Mała nie znaczy niewidoczna. Literatura rumuńska w przekładach na język polski

antykwariat_uliczny_w_centrum_bukaresztu_gettyimages-1004490922.jpg, default, Antykwariat uliczny w centrum Bukaresztu, Rumunia, fot. Getty Images

#literatura

Literatura rumuńska (i szerzej – rumuńskojęzyczna, w obręb tego pojęcia wchodzi bowiem literatura pisana przez autorów i autorki z Republiki Mołdawii) w Polsce wciąż bywa postrzegana jako zjawisko egzotyczne, niszowe, nie do końca rozpoznane.

...bez Drakuli

To zaskakujące, oba kraje łączy przecież historia, podobne doświadczenia oraz status geopolityczny, wydawać by się więc mogło, że "mała literatura" znad Dymbowicy powinna cieszyć się nad Wisłą dużą popularnością. Tak jednak nie jest – kapitał symboliczny literatury rumuńskiej wciąż jest u nas niewielki. Od czasu do czasu zdarza się jej co prawda zaistnieć w szerszej świadomości (dzięki recenzji w poczytnym tygodniku, nominacji do ważnej nagrody czy spotkaniu autorskim na ogólnopolskim festiwalu), ale wciąż daleko stąd do mainstreamu. Trochę szkoda, bo rumuńska oferta literacka bez wątpienia zasługuje na większą widoczność.

Ponadto poznanie kultury rumuńskiej to szansa na lepsze zrozumienie procesów i przemian zachodzących w kulturze polskiej. Podobieństwo obu krajów zdaje się doskonałym punktem wyjścia dla wszelkich analiz komparatystycznych oraz dyskusji na temat kondycji ich kultur, wciąż etykietowanych jako (pół)peryferyjne w światowym systemie literackim; zachęca również do namysłu na temat transferu literackiego, którego elementem centralnym jest przekład, odbywającego się bez pośrednictwa hegemonów kulturowych. Gdybyśmy uważnie przestudiowali rumuńską ofertę literacką dostępną po polsku, otworzyłoby się przed nami niezwykle bogate i różnorodne uniwersum kraju wielokulturowego, pełnego fascynujących sprzeczności, ze skomplikowaną i burzliwą historią, rozciągniętego pomiędzy Europą Wschodnią, Środkową i Bałkanami, z prozaikami odważnie komentującymi rzeczywistość i poezją wielokrotnie zaskakującą eksperymentami artystycznymi. Refleksja nad literackim autoportretem Rumunii pozwoliłaby wyzwolić ją z, wciąż dominujących w rodzimej narracji, banalnych opowieści o Drakuli i stereotypowych wyobrażeń o "dzikiej, zakarpackiej krainie".

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Góry Karpaty, Siedmiogród, Rumunia, fot. Getty Images

Obrazek

transylvania_gettyimages-170616162.jpg

Prześledzenie losów literatury rumuńskiej w Polsce może ponadto stanowić doskonałą ilustrację stosunków polityczno-kulturowych między oboma państwami. Wiadomo nie od dziś, że systemy literackie są zależne od uwarunkowań zewnętrznych – takich jak prawa rynku, cenzura, polityka kulturalna poszczególnych rządów – a tytuły wybierane do tłumaczenia siłą rzeczy wywołują pytania o zbieżność z kanonem literackim kultury wyjściowej oraz o stopień reprezentatywności konkretnych utworów dla jej społeczeństwa i historii. W naszym przypadku – dla kultury Rumunii. Przekłady sporo mówią również o upodobaniach czytelników kultury docelowej. Wystarczy spojrzeć na rumuńskie książki, które otrzymały w Polsce nagrody literackie, na liczbę uczestników wybranych spotkań autorskich czy na recenzje publikowane w popularnym serwisie lubimyczytac.pl, by przekonać się, jaka tematyka i jaka forma literacka w szczególności przemawiają do polskiej publiczności.

