“Nowa piśmienność”
Jak trafnie pisał inny pisarz i poeta, a także powstaniec Edward Dembowski, tworząc “Odę do młodości” i “Konrad Wallenroda”, Mickiewicz “stworzył nową piśmienność w Polsce. Przez nie przewodniczył narodowi w torze postępu”.
Istotnie, oba te utwory na zupełnie różne sposoby – “Oda” poprzez wyrażone wprost podniosłe wezwanie do wcielenia w życie ideału, “Wallenrod” poprzez zawoalowane wezwanie do zemsty – przeobraziły polską literaturę i jej relację względem życia. Literatura w Polsce miała już na zawsze być polityką, rewolucyjne działanie – poezją.
Tego ducha wyraził też Mochnacki, pisząc:
Czas nareszcie przestać pisać o sztuce. Co innego mamy teraz zapewne w głowie i sercu. Improwizowaliśmy najśliczniejsze poema Narodowego Powstania! Życie nasze jest już poezją. Zgiełk oręża i huk dział. – Ten będzie odtąd nasz rytm i ta melodia.
Od tej chwili literatura miała stać się czymś dużo więcej niż tylko pisarstwem – odbijającym jakąś rzeczywistość – miała, jak pisał Mochnacki, służyć "uznaniu się narodu w swoim jestestwie”. Za sprawą Mickiewicza, tego wielkiego polityka w literaturze, miała też kształtować polską historię, a także całe biografie, nierzadko decydując o ludzkim życiu i śmierci.
