Zuza Golińska - Życie i twórczość | Artysta

Artystka wizualna, w swoich pracach odnosi się między innymi do relacji człowieka z przestrzenią publiczną. Urodziła się w roku 1990 w Gdańsku. Współpracuje z warszawską galerią Piktogram i KIN w Brukseli.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Zuza Golińska, fot. Thibaut Henz

Text positon (deprecated)

Center

Studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, dyplom broniąc w Pracowni Działań Przestrzennych prowadzonej przez Mirosława Bałkę. Dyplomową pracę, instalację Rozbieg, Zuza Golińska zaprezentowała wraz z kilkoma innymi dyplomantkami pracowni na wystawie Gęsia skórka w Domu Słowa Polskiego, przestrzeni dawnych zakładów poligraficznych. Wypełniająca przestrzeń instalacja składała się z szeregu niewielkich schodów i ramp pokrytych czerwoną wykładziną, przywodząc na myśl skojarzenia z hollywoodzkim czerwonym dywanem z jednej strony i halą gimnastyczną bądź skateparkiem z drugiej. Kompozycja formalnie bliska tradycji minimalistycznej rzeźby w duchu Carla Andre była jednak zwodnicza – gdy odbiorczyni zgodnie z sugestią brała rozbieg i wskakiwała na nią, elementy sprawiające wrażenie twardych i solidnych uginały się pod stopami, a prosty z pozoru tor przeszkód okazywał się gąbczastą pułapką.

Powracający naturalnie w realizacjach kolejnych roczników absolwentek akademii temat niepewności związanej z debiutem, prekarnej kondycji młodej artystki, możliwych ścieżek kariery i przeszkód, jakimi są one najeżone, w pracy Golińskiej zyskuje bardzo charakterystyczną, oszczędną i przemyślaną formę, łączącą abstrakcję z subtelnym zakorzenieniem w realnych doświadczeniach. Same wymiary pracy są w tym kontekście znaczące – odpowiadają powierzchni rodzinnego mieszkania artystki. Także forma wywiedziona ze sportowej hali jest poniekąd związana z biografią Golińskiej, której ojciec uczył na AWF-ie.

Elementy rodem z przestrzeni publicznej, mebli miejskich i elementów architektonicznych powracają w kolejnych realizacjach artystki. W projekcie Common Ground z 2016 roku, prezentowanym w Gdańskiej Galerii Miejskiej, Golińska odnosiła się do wytyczania granic w przestrzeniach miast i osiedli, syntetyzując obserwacje z ulic Londynu, Warszawy i Gdańska w przestrzenną instalację w pewnym stopniu pokrewną jej dyplomowi – również przypominającą niski tor przeszkód, tyle że tym razem odnoszącą się do zarządzania przestrzenią i dyscyplinowania jej użytkowników.

W Piercers (2018) punktem odniesienia stały się elementy miejskiej architektury mające ograniczać niepożądane zachowania – od barierek wygradzających w założeniu niedostępne miejsca po kolce na ogrodzeniach czy ławki zaprojektowane tak, by osoby w kryzysie bezdomności nie były w stanie się na nich położyć. Formy tak zwanej wrogiej architektury u Golińskiej zamieniają się w rodzaj biżuterii – pozbawione funkcji dyski, obręcze i kule nanizane na stalowe barierki przypominają przeskalowane srebrne kolczyki. Igrając ze skojarzeniami, Golińska zaciera podział na funkcjonalne i estetyczne, skupiając się tyleż na praktycznym działaniu owych elementów wrogiej architektury, co ich oddziaływaniu emocjonalnym. Na granicy abstrakcyjnej minimalistycznej rzeźby i architektury balansowała również instalacja The Office z tego samego roku, prezentowana w siedzibie Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie przy Pańskiej. Tym razem Golińska przyglądała się elementom zaczerpniętym z zestandaryzowanych przestrzeni biurowych. W konstrukcji z błękitnych żaluzji i płyt MDF w tym samym kolorze pojawił się przy tym niespodziewany akcent figuratywny – ludzkie włosy wyłaniające się ze szczeliny między płytami, jakby ciężki mebel przygniótł anonimową pracownicę. Blond czupryna staje się delikatnym formalnie akcentem decydującym o kontekście całej pracy, prowokującej do refleksji nad miejscem kobiet w korporacyjnej hierarchii. Spowijający całość pomieszczenia błękit w tym kontekście nie jest kolorem niewinnym – The Office przypomina korpo-wariację na temat imprez typu „gender reveal party”, w której ujawnione zostaje, kto stoi na szczycie drabiny.

