Karolina Balcer - Życie i twórczość | Artysta

Artystka wizualna, w swoich pracach czerpie z prywatnych i rodzinnych doświadczeń, nadając im przy tym szerszy wymiar i uzupełniając o rozbudowane działania edukacyjne. Urodziła się w Toruniu, mieszka i pracuje w Warszawie. Współpracuje z galerią Jednostka.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Karolina Balcer, z kolekcji "I'M FINE", 2021–2024, fot. dzięki uprzejmości artystki oraz Galerii Jednostka

Text positon (deprecated)

Center

Studiowała na Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu, gdzie w 2014 roku w Katedrze Malarstwa obroniła projekt dyplomowy zatytułowany "Blok Techniczny". Trzy lata później obroniła na macierzystej uczelni doktorat. Współtworzyła aktywną w latach 2015–2019 wrocławską galerię Wykwit, zlokalizowaną w piwnicy willi z przełomu XIX i XX wieku przy ulicy Jana Kochanowskiego we Wrocławiu, którą galeryjny kolektyw o zmieniającym się w ciągu kilku lat składzie również zamieszkiwał. Galeria w piwnicznej przestrzeni poniemieckiej rezydencji, dziś sypiącej się i zagrzybionej – nazwa miejsca była nieprzypadkowa – stała się jedną z czołowych wrocławskich inicjatyw o charakterze artist-run space pączkujących w drugiej połowie ubiegłej dekady.

Z galerii dalekiej od wygładzonego white cube'a wyewoluowała aktywna w latach 2017–2020 grupa Wykwitex, która z kolei ideę "profesjonalizacji" oddolnej aktywności wyjaskrawiała do absurdu, strojąc się w korporacyjne szaty. Grupa-firma pastiszowała korporacyjny język, artystyczny statement zamieniając na przykład na "strategią firmy i wartości, którymi się ona kieruje", w momencie pokoleniowych i strukturalnych zmian polskiego pola sztuki odpowiadając w pewien sposób na jego komercjalizację, wzrost znaczenia social mediów i strategii twórczego brandingu. Od 2019 roku Balcer wraz z Iwoną Ogrodzką współtworzyła również wyrastającą z działalności Wykwitu nomadyczną inicjatywę Why Quit.

Wczesne prace Karoliny Balcer odnosiły się przede wszystkim do architektury, postrzeganej nie tylko jako corbusierowska gra brył w świetle, ale przede wszystkim jako narzędzie kształtowania relacji społecznych. Dziedzictwo modernizmu, przepracowywane intensywnie w polskiej sztuce początku XXI wieku, przez Balcer postrzegane jest już inaczej niż przez generację debiutującą na przełomie tysiącleci. Nie skupia się ona na niespełnionych utopiach i ruinach, a realnym funkcjonowaniu socmodernistycznego dziedzictwa. W efekcie jej prace przyjmują formę zupełnie pozbawioną monumentalizmu charakterystycznego dla sztuki m.in. Moniki Sosnowskiej. Malarskie obiekty Balcer są pudełkowatymi konstrukcjami oddającymi lichość materiałów budownictwa epoki niedoborów i tych wykorzystywanych w potransformacyjnych przeróbkach. Do zjawiska tzw. pastelozy związanej z termomodernizacją PRL-owskich bloków odnosiła się artystka w serii obiektów malarskich w typie shaped canvas, wyrastających z tradycji abstrakcji geometrycznej w wykonaniu Carmen Herrery czy Ellswortha Kelly'ego.

