Bartosz Mucha - Życie i twórczość | Artysta

Grafik i projektant działający na pograniczu designu, architektury i sztuk wizualnych. Twórca marki Poorex. Urodził się w 1978 roku w Krakowie.

Zdjęcie portretowe artysty

Podpis obrazka portretowego

Bartosz Mucha, fot. materiały prasowe wystawy "Unpolished"

Tytuł w nagłówku (deprecated)

Bartosz Mucha

Studiował na Wydziale Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie w 2004 roku uzyskał dyplom w Pracowni Projektowania Plakatu prof. Piotra Kunce. Wykłada na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie. Przez pięć lat realizował projekt Poor Design. Mieszka i pracuje w Krakowie.

Mucha nie jest typowym projektantem, niewiele wagi przykłada do możliwości zrealizowania swoich pomysłów czy wdrożenia ich do produkcji przemysłowej. Często byłoby to po prostu niemożliwe, niektóre jego projekty nazwać należałoby konceptualnymi. Niosą one przesłanie egzystencjalne, ale też modernistyczną wiarę w możliwość poprawy jakości życia człowieka. W tym wyrażać się ma społeczna rola projektowania, także tego wizjonerskiego. Mucha porusza się więc na granicy sztuki i designu.

Bartosz Mucha, "Bubu House", fot. dzięki uprzejmości projektanta

Pojęciem, którym często się posługuje, jest fiksacja funkcjonalna. Oznacza ona "nieumiejętność dostrzeżenia nowego użycia obiektu skojarzonego uprzednio z innym celem". Artysta występuje więc przeciwko fiksacji funkcjonalnej, przeciwko stereotypom, proponując przedmiotom pozornie nietypowe zastosowania. Szczególną popularne stały się jego projekty bazujące na zwykłym drewnianym spinaczu do bielizny, który zamieniał w pendrivy, lampy, noże do masła, ołówki (2008). Ale jego myśl jest głębsza, nie dotyczy tylko przedmiotów, ale funkcjonowania człowieka we współczesnym świecie w ogóle. Dodatkowo, nadawana nowa funkcja użytkowa łączy się z funkcją rozrywkową i specyficznym humorem, jakim operuje artysta.

W 2003 roku Bartosz Mucha stworzył markę Poor Design ("biedny dizajn"), propagującą wykorzystanie dostępnych i tanich materiałów. Wszystkie produkty nie tylko projektuje, ale też samodzielnie wytwarza, często jednak aspekt wykonawczy spada na kupującego. Projektowane przez Muchę obiekty są wtedy niezwykle proste do złożenia, np. "biedną" lampę buduje się z tektury i kalki technicznej w formacie A4 ("Poor Lamp", 2004). Jednym z pierwszych jego projektów był "Duporet" (2004), proste krzesło do złożenia przez kupującego (zestaw składał się z pięciu drewnianych elementów, dwunastu śrubek i śrubokręta), następnie rozwinięty w "Duporet bujany" (2008). W innej realizacji czarny kubik po rozpięciu zamka błyskawicznego zamienia się w wygodny fotel ("Kostka ludzika", 2005).

Używanie niektórych produktów Poor Design może wydawać się kłopotliwe, np. neseseru, który okazuje się być rozkładaną matą do spania ("Pracoholik", 2005), czy kapci z kawałka filcu w kształcie krzyża (2005). Zgodnie z ideą przeciwstawiania się utartym schematom funkcjonalności przedmiotów, Mucha proponuje alternatywne użycie dzwonka rowerowego. Zamiast na kierownicy proponuje noszenie go na ręce w miejscu zegarka i torowanie sobie nim drogi na zatłoczonych chodnikach. Zaś polskie godło narodowe zamienia w pompowaną poduszkę czy basenowy gadżet, pomocny przy nauce pływania (2006). Dla osób nerwowych artysta wyprodukował opakowania "Nervofolu", leku przeciwnerwowego. W pudełkach umieszczał fragment folii bąbelkowej - pomocnej w odreagowywaniu stresu.

Prace Bartosza Muchy [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

W ramach Poor Design powstały też projekty ubogiego oświetlenia ("The POOR Light", 2007), bazujące na sylwetce lampy, ale wykorzystującej światło naturalne (sylwetka lampy wycięta w czarnej kotarze) czy i tak emitowanego przez urządzenia elektryczne (biała sylwetka lampy w czarnym wygaszaczu ekranu komputera).