…bez Nobla

Choć pierwsze przekłady literatury rumuńskiej publikowano w Polsce od początku XX wieku – o historii literatury rumuńskiej w Polsce przed rokiem 2000 pisze obszernie Anna Kaźmierczak w numerze 11/2000 „Dekady Literackiej” – to za symboliczny początek recepcji literatury rumuńskiej nad Wisłą możemy uznać rok 1931. Ukazuje się wówczas pierwsze polskie tłumaczenie rumuńskiej powieści ("Lasu Wisielców" Liviu Rebreanu w przekładzie Stanisława Łukasika), jak również pierwsza antologia poezji rumuńskiej w wyborze Emila Zegadłowicza we współpracy z poetą Aronem Cotrușem ("Tematy rumuńskie", Poznań 1931). Lata międzywojenne to okres owocnej wymiany kulturalnej graniczących ze sobą wówczas państw – 27 listopada 1936 roku podpisano Konwencję między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Rumunii, która dotyczyła współpracy intelektualnej, a jeden z jej punktów mówił wprost o "popieraniu przekładów arcydzieł literatury i nauki". Dzięki działalności wybitnych tłumaczy i tłumaczek (wspomnianych już Łukasika i Zegadłowicza, a także m.in. Duszy Czary-Stec czy Konstancji Mayzlówny) oraz badaczy (zwłaszcza Emila Biedrzyckiego), polski odbiorca mógł poznać twórczość czołowych autorów rumuńskich – m.in. uznawanego za wieszcza narodowego Mihaia Eminescu czy takich powieściopisarzy jak Liviu Rebreanu lub Cezar Petrescu. Ten kulturalny rozkwit przerwała zawierucha wojenna, której konsekwencje okazały się jednak łaskawe dla polsko-rumuńskich stosunków literackich. Po zakończeniu II wojny światowej do Polski powróciła spora grupa przyszłych tłumaczy, która na czas konfliktu znalazła schronienie w Rumunii, m.in. Danuta Bieńkowska, Zbigniew Szuperski i Irena Harasimowicz. W okresie komunizmu przyczynili się oni do popularyzowania literatury rumuńskiej w Polsce (ogromne zasługi na tym polu miała zwłaszcza Bieńkowska, kobieta-instytucja, tytanka pracy przekładowej zaprzyjaźniona z rumuńskim środowiskiem literackim, której zawdzięczamy ogrom tłumaczeń prozy i poezji oraz liczne opracowania historycznoliterackie i historyczne). Kanon przekładowy znacznie się wówczas poszerzył, zarówno o uznane już wtedy za klasyczne utwory z międzywojnia, jak i o dzieła współczesne epoce PRL-u. Paradoksalnie to właśnie w okresie komunizmu oferta tłumaczeniowa literatury rumuńskiej w Polsce była najbardziej zróżnicowana pod względem tematycznym i gatunkowym. Dzieła klasyków (takich jak np. Liviu Rebreanu, Mihail Sadoveanu, Mihai Eminescu, Lucian Blaga) wydawano obok ówczesnych nowości (autorów takich jak Nichita Stănescu, Ana Blandiana, Eugen Barbu czy Alexandru Ivasiuc, z których wszyscy należą już dziś do kanonu) oraz literatury młodzieżowej i dziecięcej. Obecność tej ostatniej zawdzięczamy najpewniej zainteresowaniom literackim Bieńkowskiej, która była również autorką utworów dla młodzieży. W 1975 roku Halina Mirska-Lasota wydaje w Wiedzy Powszechnej "Mały Słownik Pisarzy Rumuńskich", który do dziś pozostaje publikacją unikatową.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Pomnik rumuńskiego poety Mihai Eminescu w Vevey w Szwajcarii, fot. Marketa Hofmanova/CTK Photo/PAP

Obrazek

mihai_eminescu_pap_20220908_5fm.jpg

Wielki kryzys nadchodzi po roku 1989 – chaos transformacyjny w obu krajach oraz prywatyzacja rynku wydawniczego, połączone ze zniesieniem cenzury i zalewem konkurencyjnych przekładów z uważanych za bardziej atrakcyjne krajów zachodnich sprawiły, że lata 90. są właściwie białą plamą na mapie rumuńskiej literatury w polskim przekładzie. Tłumaczono wówczas w przeważającej mierze teksty Mircei Eliadego i Emila Ciorana (głównie z francuskiego; bogatą recepcję dzieła obu autorów zawdzięczamy zwłaszcza Ireneuszowi Kani), a polsko-rumuńskie kontakty kulturalne dopiero zaczynały się zawiązywać w nowych realiach społeczno-politycznych. Do dzisiaj literatura rumuńska lat 90. jest w Polsce niedoreprezentowana, zwłaszcza jeśli chodzi o utwory debiutującego wówczas pokolenia pisarek i pisarzy.

