Sokół: Śmieci spadają nam na głowę cały czas [WYWIAD]

sokol_nic_fot._p._tarasewicz_cgm.pl_1.jpg, default, Sokół, fot. P. Tarasewicz

Z Wojtkiem Sokołem, warszawskim raperem, współtworzącym dawniej legendarne formacje Zip Skład czy WWO rozmawiamy po premierze jego najnowszej płyty – "NIC".

Czym jest dla ciebie forma albumu? W dzisiejszych czasach muzycy mogą zaistnieć i utrzymać się na powierzchni wydając same single.

Dlatego większość muzyków publikuje zbiory singli, nie zastanawiając się szerzej nad formą albumu. Nic w tym dziwnego, bo płyta staje się dla nowych słuchaczy czymś archaicznym. Właściwie to zatoczyliśmy koło – początki fonografii były takie, że ludzie nagrywali piosenki, tak długie, jak pozwalała na to technologia, lub jak chciało tego radio. Nim rozwój techniki umożliwiał rejestrowanie większej ilości materiału na jednej płycie, zbierano single w większą całość, w formie albumów z kieszeniami, w których te pojedyncze płyty się znajdowały, stąd nazwa album. Działo się tak, ponieważ nie było jeszcze drobnorowkowych płyt winylowych, które mogły pomieścić dłuższe formy. Dopiero później niektórzy artyści zaczęli myśleć o albumie w bardziej konceptualnej formie, mogli też tworzyć albumy bez przerw między utworami, ale to dopiero od momentu wynalezienia CD, bo wcześniej trzeba było w połowie zmienić stronę winyla lub kasety. Ludzie się do tego przyzwyczaili, ale to wszystko są rzeczy pośrednio wykreowane lub umożliwione przez technologię.

Nagrywasz płyty z przyzwyczajenia?

Jestem starej daty, rzeczywiście bardzo przywiązałem się do formy albumu i lubię słuchać płyt w całości.

Nagrywając nowy materiał zastanawiam się, jak przeprowadzić przez niego słuchacza – kiedy zmienić nastrój, jakie emocje mogę wywołać. Ale to archaiczne myślenie. Trzeba byłoby sięgnąć po twarde dane, ale myślę, że w streamingu pełnych płyt słucha około 10 procent użytkowników. Myślę, że bardzo się nie pomyliłem. (Serwisy streamingowe nie podają aż tak szczegółowych danych dot. preferencji swoich użytkowników, ale przypuszczenia Sokoła zgadzają się z wynikami ankiety przeprowadzonej przez serwis Deezer w 2020 roku – tylko 9 procent badanych użytkowników przekłada słuchanie albumów nad playlisty – przyp. red.).

Czasami nie dziwię się ludziom, że nie są w stanie wysłuchać płyty w całości, szczególnie w przypadku płyt rapowych. Największe ekstremum osiągają wykonawcy amerykańscy: Kanye West albo trio Migos wydają płyty trwające prawie dwie godziny.

Też przyzwyczaiłem ludzi do długich płyt. Gdybym nagrał płytę z 10 kawałkami, moi fani mocno by mnie zjechali. Niektóre z moich albumów wydawały mi się ekstremalnie długie – "Czysta brudna prawda" to prawie godzina i 20 minut muzyki. Musieliśmy szukać tłoczni, która nagrywała płyty powyżej 74 minut, to standardowa długość.

Trochę z przyzwyczajenia "NIC" też nagrałem dosyć długie, ale wolałbym nie rozmawiać o nowej płycie. Nie lubię tłumaczyć, co autor miał na myśli.

Nie chcę rozmawiać o nowej płycie, ale chcę porozmawiać o albumach w życiu Sokoła. Jak ich słuchasz?

Słucham wielowarstwowo – zaczynam od muzyki, dopiero potem wsłuchuję się w teksty. Mam słabość do rzeczy chwytliwych, melodyjnych. To trochę skomplikowane, bo nie chciałbym wiązać tej melodyjności z popowością i przystępnością. Dobrym przykładem jest taki Taylor, The Creator – jego rzeczy są bardzo melodyjne, ale trudno nazwać je popowymi.

