Ada Piekarska - Życie i twórczość | Artysta

Kuratorka sztuki, krytyczka, edukatorka i animatorka życia kulturalnego, związana przede wszystkim z Galerią Bielską BWA. Odpowiedzialna za wiele wystaw grupowych, i indywidualnych, a także za liczne pokazy polskiej sztuki na arenie międzynarodowej. Jedna z organizatorek Bielskiej Jesieni – najważniejszego konkursu malarskiego w Polsce.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Ada Piekarska, fot. Alicja Lesiak

Text positon (deprecated)

Center

W działalności Ady Piekarskiej – absolwentki krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych oraz historii sztuki w Polskiej Akademii Nauk – praca kuratorska ściśle połączona jest z działaniami z zakresu aktywizmu społecznego. Kuratorowane przez nią wystawy, a także spotkania, panele czy oprowadzania, które organizuje, zawsze sytuują sztukę w szerokim obszarze zagadnień nie tylko artystycznych. Interesuje ją bowiem także społeczne funkcjonowanie artysty i sztuki, możliwości negocjowania skostniałych formuł wystawienniczych i krytycznych oraz namysł nad sztuką jako płaszczyzną współkształtowaną przez władzę instytucjonalną (uczelnie, galerie). Za swoje działania uhonorowana została w 2024 roku Nagrodą Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy – jednym z najważniejszych wyróżnień za aktywność krytyczną i kuratorską – przyznaną Piekarskiej „za konsekwentną pracę na rzecz popularyzacji sztuki krytycznej, a także rozwój otoczenia społecznego instytucji”.

Jedną z pierwszych istotnych wystaw zorganizowanych przez Piekarską w Galerii Bielskiej był pokaz Pole bitwy z przełomu 2020 i 2021 roku. Wystawa, w której udział wzięli m.in. Katarzyna Górna, Robert Kuśmirowski, Kasper Lecnim, Jan Możdżyński, Dominika Olszowy, Liliana Zeic czy Mikołaj Sobczak, odwoływała się do polaryzującego społeczeństwo konfliktu o prawo do interpretacji przeszłości i wytwarzania na podstawie tej interpretacji historii. Ta bowiem, zauważa Piekarska, nigdy nie jest po prostu dana, obiektywnie zapisana w archiwach, lecz aktywnie wytwarzana przez dominującą ideologię, władzę, która na swoje potrzeby produkuje własną mitologię. Sam tytuł wystawy zwraca uwagę na to, że debata o założycielskich mitach narodowych, tradycjach, które legitymizują funkcjonujący system, czy o najważniejszych historycznych obrazach, kształtujących do dzisiaj wyobraźnię ludzi, jest obszarem ciągłego sporu, który z natury nie może być ani spójny, ani raz na zawsze rozstrzygnięty.

Podobny temat poruszała wystawa indywidualna wspomnianego już Mikołaja Sobczaka Niebieskie zboże, którą w bielskiej instytucji Piekarska kuratorowała w 2022 roku. Na pokazie artysta przyglądał się złożonej historii relacji polsko-ukraińskich, wskazując, jak w II RP kształtowano figurę Polaka w opozycji do innych mniejszości narodowych czy etnicznych. Na przypominającej ikonostas konstrukcji Sobczak prezentował prace malarskie realizowane w autorskich, eksperymentalnych technikach, w których odwoływał się zarówno do tradycji polskiego malarstwa, jak i do przemilczanych wątków historii dzisiejszego polsko-ukraińskiego pogranicza. Dzięki temu sama kompozycja wystawy stawała się jej tematem: przypominająca wnętrze świątyni przestrzeń galerii – z ikonostasem, ale i ozdobnymi freskami na ścianach – sama ujawniała się jako instytucja, która umożliwia i kształtuje debatę publiczną, nadaje jej ton i konstruuje jej najważniejsze pojęcia, tak jak wnętrze świątyni, cerkwi czy kościoła staje się przestrzenią reprodukowania postaw i tożsamości. Także i na tej wystawie uwidaczniały się interesujące Piekarską wątki misji, odpowiedzialności, ale i władzy instytucji.

Istotnym wkładem kuratorki w działalność Galerii Bielskiej jest piecza nad Bielską Jesienią – najważniejszym przeglądem nowego polskiego malarstwa, wyznaczającym ramy funkcjonowania tej dyscypliny i mapującym najciekawsze zjawiska. Piekarska zapisała się szczególnie – ale nie tylko – aktywnością wokół edycji z 2025 roku, w czasie której żywo włączyła się w intensywną debatę, jaką uruchomiła wystawa, a zwłaszcza zwycięstwo Małgorzaty Mycek (o czym pisaliśmy też na łamach Culture). Działania Piekarskiej udowodniły, że praca kuratorska to nie tylko organizacja wystaw, lecz także konieczność wzięcia odpowiedzialności za ich społeczne oddziaływanie. Dla kuratorki konkurs stał się okazją do podkreślenia konieczności przemyślenia podstawowych kategorii organizujących do dzisiaj konkursy artystyczne, wymagania stawiane wobec artystów, a także tak fundamentalne pojęcia, jak gust, wartość dzieła sztuki czy umiejętności. Na temat nagrodzonego artysty Piekarska pisała:

Text

Jury nagrodziło Małgorzatę Mycek „za odważne przepisanie wizualnej geografii wsi – wrażliwe, ironiczne i polityczne zarazem – które redefiniuje ją jako przestrzeń oporu, wspólnoty i queerowej wyobraźni”. Podpisuję się pod tym zdaniem. Mycek mieszka w Radoszycach, poza orbitą miejskich centrów prestiżu. To jest praktyka zakorzeniona w konkretnej geografii życia. To odrzucenie dwóch łatwych gestów: romantyzowania wsi i jej paternalistycznego pouczania. Wieś nie pojawia się tu jako rezerwuar narodowej niewinności ani jako skansen „ludowej estetyki”, tylko jako teren myślenia politycznego i intymnego, jako przestrzeń, w której queerowa wyobraźnia przestaje być intruzem. Istotne: Mycek jest po studiach artystycznych (Rysunek i Malarstwo, UAP), obecnie studiuje na Uniwersytecie Ludowym Rzemiosła Artystycznego. To nie jest „brak warsztatu”. To świadomy wybór języka. Jeżeli ktoś naprawdę wierzy, że „nie potrafi malować”, niech spojrzy uważnie na dorobek: to konsekwentna decyzja o odrzuceniu prestiżowego dystansu, który sztuka akademicka często w Polsce sprzedaje jako jedyny warunek bycia „poważnym artystą”. Mycek potrafi malować „ładnie” – i właśnie dlatego odmawia tego języka. Ta odmowa jest treścią. […]

„Ale gust widzów?” – słyszę. Odpowiadam: gust nie jest niewinny. Bourdieu powiedział to uczciwie – gust bywa narzędziem władzy. W polu sztuki „mistrzostwo” często działa jak bramka do symbolicznego centrum: decyduje, kto wchodzi, a kto ma stać pod drzwiami. Kiedy pojawia się praca, która celowo nie używa języka prestiżowego, systemowi wypadają zawiasy. Bo nagle nie da się odróżnić „tych, którzy wiedzą” od „tych, którzy nie wiedzą” prostym testem gładkości. I dlatego reakcje są tak gwałtowne: to nie jest spór o estetykę, tylko obrona pozycji społecznej.

Kiedy ktoś pisze: „to nie sztuka, bo tak nie maluje prawdziwy malarz”, słyszę nie sąd o wartości, tylko deklarację przynależności. I propozycję powrotu do porządku, w którym malarstwo ma być dekoracyjnym autorytetem. Otóż nie. Nie w 2025 roku, nie po całym wieku sporów o obraz jako pole konfliktu, a nie lustro porządku. Jeśli malarstwo nie wywołuje reakcji na poziomie wyobraźni społecznej, pozostaje wnętrzarską dekoracją. Mycek nie dekoruje. Mycek otwiera wyłom. […] I żeby było absolutnie jasno: Małgorzata Mycek nie „nie umie malować”. Umie. Wybiera nie używać języka, który przywraca porządek. Rezygnacja z wirtuozerii może działać mocniej niż jej demonstracja. Jak widać, to właśnie brak popisu okazał się nie do udźwignięcia.

W 2026 roku kuratorka odpowiada za Polski Pawilon w trakcie Malta Biennale – wystawę współorganizowaną przez Instytut Adama Mickiewicza, Ambasadę Polski w Valletcie oraz Bielsko-Białą – Polską Stolicę Kultury 2026. Pokaz Weroniki Zalewskiej zatytułowany Archive of Hesitations (Archiwum wahań) nawiązuje do formatu popularnych na przełomie lat 90. i dwutysięcznych teleturniejów, a dla artystki staje się punktem wyjścia do namysłu nad społecznymi kosztami i konsekwencjami transformacji ustrojowej, ideałem „doganiania Zachodu”, a także warunkami uczestnictwa w globalnej kulturze masowej. Konwencja teleturnieju funkcjonuje tutaj także jako symbol kultury dążącej do prostych, jasno dookreślonych odpowiedzi kosztem pogłębionej refleksji nad złożonymi, często niedającymi się precyzyjnie i wyczerpująco uchwycić zjawiskami. Archiwum wahań staje się więc obszarem stawiania pytań o sposoby dystrybucji i produkcji wiedzy – zwłaszcza w czasach, w których zmienia się kultura oparta na zaufaniu do autorytetów – ale przede wszystkim dowartościowaniem tytułowego wahania, będącego nieraz świadectwem głębszego wglądu niż punktowana w teleturnieju umiejętność szybkiego udzielenia odpowiedzi na pytanie.

polska sztuka współczesna

kurator

wystawa sztuki współczesnej