Ogromna zmiana nastąpiła na początku XXI wieku wraz z otwarciem Instytutu Polskiego w Bukareszcie (2001), Rumuńskiego Instytutu Kultury w Warszawie (2006) oraz wejściem najpierw Polski (2004), a później Rumunii (2007) do Unii Europejskiej. To przełomowe wydarzenie było poprzedzone wieloma mniejszymi, ale równie ważnymi krokami: w 1999 roku zainicjowano tradycję konferencji naukowych w Suczawie w ramach "Dni Kultury Polskiej" organizowanych przez Związek Polaków w Rumunii, co pomogło nawiązać relacje między polskimi i rumuńskimi badaczami, a w 2001 roku powstało Towarzystwo Polsko-Rumuńskie w Krakowie. W 2007 roku swoją działalność w Bukareszcie rozpoczęło również Narodowe Centrum Książki (Centrul Național al Cărții), w ramach którego utworzono dwa programy wspierające finansowanie przekładów i promowanie kultury rumuńskiej za granicą: Translation and Publication Support Programme oraz Publishing Romania. Na efekty tych działań w Polsce nie trzeba było długo czekać – na przełomie lat 2007-2008 można zaobserwować znaczny wzrost liczby przekładów literatury rumuńskiej, aż do rekordowych lat 2018-2019, gdzie w sumie opublikowano piętnaście tomów prozy (z czego jedenaście powieści) i trzy tomy poezji. Przyczyniła się do tego m.in seria "Rumunia dzisiaj" wydawnictwa Universitas, w ramach której opublikowano dziesięć tytułów, po pięć kolejno w 2018 oraz 2019 roku. Co istotne, w ramach serii wydano nie tylko beletrystykę, ale również m.in. eseje filozoficzne Gabriela Liiceanu oraz Andreia Pleșu w przekładzie Andrzeja Zawadzkiego, dwóch czołowych intelektualistów postkomunistycznej Rumunii, uczniów znanego filozofa Constantina Noiki (którego "Sześć chorób ducha współczesnego" również jest dostępne po polsku w tłumaczeniu Kani).

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Danuta Bieńkowska, 1977, fot. Krzysztof Gieraltowski/Forum

Obrazek

danuta_bienkowska_forum-0695653866.jpg

We wczesnych latach 2000., dzięki wysiłkom takich tłumaczy jak Kazimierz Jurczak czy Halina Mirska-Lasota, na polskim rynku pojawiają się mocne rumuńskie akcenty. Na szczególną uwagę zasługują przekłady prozy Normana Manei, pisarza tworzącego na emigracji w Stanach Zjednoczonych: "Październik, godzina ósma", "O klownach: Dyktator i Artysta" (obie w przekładzie Haliny Mirskiej-Lasoty i opublikowane w Pograniczu, kolejno w 2000 i 2001 roku), "Powrót chuligana" (przeł. K. Jurczak, Pogranicze 2009) i "Kryjówka" (przeł. K. Jurczak, Czytelnik 2012), a także specjalne numery "Dekady Literackiej" i "Literatury na Świecie" poświęcone w całości literaturze rumuńskiej. Numer "Dekady…" został przygotowany przez rumuńskich polonistów i tłumaczy literatury polskiej na język rumuński, Constantina Geambașu i Sabrę Daici, których nazwiska również należy tu przywołać, im bowiem także zawdzięczamy popularyzację kultury rumuńskiej w Polsce.

Nieco później debiutuje także nowe pokolenie tłumaczy i tłumaczek, złożone z absolwentów i absolwentek dwóch istniejących w Polsce kierunków filologii rumuńskiej (na Uniwersytecie Jagiellońskim i Uniwersytecie Adama Mickiewicza), m.in. Olga Bartosiewicz, Radosława Janowska-Lascar, Tomasz Klimkowski, Joanna Kornaś-Warwas, Jakub Kornhauser, Dominik Małecki, Justyna Struzińska (Teodorowicz), Szymon Wcisło. Nie da się opowiedzieć historii przekładu bez odwołań do tworzącego ją środowiska tłumaczy. W przypadku literatury rumuńskiej – i każdej mniejszej literatury, która nie produkuje bestsellerów rozchwytywanych przez wydawnictwa – to właśnie do tłumaczy w roli "drugich autorów" należy na ogół decyzja, które teksty zostaną opublikowane w języku polskim. Ich inicjatywa jest tutaj kluczowa. Pełnią więc oni dodatkowo rolę agentów literackich, balansując podczas wyboru tłumaczenia między własnym gustem literackim a trendami polskiego rynku, utworami ważnymi z perspektywy rynku rumuńskiego a takimi, których pozycja została ugruntowana przez sukces na rynku "silniejszych" kultur, między oczekiwaniami polskich wydawców a polityką rumuńskich instytucji dofinansowujących przekłady.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Ireneusz Kania, Kraków, fot. Krzysztof Karolczyk/AG