Zuza Golińska – prace [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Podczas gdy w pracach takich jak Piercers i Common Ground artystka przekształca elementy architektoniczne w autonomiczne formy rzeźbiarskie, w innych realizacjach to konkretna przestrzeń staje się podstawą działania. Instalacja Left Right Center (2018) w formie rusztowania-pomostu łączącego główne wejście do warszawskiej Zachęty z Placem Małachowskiego, zrealizowana w ramach letniego projektu kuratorowanego przez Magdalenę Komornicką, stała się ramą całego programu, w trakcie którego spłachetek gruntu przed galerią z parkingu zamienił się w miejsce wydarzeń artystycznych i swobodnego spędzania czasu. W Pawilonie nad Wisłą MSN w ramach festiwalu Warszawa w Budowie w roku 2020 Golińska z kawałków sklejki z odzysku skonstruowała Obserwatorium. Eliptyczna forma pośrodku wystawowej hali przypominała miniaturowy amfiteatr, tyle że wywrócony na nice – taki, w którym stopnie schodzą na zewnątrz, zamiast do środka konstrukcji, pozwalając na wspólną obserwację całego otoczenia, a nie wydarzeń rozgrywających się w jednym punkcie centralnie usytuowanej sceny.

W roku 2019 w przestrzeni dawnego marketu budowlanego Bauhaus w Ostrawie, gdzie przez kilka lat mieściła się siedziba galerii PLATO, Golińska zrealizowała pracę site-specific, będącą jednocześnie funkcjonalną częścią instytucji: przestrzenią kinową. Instalacja Eye Drop stanowiła aranżację przestrzeni kinowej, wyłożonej wykładziną z motywem oczu i wypełnionej różowymi, miękkimi siedziskami. Nacisk na miękkość i przytulność przestrzeni ma w tym przypadku duże znaczenie – Eye Drop to przeciwieństwo standardowych aranżacji przestrzeni przeznaczonych do oglądania filmów w galeriach, z reguły wypełnionych co najwyżej niezbyt wygodnymi ławeczkami. Pomieszczenie urządzone przez Golińską w budynku nieco przytłaczającej swoją skalą hali stanowiło miejsce sprzyjające relaksowi, pozwalające odpocząć podczas wizyty w galerii, a nawet zachęcające do krótkiej drzemki, słowem: antytezę instytucjonalnej wrogiej architektury.

Znaczącym momentem w praktyce Golińskiej stała się jej rezydencja w ukraińskim Iwano-Frankiwsku w tym samym roku, organizowana przez MetaLab. W jej ramach artystka mieszkała i pracowała na terenie kompleksu fabrycznego Promprylad, jednego z najstarszych zakładów przemysłowych na terenie Przykarpacia, który wówczas kończył swoją działalność, by wkrótce rozpocząć transformację w centrum kulturalno-biznesowe. Obserwując pracę robotników wytwarzających gazomierze, Golińska dostroiła swoją praktykę do funkcjonowania zakładu, sięgając po odpady z fabrycznej produkcji i wraz z pracownikami przetwarzając je w formy rzeźbiarskie. To w tych okolicznościach narodził się cykl Słońca, zaprezentowany po powrocie artystki w warszawskiej galerii Piktogram. Znów punktem wyjścia dla pracy Golińskiej stało się konkretne miejsce i sposób jego organizacji, tym razem jednak twórczyni nie odnosiła się do warunków architektonicznych, lecz wykorzystała je do stworzenia pracy o szerszym wymiarze.

Wyrastające z obserwacji zmierzchu potężnych niegdyś zakładów Słońca stały się elegią nie tyle dla epoki przemysłowej, ile właściwie dla całej cywilizacji, którą na krawędź samozagłady doprowadziły między innymi konsekwencje rewolucji przemysłowej i eksploatacyjnego podejścia do planety oraz innych gatunków na niej żyjących. Pokryte sproszkowanym pigmentem formy ze stali z odzysku mają w sobie coś jednocześnie archaicznego i postapokaliptycznego. Przypominają totemiczne figury bóstw solarnych, które w dobie katastrofy klimatycznej na powrót stały się groźne. Sam jaskrawożółty odcień farby stosowanej do malowania elementów instalacji gazowych ma w sobie coś toksycznego. To już nie słońce kojarzące się z latem i opalaniem na plaży albo z produkcją zielonej energii – to groźne bóstwo, które domaga się ofiar i które trzeba próbować przebłagać, by przetrwać.