No, i często te catchy płyty bardzo szybko mi się nudzą. Najdłużej zostaje ze mną to, co na początku zupełnie nie wchodzi. Czasami dopiero po piątym przesłuchaniu można usłyszeć niektóre rzeczy.

Czego słuchasz?

Lubię bardzo różne płyty. Po latach słuchania rapu czuję spory przesyt, chętniej sięgam po inne rzeczy. Poza tym mam za dużo bodźców w życiu i nie potrzebuję wpierdolu w muzyce, kompletnie. Coraz częściej łapię się na tym, że słucham ładnych rzeczy – dużo elektroniki, czasami nawet indie rocka. To wszystko mnie interesuje, bo było inne niż to, co tworzę, chociaż moja muzyka też tam z czasem lekko skręca.

A są jakieś płyty, które mógłbyś przedstawić jako przykład płyt idealnych?

Na pewno nie ma przepisu na płytę idealną, bo wtedy życie muzyków byłoby zajebiście nudne. Ale muszę wspomnieć o płytach Pink Floyd – przeprowadzają cię przez różne emocje, są bardzo dobrze zaaranżowane. Ich twórczość na pewno zmieniła moje postrzeganie muzyki. Sam utwór "Wish You Were Here", jak i cała płyta o tym tytule, to dla mnie jakiś kosmos.

Od lat słuchałem sporo ambientu, w tym gatunku zdarzają się ciekawe konceptualnie płyty. Np. album "Global Chillage" nagrany przez The Irresistible Force, bardzo ciekawy jako całość, często do niego wracam. Powracam do albumów Autechre, The Orb, Briana Eno, Art of Noise, Future Sound Of London, Mouse on Mars. To były ciekawie rozłożone muzycznie płyty i fajnie prowadziły słuchacza.

Interesuje mnie muzyka filmowa, każdego rodzaju. Czasami ta bardziej oczywista, klasyków tego gatunku, skręcająca w stronę popu, jak Vangelis. Największą uwagę zwraca się na jego przeboje, ale to bardzo ciekawie skomponowane płyty jako całość. Lubię syntezatory i takie brzmienie Vangelisa jest chyba najbardziej charakterystyczne, ale polecam kawałek "Not a Bit (All of it) ", którego zdarzyło mi się kiedyś słuchać przez cały dzień w zapętleniu. Hans Zimmer i jego rzeczy do takich filmów jak "Interstellar", "Incepcja" czy "Helikopter w ogniu". A w temacie niszowych ścieżek dźwiękowych – Disasterpeace i jego muzyka do filmu "It Follows" – dla mnie sztos, tak samo jak muzyka do gry "Hyper Light Drifter".

W twoich kawałkach czasami można znaleźć sample z polskich piosenek – na poprzedniej płycie słyszeliśmy Zauchę, na najnowszym krążku Bajm. Jest jakaś polska płyta, która była dla ciebie wyjątkowo istotna, właśnie jako album, całościowa forma?

Obywatel G.C. i jego muzyka do filmu "Stan Strachu". Republika to był wyjątkowy zespół, który miał bardzo ciekawe płyty jako całość. Lubię też słuchać płyty "Poniżej krytyki" Papa Dance, ale na pewno wpływa na to mnóstwo sentymentu, ze względu na to, że mój ojciec Jan Sokół współtworzył ten album, pisząc do niego teksty, ale też pomagał menadżersko przy spinaniu tego wszystkiego, czego dowodem może być to, że jeden mój wujek Wit Klapper stworzył program komputerowy znajdujący się na tej płycie, co było wydarzeniem bez precedensu, a mój stryj Leszek Sokół projektował okładkę. Tak czy tak, uważam, że Sława i Mery, bo takie ksywki mieli producenci Wesołowski i Zabrodzki, to była światowa czołówka w tamtych cukierkowych czasach, a ja jako dziecko byłem praktycznie na każdym etapie powstawania tego materiału, co było dla mnie wtedy niesamowicie interesujące.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Sokół, fot. Łukasz Dziewic

Obrazek

sokol_fot.lukasz_dziewic.jpg

Nie wymieniłeś jeszcze żadnej rapowej płyty.