Obrazek

ireneusz_kania-ag.jpg

Kolejnym aktorem, bez którego trudno mówić o recepcji przekładów literackich, są oczywiście wydawnictwa. W latach 2000. publikacją literatury rumuńskiej zainteresowało się kilka prywatnych oficyn – m.in. Pogranicze, Czarne, nieco później Książkowe Klimaty i Amaltea – a fragmenty tłumaczeń zaczęły pojawiać się w uznanych czasopismach literackich. Rumuńska literatura zaczęła zdobywać ważne nagrody literackie: "Matei Brunul" w przekładzie Radosławy Janowskiej-Lascar otrzymał w 2015 roku Nagrodę Czytelników im. Natalii Gorbaniewskiej w ramach Literackiej Nagrody Europy Środkowej ANGELUS, "Księga szeptów" Varujana Vosganiana w przekładzie Joanny Kornaś-Warwas otrzymała w tym konkursie w 2016 roku nagrodę główną, a w tym samym roku tłumaczka ta zdobyła, wraz z Aną Blandianą, Nagrodę Literacką Miasta Gdańska Europejski Poeta Wolności za tom "Moja Ojczyzna A4". Wyżej wymienione sukcesy zbiegły się ze wzmożonym zainteresowaniem Rumunią wśród polskich turystów, coraz większą popularnością rumuńskiej Nowej Fali w polskich kinach, a także coraz liczniejszą diasporą polską w Rumunii i rumuńską w Polsce, co przełożyło się również m.in. na zwiększoną obecność tego kraju w mediach społecznościowych. Na rynku pojawiło się kilka reportaży poświęconych Rumunii i Republice Mołdawii (zob. Małgorzata Rejmer, "Bukareszt. Kurz i krew", Czarne 2013; Bogumił Luft, "Rumun goni za happy endem", Czarne 2014; Kamil Całus, "Mołdawia. Państwo niekonieczne", Czarne 2020), a także książki podróżnicze, a nawet kulinarne (zob. m.in. Michał Kruszona, "Rumunia. Podróże w poszukiwaniu diabła", Zysk i S-ka 2007; Agnieszka Kołodyńska-Walków, "Przy rumuńskim stole. Historie prosto z kuchni", Amaltea 2021; Agnieszka Krawczyk, "Rumunia. Albastru, ciorba i wino", Wyd. Poznańskie 2021; Dorota Filipiak, "Rumunia. Pęknięte lustro Europy", Paśny Buriat 2021; Ewa Chwałko, "Łuk Karpat. 84 dni samotnej wędrówki", Wyd. Uniwersytetu Przyrodniczego 2022). Trwający aktualnie Sezon Kulturalny Polska-Rumunia 2024-2025, objęty symbolicznym i finansowym wsparciem instytucjonalnym, z pewnością wpłynie pozytywnie na rozpoznawalność rumuńskiej kultury (w tym – literatury) w Polsce, Rumunia będzie bowiem częściej gościć w wielu polskich muzeach, kinach, na licznych festiwalach, targach książki i innych wydarzeniach kulturalnych.