Za najbardziej radykalny projekt biednego projektowania uznać należy "Nic" (2005). Artysta proponuje krzesło, do wykonania którego nie potrzeba jakichkolwiek materiałów - wystarczy przecież odpowiednio oprzeć ciało o ścianę. Zamiast łóżka natomiast poleca położenie się na czystej podłodze, a w wersji letniej - na trawie czy plaży.

W 2009 roku Mucha realizował projekt "12% normy". Narzucił sobie reżim designerski, który zakładał projektowanie jednego prototypowego wzoru miesięcznie przez okrągły rok. Stawiał sobie przy tym trudne zadania. Na przykład projektował lampę wychodząc od pytania, jak wyglądałaby, gdyby cała była przełącznikiem światła. Używanym w szafie wieszakom nadawał niecodzienne kształty - pistoletu, parasolki, spływającej farby. Przedmiot, który naśladuje dwie nogi w biegu może być wykorzystywany na różne sposoby jako stojak czy wieszak, chociaż - jak pisze projektant - "jego potencjał właściwie nie został jeszcze odkryty". Sztabkę (złota?) łączy z funkcją szczotki do podłogi, symbolicznie ją "degradując". Dmuchanego misia, przez radykalne powiększenie jego głowy, zamienił w piłkę plażową, sugerując, że naprawia dotychczasowy błąd produkowania samych głów. Projekt "12% normy" nigdy nie doczekał się pełnej finalizacji, dwunasty prototyp nigdy nie powstał. Zamiast niego Mucha pokazywał schematyczny rysunek atomowego grzyba:

"Prezentowana erupcja bomby atomowej symbolizuje moment, w którym projekt obraca się przeciwko swojemu projektantowi. Niektóre rzeczy nie powinny po prostu powstać".

W 2010 roku na zamówienie Muzeum Etnograficznego w Krakowie, z okazji Festiwalu Etnodizajn, Mucha zaprojektował "Taczkokołyskę", łączącą tradycyjną drewnianą kołyskę dziecięcą z taczką.

"Dzięki temu kołyska jest bardziej mobilna, łatwo jest zmieniać miejsce usypianego dziecka, co dodatkowo pomaga potomkowi w zanurzeniu się w sen" - mówi.

W ostatnim czasie Mucha zajął się paraarchitekturą, czyli problemem domu, mieszkania, odpoczynku. Podobnie jak w przypadku "12% normy" zdecydował się na określony reżim pracy i począwszy od kwietnia 2010 roku realizował jeden paraarchitektoniczny projekt tygodniowo. Rezultaty rocznej pracy zaprezentował w połowie 2011 roku w warszawskim Projekcie Kordegarda. Wystawa nosiła tytuł "52 leniwe tygodnie. Paraarchitektura". Podobnie jak w przypadku Poor Design, artystyczny reżim zaowocował projektami i prototypami z pogranicza sztuki, designu i architektury. Ich celem jest wygoda ciała i relaks ducha. Analizując współczesne miasto, Mucha najwyraźniej dochodzi do wniosku, że jego mieszkaniec przede wszystkim potrzebuje miejsca odosobnienia i odpoczynku. Do tego celu nie waha się użyć istniejących obiektów, jak np. ekrany akustyczne przy autostradzie, by je swobodnie przekształcać. Wiele z jego projektów to kryjówki - mini-azyle artysta proponuje tworzyć chociażby we wnętrzu stołu czy w szyldzie supermarketu. Analizie poddaje też rytuały dzielące czas i przestrzeń na dom i pracę. Pokazuje, że dla artysty dom może się okazać pułapką, a złudne uczucie bezpieczeństwa może zniewalać.

"Żart, ironia, granie znaczeniami - to ulubione strategie artystyczne Bartosza Muchy. Cechuje go ponadto zamiłowanie do utopijnego myślenia, uporczywe poszukiwanie idealnego domu, pomimo świadomości nieosiągalności takiego ideału" - pisze kuratorka wystawy Magda Kardasz.