Równie niespektakularne, a jednocześnie dobitne są prace zrealizowane przez Balcer w przestrzeniach kilku polskich miast w ramach rozmaitych festiwali sztuki publicznej. W Krakowie w roku 2015, w ramach festiwalu ArtBoom artystka wygrodziła kawałek ścieżki biegnącej przez krakowskie Błonia prostym siatkowym płotem z tabliczką "Teren prywatny", odnosząc się zarówno do rolniczych początków grodzeń, jak i współczesnego problemu komercjalizacji przestrzeni – jej obsesyjnego i rozpaczliwego szatkowania płotami w imię poszanowania własności prywatnej, a jednocześnie pogardy dla dobra wspólnego. Podobną wymowę, tym razem w odniesieniu do tymczasowego wygradzania przestrzeni rekreacyjnej na plażach, miała instalacja "Parawaning", zrealizowana rok później na festiwalu Artloop w Sopocie. W tym przypadku artystka w podobnie ostentacyjny sposób wyłączyła z użytku spłachetek plaży nieopodal sopockiego molo, budując z parawanów dosłowny labirynt.

Terytorialność wyrażająca się nie tylko w tak oczywisty sposób jak w przypadku grodzeń była również jednym z wątków projektu "Osada Cichago". Zrealizowany w ramach festiwalu Nowe Ciepło w roku 2016 film oraz instalacja wyrastają z rodzinnej historii artystki, która w kolejnych latach stanie się dla niej zasadniczym punktem odniesienia. W przypadku "Osady Cichago" Balcer wybrała się do nieformalnej osady domów i domków wakacyjnych w miejscowości Ciche, której zaczątkiem był dom postawiony przez jej rodziców dwie dekady wcześniej, na rozparcelowanych ziemiach miejscowych rolników. Artystka zrealizowała rodzaj dokumentu, rozmawiając z mieszkankami i mieszkańcami, ale i symbolicznie ukonstytuowała potoczną nazwę osady, instalując przy drodze tablicę naśladującą oficjalne znaki z nazwami miejscowości. Ta jednak na tyle rozjuszyła część miejscowych, że po dwóch tygodniach musiała zostać usunięta.

Do projektów Balcer o charakterze site-specific należy też instalacja "Roszpunka", zrealizowana w roku 2019 w ramach wrocławskiego festiwalu Survival w przestrzeni dawnego Szpitala Kolejowego w dzielnicy Krzyki, do II wojny światowej szpitala żydowskiego. Zastane na miejscu rolety wiły się we wnętrzach budynku jak włosy tytułowej baśniowej bohaterki, która w tym wydaniu nie tyle zamknięta zostaje samotnie w wieży, co sama jest opuszczonym budynkiem. Balcer odwoływała się przy tym do zjawiska pareidolii, czyli dopatrywania się znanych, najczęściej antropomorficznych kształtów w przypadkowych rzeczach, naszej skłonności do uczłowieczania obojętnego otoczenia, ale też, co za tym idzie, pułapki antropocentrycznego spojrzenia, która mimo najszczerszych chęci zdaje się niemożliwa do przekroczenia.

W kolejnych projektach artystki przestrzeń architektoniczna staje się więc bardziej konkretna niż początkowo, związana jest z konkretnymi osobami i historiami, nie tylko w przypadku realizacji site-specific, ale i w kontekście galeryjnym – jak w przypadku rzeźby "Home Sweet Home", zbudowanej z cukru pokaźnych rozmiarów makiety willi, w której mieścił się Wykwit. Przestrzeń galeryjna – w wystawach z projektu "Happy Family" –przekształcana bywała również przez artystkę za pomocą tekstylnych obiektów w immersyjne wnętrza, kojarzące się tak z domem, jak i gabinetem terapeutycznym. We wczesnych pracach Balcer spoglądaliśmy jeszcze na architekturę niby zewnętrzni obserwatorzy na makietę, w której ludzie to bezosobowe figurki wstawione dla skali. W nowszych projektach artystki następuje przybliżenie kadru – przenikamy przez pokryte styropianem i pastelowym tynkiem ściany do wnętrza, a figurki z makiety ożywają i stają się ludźmi z krwi i kości, głównymi bohaterami opowieści.