Pierwszą powieścią rumuńską przetłumaczoną na język polski po przystąpieniu Rumunii do Unii Europejskiej, która zapoczątkowała "falę wznoszącą" przekładów tej literatury, jest "Travesti" Mircei Cărtărescu (przeł. J. Kornaś-Warwas, Czarne 2007; książka ukazała się w serii "Inna Europa, Inna Literatura", co jednoznacznie pozycjonowało literaturę rumuńską jako coś "do odkrycia"). Paradoksalnie jednak, ten jeden z najbardziej rozpoznawalnych na świecie pisarzy rumuńskich, wieczny kandydat do literackiej Nagrody Nobla (której literaturze rumuńskiej nie udało się dotychczas zdobyć), pozostaje aktualnie [tj. we wrześniu 2024 roku] wielkim nieobecnym na polskim rynku literackim. Choć, oprócz "Travesti", możemy po polsku przeczytać zbiór, nie do końca reprezentatywnych dla jego pióra, opowiadań "Dlaczego kochamy kobiety" (przeł. J. Kornaś-Warwas, Czarne 2008) oraz zbiór opowiadań "Nostalgia" z wczesnego okresu jego twórczości, gdzie prezentuje już swój charakterystyczny styl lidera bukareszteńskiego postmodernizmu (przeł. J. Kornaś-Warwas i I. Kania, Książkowe Klimaty 2016), jego najważniejsze powieści są niedostępne dla polskiego czytelnika. Jedynie fragment pierwszego tomu monumentalnej trylogii "Orbitor" ukazał się w poświęconym literaturze rumuńskiej numerze "Literatury na Świecie" z 2008 roku w przekładzie Kornaś-Warwas. Pomimo tego, to właśnie Cărtărescu zwiastuje nowe otwarcie w polsko-rumuńskiej historii przekładu, co jest pewnym gestem symbolicznym i ukłonem w stronę reguł obiegu transnarodowego.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Mircea Cărtărescu, 2021, fot. Isabel Infantes/Zuma Press/Forum

Obrazek

mircea_cartarescu_forum-0639916553.jpg

Akcja zdecydowanej większości prozy publikowanej w Polsce po roku 2000 dzieje się w okresie komunizmu (literatura rozliczeniowa stanowi zresztą istotną część rumuńskiej produkcji literackiej po roku 1989), choć częstym tłem historycznym bywa tu również Rumunia międzywojenna. Ten aspekt historyczny, często wspomnieniowy, zdaje się wpisywać w gusta polskich odbiorców. Z formalnego punktu widzenia dominuje realizm, często będący narzędziem opisu problematyki ideologicznej i społecznej, choć zdarzają się wyjątki, jak czerpiąca z realizmu magicznego "Parochia" Dana Comana (przeł. J. Kornaś-Warwas, Universitas 2019), postmodernistyczne powieści Mateia Vișnieca, proza Maxa Blechera, nazywanego przez krytyków "rumuńskim Brunonem Schulzem", czy twórczość Tatiany Țîbuleac, łącząca poetyckość języka z brutalnym opisem rzeczywistości.

Poezję dużo trudniej poddać jakiejkolwiek klasyfikacji, jest ona też dużo bardziej rozproszona na kartach czasopism literackich, publikacji internetowych czy też różnorodnych inicjatyw kulturalnych, takich jak projekt "Wiersze w mieście", prezentujący najnowszą poezję europejską (w tym rumuńską i mołdawską) w przestrzeni publicznej Warszawy. Na szczególną uwagę zasługują na pewno dwa tomy, z których jeden otrzymał gdańską nagrodę Europejski Poeta Wolności – wspomniana już wyżej "Moja ojczyzna A4" Any Blandiany (przeł. J. Kornaś-Warwas, słowo/obraz/terytoria 2015), a drugi był do niej nominowany – "Fałszywy Dymitr" (przeł. J. Kornhauser, J. Kornaś-Warwas, Instytut Kultury Miejskiej 2019). Warto przywołać tu także tom poezji czołowego dysydenta w reżimie Ceaușescu, Mircei Dinescu ("Popijawa z Marksem", przeł. E. Rossi, Pogranicze 2010) oraz misternie wydany zbiór poezji "ostatniego europejskiego surrealisty" Gellu Nauma ("vasco da gama i inne cykle poetyckie", przeł. J. Kornhauser, Instytut Mikołowski 2019). Ciekawą, acz już niestety zapomnianą, inicjatywą była ponadto dwujęzyczna "Antologia Wierszy 28 Poetek Rumuńskich" (przeł. K. Jurczak, E. Rossi, Editura Universal Dalsi 1999), która ukazała się pod koniec lat 90. w Bukareszcie; dziś już praktycznie nie do zdobycia.