Kontynuacją serii stały się rzeźby z cyklu Red Giant, zaprezentowane pierwotnie na wystawie w Muzeum Współczesnym we Wrocławiu. Tytułowe czerwone olbrzymy, nawiązujące do gwiazd w ostatnim etapie ich życia, powstały już w Polsce – w zakładach na terenie Stoczni Gdańskiej, gdzie artystka regularnie pracuje. Dla pochodzącej z Trójmiasta twórczyni wybór tej przestrzeni był zdecydowanie nieprzypadkowy. O ile wcześniej Golińska wprowadzała do swoich prac delikatne akcenty odnoszące się do własnej biografii, o tyle po roku 2019 to osadzenie w prywatnej, rodzinnej historii stało się częścią jej twórczej metody, objawiając się nie w postaci anegdoty zawartej w poszczególnych realizacjach, lecz w samym doborze materiałów, środków, sposobu i miejsca pracy.

W rozmowie z Natalią Sielewicz, przy okazji wspólnej wystawy z Izą Tarasewicz w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku w roku 2023, artystka wspominała o nieśmiałych początkowo autobiograficznych elementach prac, z czasem zyskujących na znaczeniu. Jak opowiadała:

Text

[...] autobiograficzne historie wróciły do mnie naturalnie – planując produkcję prac ze stali, automatycznie pojechałam do Trójmiasta, skąd pochodzę. Tam przynajmniej wiadomo było, gdzie zacząć – do jakiej dzielnicy powinnam pojechać, jeżeli chcę wykonać element ze stali i do kogo mogę zadzwonić, jeżeli potrzebuję wyciąć kształt z drewna.

Tworząc na terenie zakładów stoczniowych we współpracy z zatrudnionymi w nich robotnikami, artystka w pewnym sensie kontynuuje rodzinną tradycję. Jak w przypadku wielu innych osób z okolicy, życie mężczyzn z jej rodziny, od dziadka artystki począwszy, związane było z pracą w stoczni. Równolegle w linii żeńskiej rodzina artystki zajmowała się tkaniną – w przypadku babci, tkającej gobeliny po godzinach, jeszcze w ramach hobbystycznej twórczości, a w przypadku jej matki – już zawodowo. Zuza Golińska w swojej praktyce czerpie z tego podwójnego dziedzictwa, zręcznie wykorzystując zarówno walcowane i spawane elementy metalowe, jak i tkane, szyte i drapowane tkaniny. Oba elementy spotykają się w serii Szpony zdarzeń. Gładkie, lśniące, satynowe i jedwabne tkaniny łączą się w niej z czarnymi metalowymi, nieregularnie powyginanymi prętami wypełniającymi przestrzeń, przypominającymi a to patykowate insekty, a to wyładowania elektryczne. Jeśli wczesne instalacje przestrzenne artystki wyrastały formalnie z tradycji minimalizmu, najnowszym realizacjom grającym napięciem między skrajnie odmiennymi materiałami bliżej do tradycji postminimalizmu i „ekscentrycznej abstrakcji” w duchu Evy Hesse.

Choć w swojej zróżnicowanej formalnie praktyce Golińska najczęściej sięga po narzędzia rzeźbiarskie, istotne znaczenie ma w niej także performans. Podobnie jak w przypadku pracy nad rzeźbami dzielonej z robotnikami stoczniowymi, także na tym polu Golińska chętnie nawiązuje współprace i wychodzi poza czysto indywidualną praktykę. Jeszcze w trakcie studiów artystka zrealizowała pierwsze wspólne działania z poznaną w Pracowni Działań Przestrzennych Magdaleną Łazarczyk. Z czasem artystki stworzyły duet „bliźniaczek”, które w ramach wspólnych performansów kreują zawsze nowe, ale bliźniaczo podobne do siebie persony, tożsame w strojach, perukach i ruchach. Pozbawione warstwy werbalnej działania obu artystek przyjmują postać określonych sekwencji zsynchronizowanych gestów, bez narracyjnego początku i końca. Niezależnie od tego, czy polegają na jeździe na hulajnogach po Wólce Kosowskiej, spacerze po warszawskim biurowcu czy wystawie w Zachęcie, ich wspólnym mianownikiem i esencją pozostaje pełna synchronizacja artystek, na czas działania tworzących nieomal jeden organizm.