Karolina Balcer - prace [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

Projekt "Happy Family", najbardziej kompleksowa i ambitna realizacja w dotychczasowej karierze artystki, realizowała ona w latach 2020–2024 i prezentowała w kilku odsłonach: w Miejscu Projektów Zachęty w Warszawie, Galerii Miejskiej Arsenał w Poznaniu, Krupa Art Foundation we Wrocławiu i Galerii Sztuki Wozownia w Toruniu, rodzinnym mieście artystki. Impulsem do jego rozpoczęcia stała się sytuacja brata Balcer, który znalazł się w kryzysie bezdomności. Artystka sama poszukiwała odpowiedzi na pytanie, jak mogło do tego dojść w "normalnej" rodzinie. Jak mówiła:

Text

Mój brat ma zdiagnozowaną schizofrenię, a tata chorował na chorobę afektywną dwubiegunową. Obaj byli późno zdiagnozowani, co było wynikiem m.in. braku wiedzy, więc teraz, opierając się na swoim doświadczeniu, staram się edukować oraz destygmatyzować temat zdrowia psychicznego.

W "Happy Family" artystka nie daje łatwych odpowiedzi, ale metodycznie rozbiera na części pierwsze problemy występujące w wielu zwyczajnych rodzinach i społecznościach, choć często stygmatyzowane i zamiatane pod dywan. Z "zamiataniem pod dywan" wiąże się w tym przypadku wybór techniki – tkaniny, w wydaniu kojarzącym się nie z "tkaniną artystyczną" w wydaniu Magdaleny Abakanowicz czy Jolanty Owidzkiej, a z typowo domowym wyposażeniem, od wycieraczek po ręczniki.

Miękkie, przyjemne, zachęcające do dotyku formy mięsistych tkanin kontrastują z trudnymi treściami, do których Balcer się odnosi. Zwodnicze bezpieczeństwo i pozór przytulności to zasadnicze cechy projektu zbudowanego na napięciach i ambiwalencjach. Kolorowe, przytulne wnętrza zaaranżowane za pomocą tekstylnych obiektów wydają się aż złowieszczo wesołe – nie bez powodu tak wiele horrorów zaczyna się od podkoloryzowanego sielskiego obrazka szczęśliwej rodziny, który szybko zostaje rozbity.

Balcer nie operuje jednak ostrymi kontrastami, a delikatnymi napięciami – nie chodzi tu o to, by odbiorcę emocjonalnie sponiewierać, ale raczej uwrażliwić i skłonić do refleksji nad własną sytuacją i relacjami. Wycieraczka przed drzwiami zamiast "Welcome" mówi "Help". Kolorowe dywaniki we wnętrzu przypominają tabletki psychotropowe ("Chill Pills"). Zasłonka prysznicowa bombarduje tak powszechnymi, banalnymi i szkodliwymi tekstami jak "inni mają gorzej" i "weź się w garść". Siedziska krzeseł ustawione w kręgu podpisane są stygmatyzującymi określeniami typu "debilka", "borderka" czy "pijak".

Wydziergane klosze lamp z długimi, zwisającymi do podłogi frędzlami zdają się oferować w tej sytuacji bezpieczne schronienie, a jednocześnie stanowić pułapkę, jak łóżko, z którego niemal nie sposób się podnieść w stanie depresyjnym. Tę sytuację w sposób bezpośredni, choć wizualnie subtelny zobrazowała artystka w dywanie – wykonanym jak wiele innych prac z projektu przy pomocy pistoletu do tuftingu – zatytułowanym "Depresja taty". W kompozycji bezpośrednio bazującej na zdjęciu wykonanym kilka lat wcześniej przez artystkę widoczna jest jedynie wystająca spod kołdry noga jej zastygłego w łóżku ojca.

Dywan "Więzy rodzinne", przedstawiający gąszcz splecionych rąk także pozostaje niejednoznaczny, bo wskazujące zarówno na rolę rodzinnych relacji jako sieci wsparcia w kryzysach, jak i na problem współuzależnienia. Analogiczna praca z mocno splecionymi dłońmi nosi właśnie tytuł "Współuzależnienie" – tutaj zbite w ciasną masę ręce co prawda kurczowo się na sobie nawzajem zaciskają, ale też przyjmują kształt serca. Żadna bliska relacja, wskazuje artystka, nie jest prosta i czarno-biała.

Balcer poważnie potraktowała warstwę terapeutyczną "Happy Family" – nie tylko opowiadając o własnych doświadczeniach i rodzinnej historii, ale czyniąc program edukacyjny istotną częścią projektu. W przestrzeniach wystawowych obok tekstylnych obiektów znaleźć można było więc m.in. telefony zaufania dla osób w rozmaitych kryzysach. Wystawom towarzyszyła również wydana przez galerię Krupa i Fundację Bęc Zmiana publikacja "Happy Family – poradnik zdrowia psychicznego", będąca nie tyle katalogiem skupionym na pracach, co wykorzystującym je jako ilustracje przedłużeniem programu edukacyjnego, opartym na wypowiedziach ekspertek i ekspertów.
Tekstylne obiekty artystki w ciągu kilku lat zaczęły również obejmować coraz szerszy zakres tematów. W najnowszych pracach Balcer odnosi się za ich pomocą m.in. do własnych starań o dziecko metodą in vitro.

Wybrane wystawy indywidualne:

2019 – "Home Alone", Krupa Gallery, Wrocław;
"Private Property", BWA Wrocław
2022 – "Happy Family" Miejsce Projektów Zachęty, Warszawa
2023 – "Happy Family, poradnia domowa", Galeria Miejska Arsenał, Poznań;
"JINX", Pilipczuk Gallery, Kopenhaga, Dania;
"Happy Family" Krupa Art Foundation, Wrocław
2024 – "Happy Family", Galeria Sztuki Wozownia, Toruń;
"In Vitro Fantasy", Galeria Sztuki Współczesnej, Opole

Wybrane wystawy grupowe:

2013 – "Tam i Teraz", BWA Wroclaw
2015 – 7. ArtBoom Festival, "Przemiana wsi w miasto", Kraków;
42. Biennale Malarstwa Bielska Jesień, Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała
2016 – "Dom Rozpusty", Wykwit;
Festiwal Nowe Ciepło, "Budowa systemem gospodarczym", Nowe Miasto Lubawskie;
"Przesilenie", Galeria Platan, Budapeszt, Węgry
2017 – "Czarna wiosna. Wokół wrocławskiej niezależnej sceny muzycznej lat 80.", Muzeum Współczesne Wrocław;
Otwarte Triennale, Centrum Rzeźby Polskiej, Orońsko;
15. Przegląd Sztuki Survival, Wrocław
2018 – 8. Festiwal Sztuki Efemerycznej Konteksty, Sokołowsko;
"24h", Krakauer Haus, Norymberga, Niemcy;
"Transcultural Emancipation", Kunst im Fluc, Wiedeń, Austria
2019 – Festiwal Łódź Czterech Kultur, Łódź
2020 – "Nasza bomba jest kwiatem" Why Quit, IP Studio, Wrocław
2021 – "Aktualna sytuacja", CSW Łaźnia, Gdańsk;
"Hybrid in", Guovo, Ostrawa, Czechy; BWA Wrocław; Galeria Jana Koiniarka, Trnava, Słowacja
2022 – "Safe space", BWA Wrocław;
"Niepokój przychodzi o zmierzchu", Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa;
Biennale Zielona Góra, BWA Zielona Góra;
"Beyond Nuclear Family: Recipes for Happiness", Jindrich Chalupecky Society, Display Gallery Praga, Czechy;
2024 – "Dom lalek", CSW Kronika, Bytom;
"Auć" (z Michaliną Kacperak), Galeria Jednostka, Warszawa