Dotychczas doczekaliśmy się natomiast tylko jednej antologii rumuńskiego dramatu ("Sześć minut rumuńskiego teatru", przeł. J. Kornaś-Warwas, Panga-Pank 2008) i jest to z pewnością najmniej rozpoznana działka rumuńskiej literatury w Polsce. Z drugiej strony rumuński teatr jest regularnie obecny na polskich festiwalach, współpraca kulturalna w tym zakresie odbywa się więc za pośrednictwem innych kanałów niż publikacja tekstów dramatycznych.

Książki, które do tej pory cieszyły się w Polsce największą popularnością, to natomiast wcale nie fikcja literacka, a eseje rumuńskiego historyka Luciana Boi (zwłaszcza "Dlaczego Rumunia jest inna?", przeł. J. Kornaś-Warwas, Międzynarodowe Centrum Kultury 2016). Wynika to najpewniej z faktu, że z jednej strony wpisują się one w lubianą przez rodzimego czytelnika i dobrze pozycjonowaną na polskim rynku książki formułę non-fiction, z drugiej – stanowią rodzaj przewodnika po rumuńskich dziejach i mentalności, z którym można się udać na bardziej świadome eksplorowanie tego kraju bądź przeglądnąć się w nim, by ujrzeć (i ocenić) oblicze polskiej sytuacji społeczno-politycznej (u Boi zresztą Polska pojawia się momentami jako punkt odniesienia).

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Lucian Boia, fot. Rafał Komorowski/CC BY-SA 4.0

Obrazek

lucian_boia.jpg

…bez kompleksów

Choć samym Rumunom wciąż zdarza się dyskutować na temat językowych i rynkowych ograniczeń rodzimej literatury, to z całą pewnością możemy stwierdzić, że literatura rumuńska w przekładach na język polski kompleksów mieć nie powinna. Nielicznej w końcu grupie tłumaczek i tłumaczy udało się stworzyć w przeciągu stulecia całkiem reprezentatywny kanon literatury rumuńskiej, tak że polski czytelnik jest w stanie na jego podstawie wyrobić sobie zdanie na temat jej specyfiki. Kanon ten jest wyjątkowy, uwzględnia bowiem zarówno nazwiska tłumaczone na wiele języków (np. Rebreanu, Lungu, Vosganian, Țîbuleac, Cărtărescu), jak i takie, które są obecne jedynie w polszczyźnie (np. Schiop, Coman, Serebrian).

Na polskich półkach wciąż brakuje jednak kilku dzieł uznawanych za filary rumuńskiej historii literatury – na przykład fundamentalnej dla zrozumienia rozwoju rumuńskiej powieści realistycznej XIX-wiecznej "Mary" Ioana Slavicia, wspomnianego już "Orbitora" Cărtărescu czy dwutomowej sagi "Moromeții" Marina Predy, przedstawiającej losy chłopskiej rodziny i dzieje rumuńskiej wsi – pozostaje jednak mieć nadzieję, że przyjdzie czas i na te teksty. Ostatnim etapem, który poświadczy ugruntowaną pozycję literatury rumuńskiej w Polsce, będzie etap retranslacji niektórych utworów (do tej pory istnieją dwa takie przypadki – "Ion" Liviu Rebreanu w tłumaczeniu Stanisława Łukasika z 1932 roku i Danuty Bieńkowskiej z roku 1972; "Las Wisielców" w przekładzie Łukasika z 1931 roku oraz Stanisława Bika z roku 1980), wynikający zwłaszcza z potrzeby weryfikacji przekładów z okresu komunizmu pod kątem możliwych ingerencji cenzury rumuńskiej w tekst źródłowy.

Na to przyjdzie nam zapewne poczekać, a na razie cieszmy się tym, co mamy. Dzięki zaangażowaniu rosnącego grona popularyzatorów literatury rumuńskiej jej pozycja cały czas się umacnia. I choć nadal zajmuje ona oddalone nieco od centrum zakątki pola przekładu literackiego w Polsce, to zdaje się coraz wyraźniej zaznaczać w nim swoją obecność, a pod względem rozpoznawalności powoli wchodzi do czołówki literatur o mniejszym zasięgu językowym. Kto wie, może wkrótce "dryblas o nieustalonej tożsamości" z tekstu Jakuba Kornhausera nie będzie już pytał: "Panie, a ci Rumuni to coś w ogóle piszą?", tylko wyrecytuje z pamięci ulubiony fragment rumuńskiej prozy lub poezji.