Operowanie żartem, przy jednoczesnej zabawie z pojęciem funkcjonalności charakteryzuje także jego projekty wyróżnione na Lodz Design Festival.

Seria “Poor Toys”, dostrzeżona w 2013 roku to nowe spojrzenie na kwestię zabawek, które służyć mogą zarówno młodym, jak i całkiem dorosłym użytkownikom. Mucha wykorzystał w tym projekcie tak banalne przedmioty codziennego domowego użytku jak zatyczka do wanny, szczotka do podłogi czy spinacz do bielizny. W jego interpretacji zmieniły się one w trzy rodzaje samochodów o podwójnych funkcjonalnościach. Oprócz bycia zabawkami służyć bowiem mogą za organizator na biurko, jak w przypadku “Peg Car” czy za szczotkę do butów lub nawet podstawkę do wizytówek: takie opcje oferuje “Brush Car”.

Podobne zabawy z wielofukcjonalnością projektowanych przedmiotów stosuje Mucha w serii zegarków “Vice Clock”, tym razem wyróżnionych must have w 2015 roku. Oprócz mierzenia czasu zegarki mogą również służyć za organizator dla kartek z notesu lub ujawniać niespodziewaną drugą stronę swej istoty jako dziadek do orzechów.

W 2019 roku Mucha wydał książkę "Ręka w torboschronie. O obsesyjnej potrzebie tworzenia, czyli 100% normy", która jest dokumentacją obsesji autora na punkcie projektowania i wykonywania kolejnych przedmiotów. "Ręka w torboschronie" to kontynuacja projektu "12% normy" z 2010 roku. Książka zamyka twórczy okres z lat 2016–2018.

W przybliżeniu zarysowany deadline pomagał w nadaniu odpowiedniego tempa pracy i nie pozwalał wypaść z rytmu. Realizowanie kolejnych projektów stało się okazją do snucia opowieści o unikalnym w przestrzeni kosmicznej spotykaniu się człowieka ze sztucznie wytworzonym przedmiotem w relacji – co udowadniają prezentowane prace – w jakimś sensie symetrycznej. Dzięki temu powstała bardzo osobista opowieść o człowieku i przedmiocie – aktorze i towarzyszących mu rekwizytach.

Przedmioty stworzone przez Muchę wychodzą ze studia Poorex, przemianowanego z wcześniejszego Poor Design. Studio nastawione jest na projektowanie i tworzenie unikatowych przedmiotów lub krótkich serii, sporadycznie produkowanych i dystrybuowanych. Studio Poorex współpracując z instytucjami kultury w rozmaitych formach oraz funkcjonuje w obiegu galeryjnym. Działalność opiera się na trzech fundamentach: eksperymencie, obiekcie i paraarchitekturze. Często pracom towarzyszą krótkie wideoklipy, będące uzupełnieniem dziejących się sytuacji.

"Projekt Rożnowskie. Azyl w Tabaszowej" powstał spontanicznie na początku pandemicznego roku 2020. Na jego realizację autor przeznaczył równo rok, w tym czasie samodzielnie zbudował dom w Tabaszowej nad Jeziorem Rożnowskim oraz serię rzeźb i ręcznie ciosanych stołków. Określa ten czas jako niemal medytacyjny – powtarzalna praca w skupieniu, samotności, blisko przyrody i według zmieniających się pór roku przywróciła mu radość z prostoty tworzenia. Budował dla siebie i własnej przyjemności.

Historia pandemicznego eksperymentu Muchy pojawiła się w formie wystawy w Zachęcie latem 2021 roku. O swoich doświadczeniach projektant opowiedział również w ulubionej przez siebie formie ksiażki fotograficznej. Zdjęcia dokumentujące kolejne etapy pracy widzowie obejrzeć mogli zarówno w photo booku, jak i na ścianach galerii. Tytuł wystawy nawiązuje do XIX-wiecznego eksperymentu i książki "Walden, or Life in the Woods" (Walden, czyli życie w lesie) Henry’ego Davida Thoreau – myśliciela i ascety postulującego rozpoczęcie świata od nowa i odmianę człowieka – między innymi poprzez jego zbliżenie się do przyrody i powrót do pierwotnych form życia. Swoją chatę w lesie Thoreau zbudował z drewna z miejscowych drzew, a także z elementów odzyskanych z opuszczonego domu z okolicy, podobnie jak Mucha. Ekologiczne podejście artysty widać w całym projekcie: wykorzystał stare okna, zrecyklingował również drewniane odpady pozostałe po budowie. Zbudował z nich rzeźby przypominające rytualne maski lub totemy o surowym charakterze. W przestrzeni galerii pojawiły się na klasycznych muzealnych postumentach i na ścianach. To pierwsze eksperymenty Bartosza Muchy z rzeźbą drewnianą. Obiekty przedstawione na wystawie przypominają nieco wystawę sztuki ludowej, to kompletnie nowa odsłona twórczości Muchy. Zapisana jest w nich towarzysząca twórcy radość eksperymentowania.