To chyba znamienne. Staram się przemycać w swoich płytach wątki z innych gatunków. Lubię przeprowadzać słuchaczy przez różne klimaty, dać dłużej wybrzmieć bitom. Znajduję przyjemność w utworach rapowych, w których są dłuższe przerwy w nawijaniu. Irytuje mnie większość rapu, który jest ściśnięty i naćkany, chociaż oczywiście zdarza mi się taki nagrywać. Klasyczna forma zwrotka – refren – zwrotka raczej nigdy się nie wyczerpie i bardzo to lubię, ale nie mógłbym nagrywać tylko takich piosenek.

Nadmiar bodźców jest już problemem cywilizacyjnym. Jeszcze nie do końca znamy długofalowe oddziaływania takiej liczby bodźców na nasze mózgi. Korzystasz z TikToka?

Rzadko kiedy czuję się stary, najczęściej zachowuję się nieprzyzwoicie jak na swój wiek, ale kiedy włączam TikToka, mam wątpliwości. Zaczynam czuć się staro. Ten natłok szybkich, krótkich rzeczy bardzo mnie męczy.

Zobacz na mój telefon – wszystko jest posegregowane w foldery, inaczej bym oszalał. Korzystam z bardzo wielu aplikacji, interesuję się nowymi technologiami, ale one powinny nam pomagać. Nie wiem, jak ludzie dają sobie radę z chaosem w telefonach, komputerach – to rzeczywiście może powodować zdebilenie.

Od TikToka można oszaleć, ale jest coraz częściej wykorzystywany przez artystów do promowania swojej twórczości. I wcale nie mam na myśli Young Leosi, która pracuje nad nowymi teledyskami z młodymi choreografami specjalizującymi się w tworzeniu viralowych układów tanecznych. Jest tam coraz więcej niszowych artystów, czasami tworzących bardzo nieprzystępną i eksperymentalną muzykę.

Na tyle, na ile rozumiem ten nowoczesny świat – w pełni się nie da, ale przynajmniej się staram – TikTok ma na tyle rozwinięte algorytmy, że każdy widzi coś innego. Karmienie tego algorytmu, pierwsze godziny, w których musisz znaleźć to, co cię interesuje, wydają mi się przerażające. Bardzo chciałbym napisać scenariusz filmowy, ale jak próbuję się do tego zabrać i widzę, ile trzeba zrobić przy tym rzeczy, to mówię: ja pierdolę, na razie sobie daruję. Tak samo mam z TikTokiem.

W moim otoczeniu prawie nikt z niego nie korzysta. Jak już, to młodsi, np. dzieci moich znajomych. Mam wrażenie, że oni nie szukają tam najbardziej wartościowych rzeczy, ale znam przypadki, które potwierdzają, że takie też można tam znaleźć.

W dniu premiery "NIC" twój album stanie się też częścią TikToka, zaistnieje w zupełnie innym kontekście, we fragmentach nieodnoszących się do całości. Myślałeś, co się z nim stanie?

Tak, zastanawiałem się, czy jestem w stanie nad tym zapanować, cokolwiek przewidzieć. Czy myśląc o tym wcześniej, dotarłbym do większej grupy odbiorców? A może bym zaszkodził temu materiałowi? Zastanawiałem się nad tym, ale szczerze mówiąc, to bardziej oddalałem od siebie te myśli. Wydawało mi się, że są dla mnie ważniejsze rzeczy. Ale, szczerze? Nie wiem, czy w dzisiejszej komunikacji jest coś ważniejszego niż TikTok. I ubolewam, że wykazałem się na tym polu postawą starego dziada, ale nie chcę robić nic na siłę.