Tytuły wybranych przekładów omawianych w tekście:

Proza rumuńska nawiązująca do komunizmu: zob. m.in. przywoływana w tekście proza Normana Manei oraz Mircei Cărtărescu, "Starszy brat, młodszy brat" Filipa i Mateia Florianów (przeł. S. Wcisło, Czarne 2009), "Jestem komunistyczną babą! " Dana Lungu (przeł. J. Kornaś-Warwas, Czarne 2009), "Stracony poranek" Gabrieli Adameșteanu (przeł. T. Klimkowski, W.A.B 2012), "Matei Brunul" Luciana Dana Teodorovicia (przeł. R. Janowska-Lascar, Amaltea 2014), "Dama z młodzieńcem" Nory Iugi (przeł. K. Jurczak, Universitas 2018).

Proza z Rumunią międzywojenną w tle: zob. m.in. "Dziennik 1935-1944" Mihaila Sebastiana (przeł. J. Kotliński, Pogranicze 2006) i jego powieść "Od dwóch tysięcy lat" (przeł. D. Małecki, Książkowe Klimaty 2020), "Złota dziewczynka z Jassów" Cătălina Mihuleaca (przeł. K. Jurczak, Noir sur Blanc 2023), proza Maxa Blechera: "Zdarzenia w bliskiej nierzeczywistości" (Pogranicze 2013), "Dziennik sanatoryjny" (Książkowe Klimaty 2018, obie w przekładzie J. Kornaś-Warwas), "Zabliźnione serca" (przeł. T. Klimkowski, W.A.B 2014), proza Normana Manei.

Proza o tematyce społecznej: zob. m.in. "Żołnierze. Opowieść z Ferentari" Adriana Schiopa (Universitas 2018) i "Wewnętrzny zero" Lavinii Braniște (Universitas 2019, obie w przekładzie O. Bartosiewicz), "Dziewczynka, która bawiła się w Boga" (przeł. R. Janowska-Lascar, Amaltea 2016).

Powieści Mateia Vișnieca: "Sprzedawca początków powieści" (Universitas 2018) i "Pan K. na wolności" (Universitas 2019), obie w przekładzie J. Kornaś-Warwas.

Proza Tatiany Țîbuleac: "Lato, gdy mama miała zielone oczy" (przeł. D. Małecki, Książkowe Klimaty 2021), "Szklany ogród" (przeł. K. Jurczak, Noir sur Blanc, Książkowe Klimaty 2023).

Numery specjalne polskich czasopism literackich poświęconych literaturze rumuńskiej: "Literatura na Świecie" nr 09/1998, "Dekada Literacka" nr 11(169)/2000, "Literatura na Świecie" nr 1-2/2000, "Literatura na Świecie", nr 5-6/2008, "Lampa" nr 8/2008, Rumuńska "Arca" w "Tekstualiach" 2(45) 2016, Kwartalnik "Wyspa" nr 4(48) grudzień 2018 (suplement), "Nowa Dekada Krakowska" nr 5/6 2019.

Teksty, z których korzystałam podczas pisania tego artykułu:
Bartosiewicz-Nikolaev Olga, Krupa Tomasz, "Bibliografia romanului în limba română tradus în limba polonă până în 2023", "Dacoromania Litteraria", X, 2023, s. 279-292, DOI: 10.33993/drl.2023.10.279.292 [dostęp 7.09.2024].
Iovănel Mihai, "W stronę kanonu transnarodowego", przeł. O. Bartosiewicz-Nikolaev, "Nowa Dekada Krakowska", nr 5/6, 2019, s. 22-38.
Kaźmierczak Anna, "Literatura rumuńska w Polsce", "Dekada Literacka" 2000, 11, s. 20-21.
Kornhauser Jakub, "Piszą Rumuni", dwutygodnik.com, nr 351, 01/2023 [dostęp: 13.09.2024].
Piskurewicz Jan, "Kontakty naukowe polsko-rumuńskie 1918—1939", "Analecta" 3/1(5), 1994, s. 109-122.
Porawska Joanna, "Współpraca kulturalna polsko-rumuńska widziana z Krakowa", "Dekada Literacka" 2000, 11, s. 23-24.

Język Polish

Rumunia

Sezon Kulturalny Polska–Rumunia 2024/2025

literaci

powieść współczesna

kultura pogranicza

kultura europy środkowo-wschodniej