Autor: Karol Sienkiewicz, czerwiec 2011. Aktualizacja: HSz, czerwiec 2021.

Wybrane wystawy indywidualne:

2021 – "Projekt Rożnowskie. Azyl w Tabaszowej, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
2011 – "52 leniwe tygodnie. Paraarchitektura", Projekt Kordegarda, Warszawa
2010 – "12% normy", Wydział Wzornictwa Przemysłowego, Akademia Sztuk Pięknych, Warszawa
2009 – "12% normy", BWA Design, Wrocław
2007 – "dizajnmuzeum 2. Oświecenie", F.A.I.T., Kraków
2006 – "dizajnmuseum", F.A.I.T., Kraków
2005 – "Sześcian w zlewie", Galeria BB, Kraków; Galeria BB, Wrocław

Wybrane wystawy zbiorowe:

2015 – Jakarta, “Polish Design. In the Middle of”, Helsinki Design Week, “Moderna. Industry + Handicraft”; Designbock festival, Praga, “Polished Up
2014 – Kolonia, Niemcy, “Polished Up: design from Poland”; Instambuł, „Polska in Between
2013 – DMY, Berlin; Łódź Design Festival, Łódź
2012 – “Pop–Up. Design Between Dimensions”, Musée de design et d’arts appliqués contemporains, Lozanna; "Unpolished 6", Mediolan, Włochy
2011 – "Zwykła rzecz", Międzynarodowy Festiwal Designu, DMY 2011, Berlin; "Unpolished 6", Mediolan, Włochy
2010 – "Unpolished 5. Young Design from Poland", BC Design Center, Kopenhaga; "Berek! Szukam!", Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu, Toruń; "Projekty wybrane", BWA, Zielona Góra; "Polish! Folk", Belfast; "Polish Design Expo", Expo, Szanghaj, Chiny; Etnodizajn Festiwal, Kraków; "Ponderabilia", Poznań; Design Act Festival, Moskwa; Lodz Design Festival, Łódź
2009 – "Piekło rzeczy", Galeria Kronika, Bytom; "Goodbye Design", Galeria Design, Wrocław; "Made in Poland", Gliwice; "Naturalne zasoby polskiego designu", Stalowa Wola; "Science & Fiction", Galeria Zderzak, Kraków; "Alfabet polski", BWA, Tarnów; "Warszawa w budowie", Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa; Etnodizajn Festiwal, Kraków; "Real World Laboratory", Museums Quartier, Wiedeń
2008 – "Laboratoire du réel – Le design d’Europe Centrale", Saint–Étienne, Francja; Międzynarodowe Biennale Designu, Saint–Étienne, Francja; "10xPL. Jeune designers polonais", Marsylia; Vienna Design Week, Wiedeń; Łódź Design Festival, Łódź; "Heppen Transfer – Otwarcie!", Heppen Transfer, Warszawa
2007 – "Mój świat. Nowa siłą subiektywności", Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa; "Manual CC", Galeria Kronika, Bytom; Łódź Design Festival, Łódź
2006 – "East Desires", Outpost Gallery & Church of St Simon and St Jude Norwich; "Barwy klubowe", F.A.I.T., Kraków
2005 – Art Poznań 2005, Poznań

Wybrane nagrody:

2015 – must have, Lodz Design Festival za zegarki “Vice clock 2” i “Vice Nutcracker”
2013 – must have, Lodz design Festival za “Poor Toys”

poor design

polski design

polska prezydencja w ue

fossils and gardens

meble