Mam wrażenie, że dzisiejszy rap jest trochę "TikTok rapem". To kawałki, z których możesz wyciąć dowolny fragment i on nadal będzie działał. Nic się nie zmieni, bo piosenki nie opowiadają już żadnych historii, tak jak często zdarza mi się je pisać. Składają się ze zdań szkicujących jakąś sprawę, chwytliwych haseł, sloganów. Na nowej płycie znajdzie się kilka takich hasłowych sytuacji.

Słuchasz rapu z obowiązku?

Poniekąd, szczególnie słuchanie polskich raperów traktuję trochę jak zawodowy obowiązek. Jestem ciekawy, ale czasami nie sprawia mi to przyjemności. Czekam, aż uzbiera się stos kilku płyt i staram się na nie spojrzeć w szerszym spektrum. Nie będę wymieniał, kogo najbardziej lubię, bo to nie ma sensu, ale zaznaczę, że moje preferencje nie dzielą się na starych i młodych. Często młodzi potrafią dostrzegać o wiele ciekawsze rzeczy. Ale nie brnijmy w ten temat…

Jeśli chodzi o zagraniczną scenę, to stosunkowo mało słucham starej szkoły. Przerabiałem to tak długo i w takiej ilości, że już czuję przesyt. Wiadomo, są ikony, na których muzyce wyrosłem i sprawdzę każde nowe nagranie: np. taki Nas. Trudno też nie sprawdzać nowych rzeczy Kany’ego Westa czy Drake’a, ale to nie zawsze to, czego chciałbym dzisiaj słuchać. Od dawna fascynuje mnie Tayler, The Creator i całe to jego otoczenie, ludzie nagrywający kiedyś pod szyldem Odd Future.

Miałem moment, kiedy bardzo mnie interesowali The Underachievers i Flatbush Zombies, przez chwilę było to dla mnie bardzo świeże i ciekawe.

Są rzeczy, których słucham właściwie wyłącznie dla produkcji. Taki Travis Scott zupełnie nie przemawia do mnie lirycznie – spoko, niech sobie coś tam rapuje w tle. Ale muzycznie jest to często wybitne. Travis od lat współpracuje z Mikiem Deanem, niesamowitym producentem, którego można też usłyszeć w nagraniach Kany’ego Westa czy Madonny. Chociażby taki kawałek "The Scotts" Travisa i Kida Cudiego – wystrzelone w kosmos produkcyjnie. Bardzo lubię syntezatory i wszystkie elektroniczne brzmienia.

Jeszcze z młodych raperów, muzycznie bardzo mi podchodzi XXXTentacion. Niezbyt często jestem zachwycony nowymi rzeczami, ale słucham i szukam.

Hip-hop wniósł do polskiej kultury i języka trochę świeżości – m.in. dzięki tekstom Zip Składu czy WWO. Niektórzy mogą to odbierać jako wulgaryzację języka, ale postrzegałbym to raczej jako pierwiastek bezpośredniości.

Dopóki Molesta, Zip Skład i kilka innych ekip nie zdobyły popularności, naprawdę w masowej skali nikt nie mówił językiem podwórek. Mowa zmienia się przez muzykę, pewnie każdą. Rock też miał bardzo duży wpływ na język, ale w rapie po prostu dużo się gada. Poza tym jest w nim dużo słowotwórstwa.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Burza, Sokół, (ZIPS), fot. dzięki uprzejmości muzyka

Obrazek

burza_sokol_zipsklad_2.jpg

Jestem za młody, żeby to pamiętać, ale chyba nikt nie zipował, zanim wasze nagrania nie zdobyły rozgłosu.

Chyba nie. U nas mówiło się, że "fajnie jest zipować, ale nie zazipieć". Wszystko robiło się na zipa. Na zipa to trochę na takiej wyjebce, niekoniecznie w poukładany sposób.

Mieliśmy takich zwrotów setki: kiedyś były takie reklamy Mentosów, że ktoś jadł tego dropsa i potem robił rzeczy, które wcześniej nie były w zasięgu jego możliwości. Jeśli ktoś robił coś ryzykownego i chojrackiego – np. wczesywał się na koncert bez biletu, przez backstage – wtedy się mówiło: "zrobić coś na mentosa". Czyli na lekkiej ściemie.

Zawsze interesował cię język?

Wyniosłem różne języki z domu, od kwiecistej inteligenckiej mowy po styl potoczny. Wielu kumpli mojego ojca posługiwało się wybitnie ulicznym językiem; miałem w rodzinie kogoś, kto siedział w zakładzie karnym. Lubiłem zawsze tę różnorodność, ale najbliższa była mi prostota wypowiedzi. Czyli to, co znamy z książek Marka Nowakowskiego, Marka Hłaski, Jana Himilsbacha i oczywiście Stanisława Grzesiuka, który jest już trochę wyświechtany, ale klasyczny.

Nie znoszę czegoś, co nazywam "rapowaniem słownikowym". Mógłbym ci wymienić kilku raperów, którzy na pewno piszą swoje teksty z głową w słowniku, wychodzi z tego przeintelektualizowane gówno. Silenie się na metafory i nawiązywanie do wysokiej literatury co chwilę, żeby pokazać, że coś się przeczytało. Mordo, ja też to czytałem, ale chwalenie się tym jest żenujące.

Dzisiaj język polski zmienia Hewra, Belmondo, Rogal DDL. Czasami posługują się nim bardzo awangardowo, jak futuryści.

Wymieniłbym jeszcze Kaza Bałagane.

Tak, to szkoła tworzenia nowych słów, nowych znaczeń. Szatkowania, bo często teksty Hewry brzmią tak, jakby ktoś napisał tekst, a potem wyciął z niego co trzecie słowo. To jest bardzo ciekawa forma.

Razem z Rafałem Groblem byliście konsultantami muzycznymi przy "Innych ludziach" Doroty Masłowskiej w reżyserii Grzegorza Jarzyny. Masłowska jako jedna z niewielu pisarek potrafi naśladować ten rapowy idiom i nie popadać w niezręczną parodię.

Słyszę drobną różnicę pomiędzy Masłowską, a materiałem źródłowym, z którego czerpie – czyli tym, co nagrywamy od 30 lat. Oczywiście nie chciałbym, żeby robiła dokładną kopię. Tworzy formułę opartą na prostym schemacie – czasami wręcz prostackim – ale jej twórczość przeznaczona jest dla inteligenckiej publiczności.

Na pewno to jest ciekawe, zwłaszcza dla kogoś, kto nie ma żadnej styczności z rapem. Umówmy się, że Masłowska pisze dla takiej publiczności, dla nich jest to objawienie. Oni nie kumają pewnych źródłowych rzeczy i jej inspiracji chamskim, nieudolnym i niepoprawnym językowo rapem w "Innych ludziach".

Naprawdę myślisz, że są w Polsce ludzie, dla których rap to zupełnie obca rzeczywistość? Wydaje mi się, że wśród inteligentów, o których mówisz, wręcz w dobrym tonie jest orientować się w rapie i używać ulicznych określeń.

Oczywiście, że mamy pupilków salonowych, często są to przewrotnie dość prymitywne rzeczy. Czasami mam wręcz wrażenie, że te zawody w biegu na sto metrów wygrywa ten, kto się ciągle potyka albo biegnie tyłem.

Wracając do języka: próbowaliście w jakiś sposób odnieść się do amerykańskich raperów?

W ogóle. W Zip Składzie nie było na to żadnej zajawy, wręcz mocno cisnęliśmy z chłopakami, którzy tłumaczyli jeden do jednego amerykańskie zwroty na polski.