W 2022 roku we współpracy z Markétą Slaną Golińska przygotowała performans Villa(in), zrealizowany w modernistycznej willi Tugendhatów w Brnie zaprojektowanej przez Miesa van der Rohe. Ikona modernistycznej architektury stała się efektowną scenografią i tematem samego działania – dotyczącego upadku egalitarnego modernistycznego marzenia. Zamiast poprawiać życie mas, nowoczesna architektura, zwłaszcza w wydaniu willowym, jak w przypadku domu wzniesionego dla czeskiej rodziny bogatych przemysłowców, stała się raczej wyznacznikiem społecznego i ekonomicznego statusu. Pierwsze skrzypce w Villa(in) grała więc w grupie performerów postać oprowadzającego po budynku agenta nieruchomości. Do historycznej architektury i jej kontekstów ekonomicznych Golińska odnosiła się także w performansie Lament zrealizowanym jesienią 2024 roku w Belfaście. Do siedziby Bank of Ireland, budynku w stylu art déco, nieczynnego od roku 2012, kiedy to w ramach protestów związanych z kryzysem mieszkaniowym kontrolę przejął nad nim ruch Occupy Ireland, artystka zaprosiła lokalny chór katedralny. Zaśpiewał on Linger zespołu The Cranberries, zamieniając rockową balladę z lat 90. w elegię dla budynku w stanie zawieszenia.

Zawieszona w stanie wypalenia zdawała się z kolei bohaterka performansu Krople, cienie i kamienie z 2025 roku, który wykorzystywał między innymi spektakularną klatkę schodową otwartego rok wcześniej budynku MSN. Brnąca z wyraźnym trudem korytarzami muzeum postać (tancerka i performerka Anna Steller) uginała się zarówno pod ciężarem symbolicznym – żałoby, zmęczenia, izolacji – jak i pod całkiem namacalną fizyczną wagą wielowarstwowej sukni stworzonej przez matkę artystki, projektantkę i graficzkę Gosię Golińską.

Inna stołeczna prezentacja Zuzy Golińskiej z tego samego roku, Rój w galerii Piktogram, czyniła z geometrycznych metalowych form i butli po tlenie osobliwe panoptikum symboli religijnych, postapokaliptycznych mechanicznych roślin lub zwiastunów nowego kosmicznego porządku. Prezentacji towarzyszył utrzymany w duchu science-fiction tekst, w którym Golińska mnożyła możliwe interpretacje, umiejętnie podsycając sygnalizowany już samym tytułem niepokój, towarzyszący na co dzień życiu w polikryzysie.

Jednocześnie z własną praktyką artystyczną Golińska rozwija działalność polegającą na aranżacji przestrzeni dla dużych prezentacji grupowych. Jako twórczyni architektury wystaw figuruje zarówno wśród pracowników Muzeum Włókiennictwa w Łodzi czy Literatury w Warszawie, jak też szczecińskiego Trafo. W tej ostatniej instytucji podczas wystawy Retrowersje jako współtwórca pojawił się słoweński artysta Trin Alt, z którym Golińska współpracuje również w ramach własnych interwencji (np. podczas 16 odsłony trójmiejskiego festiwalu Narracje).

Rok 2026 przynosi polskiej twórczyni nie tylko dwie rezydencje artystyczne (w słowackim Domu Vanka i w modernistycznej ikonie Museum Dhondt-Dhaenens w Belgii) i jedną dydaktyczną (w czeskim Brnie), lecz także udział w prestiżowej prezentacji Manifesta 16 Ruhr u boku m.in. Mirosława Bałki, Małgorzaty Mirgi-Tas czy Anki i Wilhelma Sasnalów, zorganizowanej w 12 nieczynnych kościołach pod przewrotnym hasłem „This is not a Church” (To nie jest kościół).

Pomimo formalnej różnorodności i ewolucji w centrum praktyki Golińskiej pozostają więc architektura i jej wpływ na człowieka, przestrzeń widziana przez pryzmat nie tylko form, lecz także społeczno-ekonomicznych relacji. Jak deklarowała artystka przy okazji projektu Secondary Archive:

Text

Zastanawiam się, co oznacza bycie razem i na ile jest ono możliwie w dzisiejszych czasach. Czy dzięki odpowiednio skonstruowanej przestrzeni można stworzyć wspólnotę? Świadomie nawiązuję do oswojonych form użytkowych lub modeli architektonicznych, które następnie dekonstruuję. Poprzez swoje realizacje buduję nowe, mniej hierarchiczne relacje z ludźmi i otoczeniem.

