„Storm”, chor. Paweł Sakowicz

W pierwszej polskiej premierze w Pawilonie tańca i innych sztuk performatywnych Paweł Sakowicz koncentruje się na znaczeniach ruchu bioder. Wychodząc od inspiracji technikami animowania 2D, artysta czerpie z doświadczenia praktyki tańca towarzyskiego i poddaje choreograficznej refleksji tkwiące w tej części ciała jakości, takie jak ekspresywność czy zmysłowość.

Kusić, nie patrząc

Narzędziem dramaturgicznym w pracach Sakowicza najczęściej staje się skupienie na wyodrębnionym idiomie, czy to cielesnym (takim, jak skok w Jumpcore lub pantomimiczny gest w Amando), czy abstrakcyjnym (motyw wiru w instalacji dźwiękowej Vortex, pożądanie w spektaklu Boa, relacja człowieka z krajobrazem w Fatamorganie). Nie inaczej jest w performansie Storm, w którym za materię twórczą artysta obrał mechanikę ruchu bioder, konotującą między innymi kuszenie i pożądanie. Ta koncentracja na określonym motywie i poddawanie go specyficznemu bliskiemu czytaniu w szczególny sposób wpływa na uwagę odbiorczyni, która w toku performansu skupia się na rozpoznawaniu kolejnych odniesień do głównego motywu, jego przetworzeń czy możliwości. Uwaga odbiorcza sama zaczyna krążyć, rozpraszać się, oddalać i powracać niejako kuszona nowymi skojarzeniami.

Sam Sakowicz rezygnuje jednak z uwodzicielskiej mocy spojrzenia: konsekwentnie nie nawiązuje kontaktu wzrokowego z widownią, ani przez chwilę nie podnosząc oczu. Kiedy do części otaczającej scenę z czterech stron widowni performer ustawia się tyłem, można ulec wrażeniu, że jego ruch – uważne dynamizowanie bioder, wywodzenie z nich impulsu dla reszty ciała – musi łączyć się z nęcącym, przeciągłym spojrzeniem, tak silne jest nasuwające się skojarzenie tego modelu ekspresji cielesnej z konkretną pracą wzroku. Jednak to tylko poznawczy automatyzm: widowni nie wabią oczy, a artysta konsekwentnie zawiesza wzrok na podłodze, kilkadziesiąt centymetrów przed sobą, jak gdyby chcąc utrzymać pewną intymność relacji z własnym ruchem.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Scena z przedstawienia „Storm" Pawła Sakowicza w Pawilonie Tańca, fot. Filip Preis

Obrazek

storm_pawla_sakowicza_w_pawilonie_tanca_67.jpg

Ten zaś rozwija się od subtelnego poruszania biodrami w rogu sceny w kierunku coraz śmielszej ekspozycji, by następnie ponownie zwolnić, zapętlić się i ostatecznie przyspieszyć i stężeć. Taką dynamikę sugeruje już sam tytuł, który – jak powiedział mi artysta – odnosi się do ucieleśnionej kumulacji ładunku energetycznego słabnącej wraz z wygaszeniem świateł na scenie. Istotne, że interpretacja ta kieruje także ku trajektoriom pożądania – również opartym na stopniowym narastaniu napięcia i jego gwałtownej redukcji.

Co się stanie, kiedy skończy się burza?

Praca powstała w procesie rozwijania materiału choreograficznego prezentowanego w Pałacu Sapiehów w Wilnie w trakcie wernisażu wystawy zbiorowej Breaking the Joints (4 kwietnia–31 grudnia 2025). Kuratorowana przez duet Post Brothers/Edgaras Gerasimovičius ekspozycja dotyczyła reprezentacji i specyfiki ciała w animacji. Tytułowe „łamanie stawów”, technika animacji 2D polegająca na odpowiednim projektowaniu ruchu postaci w celu uzyskania bardziej sprężystego, płynnego i naturalnego efektu, stało się dla Sakowicza istotną inspiracją przy pracy koncepcyjnej nad Storm. To właśnie funkcja jednego z największych w ciele człowieka stawów – stawu biodrowego – dotycząca zarówno utrzymania równowagi ciała w przestrzeni, jak i umożliwiająca krążenie (staw biodrowy jest kulisty) stała się choreograficznym materiałem badawczym. W Storm widzimy to między innymi w tych ruchach, w których – jak można przypuszczać – artysta poszukiwał jednocześnie specyficznego łamania płynności, emfazy i gracji nieustannego krążenia. Skojarzyć można to z wiciem się, ale momentami „kanciastym”, a ruch performera (zapamiętałam, że przede wszystkim w początkowej fazie performansu) podkreśla, że w krążeniu bioder łatwo można ujawnić coś ostrego, na przykład poprzez dynamiczne przenoszenie ciężaru ciała.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Scena z przedstawienia „Storm" Pawła Sakowicza w Pawilonie Tańca, fot. Filip Preis

Obrazek

storm_pawla_sakowicza_w_pawilonie_tanca_2.jpg

Jak przyznaje artysta w rozmowie z Denisem Maksimovem, biodra to jeden z jego kilku ulubionych obszarów ciała. To ciekawe o tyle, o ile trudno oprzeć się wrażeniu, że skojarzenia z ruchami bioder mają w sobie coś ludyczno-potocznego. Kiedy myślę o temacie performansu, od razu rozbrzmiewają mi w głowie seksistowskie frazy w stylu sloganu: „biodra dobre do rodzenia” albo przaśnego „ruszania bioderkiem”, czy utwór Hips Don’t Lie Shakiry, hit z wczesnych lat dwutysięcznych. Choreografia w Storm pozwala na chwilę zapomnieć o tych genderowo uwarunkowanych myślowych potocyzmach, przenosząc widzkę w sferę niepokoju, oczekiwania, samotności odgrywającego w sensualnym zapamiętaniu performera. Sekwencja ruchu – początkowo wertykalna – kieruje się ku płaszczyźnie, sprowadzana w dół przez Sakowicza, wahającego się między dwiema osiami i dwiema jakościami: stabilnością i rozkołysanym płożeniem. W ostatnim fragmencie spektaklu artysta powraca do wertykalności, a towarzyszy mu w tym intensywna, głośna muzyka autorstwa Agnė Matulevičiūtė. Choreografia przywodzi wtedy na myśl figurę samotnego tancerza w klubie próbującego wytańczyć swoje wnętrze, nie zważając na nic i nikogo wokół. Z tytułową burzą koresponduje w tym momencie też światło (odpowiada za nie Julius Kuršys): chłodne, punktowe, ulegające szybkim zmianom. Następuje wówczas wyładowanie, kryzys, rozumiany jednak inaczej niż w potoczny sposób, który kazałby widzieć w nim negatywny obrót spraw – u Sakowicza chodzi raczej o dokonujące się przesilenie, zmianę, rozróżnienie.

Co się stanie, kiedy skończy się burza? Storm tego nie sugeruje, nie otwiera na spekulację, raczej zamyka się w sobie. Wydaje się, że ten pozornie drobny gest – decyzja o nienawiązywaniu kontaktu wzrokowego – organizuje współtworzoną z Anką Herbut dramaturgię performansu jako skierowanego do wewnątrz, prowadzonego osobistym wspomnieniem o czymś, co nawiedza wyobraźnię i wyraża się cieleśnie. Istotnym rysem jest tutaj bowiem także doświadczenie Sakowicza związane z doskonaleniem pracy bioder w okresie praktykowania tańca towarzyskiego. Kontekst ten zderza historię dyscyplinowania własnego ciała z zakodowaną w okrężnym ruchu miednicy spontanicznością i swobodą lub radykalnym odpoczynkiem wiążącym się z głębokim, rozluźnionym przysiadem. Nie pierwszy raz zresztą artysta nawiązuje do swojego wieloletniego treningu jako uczestniczącego w turniejach tancerza towarzyskiego: robił to już wcześniej między innymi w Masakrze (Nowy Teatr w Warszawie, 2019) czy Imperialu (Komuna Warszawa, 2023), w których problematyzował konteksty kulturowe kolejno tańców latino i walca.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Scena z przedstawienia „Storm" Pawła Sakowicza w Pawilonie Tańca, fot. Filip Preis

Obrazek

storm_pawla_sakowicza_w_pawilonie_tanca_3.jpg

Faza lustra

Relację sztywności i eksplozywności, stabilności i energii zmiany ujawnia także zaprojektowany przez Elenę Mariję Veleckaitė kostium: jasne jeansy i bluza z nadrukiem ludzkiego szkieletu, pod którą artysta nosi koszulkę przedstawiającą mięśnie i ścięgna. Jeans jako roboczy, nieelastyczny materiał wydaje się stawiać opór płynności, wyznaczać jej granice. Kiedy Sakowicz zdejmuje bluzę – zrzuca z siebie szkielet i związany z nim reżim postawy? – tylko pozornie się rozbiera, podkreślając jednak umowny i skonwencjonalizowany charakter obnażonej cielesności jako jednego z narzędzi widowiska. Koszulka z rysunkiem ukrytego pod skórą układu mięśniowego przywodzi na myśl plastynat, obiekt spreparowany w celach naukowych czy edukacyjnych. Tyle że w Storm ciało nie jest pasywnym przedmiotem obserwacji niczym w teatrze anatomicznym, lecz staje się podmiotem ruchu i namysłu nad samym sobą. We wzmiankowanym wcześniej wywiadzie artysta mówił, że w toku prac nad performansem wbrew swojej stałej praktyce spędził dużo czasu, próbując przed lustrem. Wgląd we własne odbicie, symboliczne odseparowanie od świata zewnętrznego, przeglądanie się w swoim wizerunku są wyraźnie widoczne w poetyce Storm. Choć lustra nie ma fizycznie na scenie, jego funkcja wydaje się uobecniać w performansie.

Paweł Sakowicz, STORM, Pałac Sapiehów – Centrum Sztuki Współczesnej w Wilnie, Pawilon tańca i innych sztuk performatywnych w Warszawie, przy wsparciu Instytutu Polskiego w Wilnie i Instytutu Adama Mickiewicza w ramach międzynarodowego programu kulturalnego Polskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej 2025. choreografia i wykonanie: Paweł Sakowicz, muzyka: Agnė Matulevičiūtė, światło: Julius Kuršys, kostium: Elena Marija Veleckaitė, wsparcie dramaturgiczne: Anka Herbut, premiera 30 stycznia 2026 roku w Pawilonie Tańca w Warszawie.

performans

sztuki performatywne

nowy taniec

choreografia współczesna

polska choreografia