Dzisiaj młodzi robią to o wiele częściej, niestety. Nigdy się tym nie zajaram. Te wszystkie amerykanizmy i spolszczanie tych amerykanizmów. Dotyczy to także bitów, nawet teledysków. Dla mnie to po prostu jest durne. Ludziom, którzy nie znajdą swojego stylu, wróżę niestety upadek. Co będą robić? Zmieniać się, tak samo jak zmienia się amerykański rap?

Wielu tak robi.

Kameleony. Ale na naszej scenie jest naprawdę sporo ciekawych osób wprowadzających własne patenty. Wolę być entuzjastą, szkoda czasu na rzeczy beznadziejne. Na tym staram się skupiać.

No bo ciężko powiedzieć dzisiaj, że np. Quebonafide jest kopią jakiegoś amerykańskiego rapu. Jest na takim etapie, że nie musi tego w ogóle robić i swobodnie eksperymentuje z różnymi rzeczami. Nawet największa dziś gwiazda Mata nie kopiuje, choć zdarza mu się iść na łatwiznę przy wyborze muzyki. Można różnie do Maty podchodzić, ale należy mu się duży szacunek za to, że się w ogóle nie boi i na wszystko sobie pozwala. Chyba nikt nie jest w stanie przewidzieć, co on za chwilę zrobi, nie da się go zamknąć w jakimś pudełeczku, lubię to.

"Za naszych czasów" też byliśmy po swojemu bezkompromisowi, ale w zupełnie inną stronę, przełamywaliśmy bariery poruszania pewnych tematów, mówienia pewnym językiem, który za chwilę stał się tak naturalny, że już nikt na to nie zwracał uwagi. Dzisiaj artysta ma o wiele większą swobodę – taki Mata mógłby wyjść przebrany za wielkie gówno na teledysku albo rozebrać się i zagrać cały koncert nago z doklejonymi cyckami. Nikt nie będzie miał o to pretensji, wszyscy będą zachwyceni, że przekracza kolejne granice. To jest ciekawy moment dla hip-hopu w Polsce i właśnie zaraz okaże się, kto i jak potrafi to wykorzystać. My, gdybyśmy nawet chcieli – byliśmy innym odłamem rapu, tym o wiele bardziej nawiązującym do codzienności i zżytym z osiedlowym klimatem – to nie moglibyśmy sobie na takie rzeczy pozwolić, byliśmy jednak spętani pewną konwencją. Nie wiem, czy to dobrze, czy źle, po prostu zauważam tę zmianę.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Wojtek Sokół, Warszawa, 2009, fot. Jerzy Dudek/Forum

Obrazek

zip_sokol_wojtek_forum.jpg

Właściwie to jak długo słuchasz rapu?

Zacząłem dokładnie w 1988 roku, miałem 11 lat i dostałem kasety od starszego brata, przywiózł je ze Stanów. Oszołomiły mnie i zachwyciły. Pierwsze rzeczy z Zip Składem napisałem w połowie lat 90. To były jakieś bzdury, na początku nikt nie brał tego na poważnie, rapowanie na melanżu do dyktafonu.

Nawet nie wiem, czemu my to zaczęliśmy robić. Ostatnio ktoś mi zadał to pytanie, ale nie jestem w stanie stwierdzić: po co my to kurwa robiliśmy? Potem samo poszło.

A kiedy spostrzegłeś, że twoja muzyka wpływa na język innych ludzi?

Dość szybko. Zauważyłem, że goście, którzy jeszcze niedawno byli totalnymi jakimiś pierdołami, mówili wieśniackim językiem, nagle zaczęli mówić naszym językiem. Nasze powiedzonka i zwroty zaczęły być powszechnie używane. Czasami takie przechwycenie twojego własnego języka jest trochę niepokojące i wkurwiające. Jednak przeważa uczucie fascynacji tym zjawiskiem, czułem, że mamy wpływ na rzeczywistość.