Wybrane wystawy indywidualne:

2025 – Krople, cienie i kamienie, MSN, Warszawa;
Rój, Galeria Piktogram, Warszawa;
Remnants of the Current (z Cezarym Poniatowskim), Independent Space Index, Wiedeń, Austria
2024 – Lament, Artists in Neighbourhoods: Creative Commissions, Household, Belfast, Irlandia Północna;
2023 – Posthuman Abstraction (z Wandą Czełkowską), Double Q Gallery, Hongkong;
SWARM, KIN, Bruksela, Belgia;
One / Them (z Izą Tarasewicz), Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko;
Coś Miękkiego, Coś Obcego, Coś Groźnego, Państwowa Galeria Sztuki, Sopot;
Scorching (z Trinem Altem), Ravnikar Gallery, Ljubljana, Słowenia
2022 – Villa(in) (z Markétą Slaną), Willa Tugendhatów, Brno, Czechy;
Piercers, Phoinix, Bratysława, Słowacja;
The Claws of Events, Kunstmuseum Bonn, Niemcy
2021– Body Electric, Galeria Anton Janizewski, Berlin, Niemcy
2020 – Red Giant, Muzeum Współczesne Wrocław
2019 – Słońca, Piktogram, Warszawa;
Eye Drop (w ramach projektu Temporary Structures), PLATO, Ostrawa, Czechy
2018 – Slimy, Schimmel Projects Art Center, Drezno, Niemcy;
The Office (w ramach projektu Departament Obecności), Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa
2017 – Niewidzialna ściana (z Magdaleną Łazarczyk), Galeria Arsenał, Białystok
2016 – Common Ground, Gdańska Galeria Miejska, Gdańsk

Wybrane wystawy zbiorowe:

2025 – Retrowersje, Trafo, Szczecin;
Narracje #16, Gdańsk-Aniołki;
Concilium, Palazzo Grasselli, Cremona, IT
2024 – kinship, KIN, Bruksela, Belgia;
Potęga monochromu, Galerii Sztuki Współczesnej BWA w Katowicach;
Drżenia, Centrum Św. Jana, Nadbałtyckie Centrum Kultury, Gdańsk;
2023 – Helena Bohle-Szacka. Przenikanie II, Galeria im. Sleńdzińskich, Białystok
2022 – Biennale Zielona Góra;
Republika słońca, BWA Wrocław;
Niepokój przychodzi o zmierzchu, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
And in what name are you doing it?, Kunstverein Kärnten, Klagenfurt, Austria;
Isabella, Associazione Barriera, Turyn, Włochy
2021 – Helena Bohle-Szacka. Przenikanie, Centralne Muzeum Włókiennictwa, Łódź;
Open Discussions, Guna Contemporary, Kastelorizo, Grecja;
Wołają na mnie Cygan, choć tak się nie nazywam, Gdańska Galeria Miejska, Gdańsk
2020 – Warszawa w Budowie 12, Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa;
Yokohama Triennale, Muzeum Sztuki w Yokohamie, Japonia;
When I dropped the rocket on the vacuum cleaner, Strizzi, Kolonia, Niemcy;
Other Ways of Watching Together, Showroom MAMA, Rotterdam, Holandia
2019 – Peach Score, +DEDE, Berlin, Niemcy;
Do zobaczenia po rewolucji!, Galeria Arsenał, Białystok;
Coventry Biennial of Contemporary Art, Coventry, Wielka Brytania;
Projekt X, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa;
City Scanning Session Festival, Promprylad. Renovation, Ivano-Frankivsk, Ukraina;
Body Works, Państwowa Galeria Sztuki, Sopot;
Light-footed light-fingered, The Ryder Projects, Londyn, Wielka Brytania;
Power Play, Delfina Foundation, Londyn, Wielka Brytania
2018 – Things to Learn from Facebook, w ramach 3. Tbilisi Triennale, Tbilisi, Gruzja;
Plac Małachowskiego 3, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa;
Chłoporobotnik i boa grzechotnik, Galeria Arsenał, Białystok;
Akcja Lublin! Rozdział 2, Galeria Labirynt, Lublin
2017 – Otwarte Triennale, Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko;
Cały czas w formie, Galeria Studio, Warszawa;
2016 – Eye Candy, Kunsthal ved siden af, Svendborg, Dania;
Wśród twarzy, Państwowa Galeria Sztuki, Sopot;
Hosted Simply, Heiligenkreuzenhof, Wiedeń, Austria
2015 – Choirboys, Corner, Auckland, Nowa Zelandia;
StartPoint Prize, Galeria Narodowa, Praga, Czechy;
Gęsia skórka, Dom Słowa Polskiego, Warszawa;
Artystyczna Podróż Hestii, Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa