem przedstawicielem pokolenia Z. Kluczem do odczytania tego przedstawienia są kwestie ekonomiczne.

To spektakl pełen bodźców – głośny, intensywny wizualnie, ale i świetnie zagrany. Zaraz po premierze na łamach Wyborczej.pl pisałam:

W warszawskim Powszechnym nie usłyszycie więc zbyt wielu pięknie brzmiących i równie pięknie wygłaszanych fraz (jeśli tego oczekujecie – nie idźcie na ten spektakl). Są za to wykrzykiwane z trzewi pełne złości i wywrotowej energii monologi. Żyjemy w końcu w potwornej rzeczywistości, w której podstarzali i kapryśni miliarderzy z przerośniętym ego dyktują warunki, urządzają nam świat, a na dodatek wszczynają bezsensowne wojny. Nie ma tu miejsca na subtelności.

Dla tych, którzy wolą bardziej tradycyjne inscenizacje, polecam inne rzeczy. Warszawskiego Hamleta warto jednak zobaczyć choćby dla znakomitej Anny Ilczuk w roli Gertrudy.

Spektakl jest grany 9 grudnia o godzinie 18.00 oraz 10 grudnia o godzinie 16.00.

Mała empiria, reżyseria: Anna Ilczuk

Scena z przedstawienia „Mała empiria”, reż. Anna Ilczuk, fot. Natalia Kabanow, Studio Teatr Warszawa

A jak już o Annie Ilczuk mowa, to podczas Boskiej Komedii występuje nie tylko na scenie, ale również w roli reżyserki.

Mała empiria – na podstawie książki Katarzyny Sobczuk o tym samym tytule – to kameralny, intymny i poruszający monodram ze znakomitą Eweliną Żak.

To opowieść o starzejącym się kobiecym ciele, siwiejących włosach, nawykach, które pojawiają się wraz z wiekiem, konieczności przewartościowania dotychczasowych osiągnięć czy po prostu – o wzajemnej opiece. Ale też o zawodzie aktorki i związanych z nim trudnościach.

Żak na scenie towarzyszy jedynie Radosław Łukaszewicz odpowiedzialny za muzykę na żywo i grający na kontrabasie. To przedstawienie, na które warto wybrać się również z mamą czy babcią, choć myślę, że każdy znajdzie w nim coś dla siebie.

Mała empiria do zobaczenia 13 grudnia o godzinie 18.00 i 21.00.

Czyste, choreografia: Ramona Nagabczyńska

Jeśli ktoś co roku bierze udział w Boskiej Komedii, to podczas ubiegłej edycji miał okazję zobaczyć Kocham balet w choreografii Ramony Nagabczyńskiej i dramaturgii Agaty Siniarskiej. Teraz wspomniane twórczynie zaprezentują performans Czyste.

Referencja do dzieła

„Czyste”, chor. Ramona Nagabczyńska

Oba te projekty łączy zresztą namysł nad dyscyplinowaniem ciała. O ile jednak w Kocham balet miałyśmy do czynienia ze zinstytucjonalizowanym rygorem, jaki uruchamiała szkoła tańca klasycznego, o tyle w przypadku Czyste sprawa jest bardziej intymna i prywatna. Tu bowiem tematem jest relacja z jedzeniem, zaburzenia odżywiania czy też poddawanie ciała morderczym treningom i głodowej diecie.

Na łamach Culture.pl tak pisałam o Czyste:

Sam akt konsumpcji jest tu poddawany wiwisekcji z różnych perspektyw. W kolejnych częściach spektaklu przechodzimy od niedoboru i braku do nadmiaru i obrzydzenia. Cała choreografia została zresztą pomyślana w taki sposób, by te odruchy ciała – raz głodnego, innym razem katowanego albo przejedzonego – wpisać w ruchowo-dźwiękową partyturę.

Spektakl grany jest 6 grudnia o godzinie 16.00, 7 i 8 grudnia o godzinie 18.00.

Wichrowe wzgórza. Love To Die, reżyseria: Klaudia Hartung-Wójciak

„Wichrowe Wzgórza. Love To Die”, reż. Klaudia Hartung-Wójciak, fot. Natalia Kabanow / Teatr Polski Bydgoszcz

Nawet jeżeli widzieliście już najnowszą filmową wersję Wichrowych wzgórz Emily Brontë z Margot Robbie i Jacobem Elordi, to i tak koniecznie zobaczcie, co z tym tekstem na scenie Teatru Polskiego w Bydgoszczy zrobiła Klaudia Hartung-Wójciak. A jeśli nie widzieliście filmu, tym bardziej warto sprawdzić teatralną wersję znanej powieści.

Wichrowe wzgórza. Love To Die to opowieść o miłości do chłopaka i do zmarłej babci Ireny – ale przede wszystkim tematem tutaj jest niespełnienie, nieujarzmione pożądanie oraz fiksacyjne odtwarzanie w głowie rozmaitych scenariuszy, z których żaden nigdy się nie zrealizuje.

To przejmująca, ale przy tym intencjonalnie zabawna, momentami surrealistyczna, świetnie skomponowana wizualnie autorska historia – czy raczej: herstoria.

Do zobaczenia 5 grudnia o godzinie 17.00 i 21.00.

Czarodziejska góra. Wykasływanie, reżyseria i choreografia: Anna Obszańska

Scena z przedstawienia „Czarodziejska góra. Wykasływanie”, reż. Anna Obszańska, fot. Grzegorz Krzysztofik

Anna Obszańska to jedna z najciekawszych młodych reżyserek łączących narzędzia z pola teatru i choreografii, podwójna absolwentka Akademii Sztuk Teatralnych – najpierw skończyła Wydział Teatru Tańca w Bytomiu, a później Wydział Reżyserii i Dramaturgii w Krakowie.

Referencja do artysty

Anna Obszańska

Jako dyplomantka tego pierwszego nie mogła wziąć udziału w dorocznym łódzkim Festiwalu Szkół Teatralnych, bo wówczas dyplomy taneczne nie były traktowane na równi z tymi dramatycznymi i po prostu nie brały udziału w konkursie. Kilka lat później – gdy pod środowiskowym naciskiem zmieniono regulamin i zaczęto kwalifikować do udziału także projekty choreograficzne – już jako reżyserka przyjechała tam ze spektaklem dyplomowym Czarodziejska góra. Wykasływanie, który zrobiła ze studentami i studentkami bytomskiego Wydziału Teatru Tańca. I zdobyła pierwsze w historii tej instytucji Grand Prix.

Co mnie w ogóle nie dziwi, bo Czarodziejska góra. Wykasływanie to jeden z najlepszych dyplomów, jakie widziałam w ostatnich latach. Ryzykowny formalnie, performatywny, dowcipny, piękny wizualnie, niepokojący – i wciągający.

Spektakl można zobaczyć 11 grudnia o godzinie 19.00.

Strach przed lataniem, reżyseria: Weronika Szczawińska

„Strach przed lataniem”, reż. Weronika Szczawińska, 2026, fot. Adrian Lach / TR Warszawa

Weronika Szczawińska przeniosła na deski kultową feministyczną powieść Eriki Jong z lat 70., pytając o to, jak dzisiaj opowiadamy o seksualności kobiet i ich pragnieniach. Strach przed lataniem to jeden z najgłośniejszych, najciekawszych i – być może też – najzabawniejszych spektakli ubiegłego sezonu. Grająca w nim główną rolę Marta Nieradkiewicz została niedawno uhonorowana przez miesięcznik „Teatr” Nagrodą im. Aleksandra Zelwerowicza dla najlepszej aktorki.

Od Eriki Jong po służące. Feministyczne głosy na polskich scenach

Na łamach Culture.pl tak pisałam o tej kreacji:

Marta Nieradkiewicz w roli Isadory jest jak wyjęta wprost z serialu „Fleabag”: zadziorna, lekko bezczelna, odważna, radosna, wirtuozerska. Co jakiś czas zwraca się wprost do publiczności, burząc czwartą ścianę. Nie pamiętam, kiedy ostatni raz widziałam Nieradkiewicz na scenie, ale ta kreacja przypomniała mi jej inne zapadające w pamięć role, szczególnie z okresu, gdy pracowała jeszcze w zespole Narodowego Starego Teatru.

Oprócz Nieradkiewicz znakomite role w tym przedstawieniu stworzyli też: Rafał Maćkowiak, Beata Bandurska, Aleksandra Matlingiewicz i Filip Zaręba.

Strach przed lataniem można zobaczyć 7 grudnia o godzinie 17.30 oraz 8 grudnia o godzinie 19.30.

Język Polish