Ale zawsze oddalałem od siebie pewne rzeczy, nie lubię taplać się w samozadowoleniu. Widziałem wiele upadków ludzi zakochanych w sobie, tracących dystans i trzeźwą ocenę. Jeśli odnosisz sukces, to pochlebcy będą wszędzie i jeśli im uwierzysz, że jesteś cudowny, to wróżę ci szybki kres.

Mam mocne sito w głowie, jestem surowy wobec siebie, tak bardzo, że trudno mi przychodzi również chwalenie innych. Ale to nie dlatego, że nie doceniam innych ludzi, po prostu sam czuję lęk przed pochlebstwami i nie jestem do nich przyzwyczajony.

Nie chciałbym cię chwalić, raczej wzbudzić trwogę. Jakie to uczucie kształtować język, uczyć nowe pokolenia?

To na pewno lepszy komplement i dowód prawdziwego uznania niż fałszywe laurki. To realne sprawdzenie, że zrobiłeś coś, co działa.

Żałujesz jakiejś zwrotki, jakiegoś wersu?

Z czasem zmieniają mi się poglądy, człowiek dojrzewa. Nie ze wszystkim, co kiedyś rapowałem, zgodziłbym się dziś w 100 procentach. W pewnych opiniach jestem mniej radykalny. Młodość polega na tym, że jesteśmy bardziej wojujący i mówimy dosadnie o niektórych rzeczach, ale raczej niczego nie żałuję.

Istotnym wątkiem w twojej twórczości – przynajmniej dla mnie – jest opisywanie skutków zmian ustrojowych. Biedy, nędzy, szarych podwórek, błyskawicznego bogacenia się, przepychu i luksusu.

Wiesz co, staram się zawsze opowiadać o tym, co widzę i czuję. Albo o tym, co wydaje mi się, że ludzie widzą i czują, bo często lubię opowiadać o innych. Zawsze byłem takim narratorem, który wolał stać z boku. Na pewno nie chciałem nigdy być kronikarzem rzeczywistości. Ani dziennikarzem, który poprzez rap komentuje na bieżąco chwytliwe wątki społeczne. Opowiadam o jakimś małym wycinku świata, oczywiście odbija się w nim rzeczywistość polityczna, ale nie napiszę kawałka o tym, że upadł mur berliński, potem przyszedł Balcerowicz itd. To wydaje mi się mało uniwersalne i przede wszystkim nieciekawe.

Niektórzy mogą w moich tekstach wyłapać to, o czym mówisz, ale to nie było dla mnie tematem przewodnim. Chociaż często bywają szalenie ważne.

Aczkolwiek staram się na ostatnich płytach mówić ze swojej perspektywy – tego się trochę wymaga od raperów. Lekkiego egocentryzmu. Moje spojrzenie zawsze było obecne w tekstach, ale w mniejszym natężeniu niż na standardowej rapowej płycie, stąd właśnie to stwierdzenie, że jestem tylko narratorem.

Znowu wracając do przeszłości – mam wrażenie, że kiedyś było trochę więcej miejsca dla undergroundu.

Tylko dzisiaj już nie ma undergroundu. Nawet Młody Osa nie jest undergroundem. Czy on się nazywa Zdechły Osa?

Zdechły, ale na pewno istnieje jakiś Młody Osa, właśnie w podziemiu, więc o nim nie słyszeliśmy.

Zdechły Osa ma więcej odsłuchań na Spotify niż ja. Tzn. nie jestem pewny, to moje przypuszczenia. Może mamy tyle samo, ale on ma pewnie więcej. (Sokół miał dobre przypuszczenia – Zdechły Osa miał w tym miesiącu 706 tysięcy słuchaczy, Sokół 697 tysięcy słuchaczy, stan na 17.11.2021 – przyp. red). Ciężko mówić o podziemiu w dobie internetu, gdzie każdy może wrzucić swoją muzykę na streaming.

Spotify to na razie bastion młodych słuchaczy, starsi słuchają w Polsce z YouTube’a albo wciąż z płyt. Myślę, że ja, Pezet i kilku nielicznych starszych raperów radzimy sobie jakoś na tym polu, ale to długi proces, żeby przekonać nasze pokolenie do słuchania muzyki w ten sposób, chociaż ja nie wyobrażam już sobie funkcjonowania bez tych algorytmów i playlist, które sobie tam układam. Natomiast nam o wiele trudniej jest zainteresować młodego człowieka, zdobyć jego muzyczny bastion, który bywa trochę zamknięty. Kiedy byłem młody, miałem tak samo, nie chciałem słuchać artystów w wieku moich rodziców. Pewnie jacyś mi się zdarzali, ale wtedy dostęp do muzyki tworzonej przez rówieśników był też o wiele trudniejszy. Było po prostu mniej artystów. Z rówieśników mogłem słuchać Fasolek, Gawędy i Krzyśka Antkowiaka.

Na czym polega ta różnica?

Dosłownie na wszystkim. Wtedy były zupełnie inne reguły gry. To tak, jakby zasady w futbolu zmieniły się tak bardzo, że piłki nie można od teraz kopać nogą tylko trzeba kopać ręką. Graliśmy w grę na zupełnie innych zasadach. I dlatego bardzo wielu artystów z mojego pokolenia kompletnie nie jest w stanie sobie poradzić w dzisiejszym świecie. Myślę, że raperów starszego pokolenia, którzy naprawdę dobrze odnajdują się w tym świecie cyfrowym, można policzyć na palcach jednej ręki.

Kiedyś, żeby dotrzeć do słuchaczy, musiałeś zainteresować dziennikarza, potem jeszcze przejść przez sito redaktorskie. Dzisiaj tego nie ma, dzisiaj to dziennikarze walczą o swoją pozycje, żeby jeszcze ktoś się nimi interesował. To też jest bzdurą, bo dziennikarze muzyczni są potrzebni, oczywiście kompetentni, potrafiący opowiedzieć, czemu według nich coś jest dobre, przedstawić to w jakimś kontekście, ale niestety wielu dziennikarzy nie ma pojęcia, o czym pisze. I z jednej strony szkoda, że rola dziennikarzy muzycznych jest tak mała, a z drugiej wolność polega na tym, że każdy słucha sobie tego, czego chce i nikt mu nie będzie mówił, że coś jest kiepskie. Dziennikarz może przydać się w robieniu muzycznej preselekcji, bo to bardzo ważne w kulturze śmieci, w której dzisiaj żyjemy. Śmieci spadają nam na głowę cały czas, mamy nadmiar wszystkiego. Świetnie, że z tego śmietnika można wygrzebać coś wartościowego, ale większość wyżera odpadki. Nie ma w tym nic złego, dopóki ktoś nie krzywdzi drugiej osoby, to niech se te odpadki żre. Ale przytłoczony tym, co jest wszechobecne, często nie masz już siły w tym grzebać. Tu właśnie przydaje się medium lub dziennikarz, któremu ufasz, że podsunie ci wartościowe rzeczy, bo jego praca polega na ciągłym grzebaniu w tym śmietniku dźwięków i wynajdowaniu spośród nich superwartościowych.

Opowiadasz o tym z perspektywy twórcy, a pamiętasz perspektywę słuchacza? Słuchając audycji z dziwną muzyką w Radiostacji czułem jakąś wspólnotę z osobami, które tego słuchały, chociaż w ogóle ich nie znałem.

Opowiem o tym na innym przykładzie. Za dzieciaka oglądałem MTV Europe (kanał istniał od 1987 do 1997 roku – przyp. red.). Nadawano tam taki program MTV's Most Wanted, który prowadził Ray Cokes. Wszystko było transmitowane na żywo, dzwonili tam ludzie z całej Europy. Oglądałem też regularnie program Yo! MTV Raps, ale to inny temat. Unia Europejska w mojej świadomości jeszcze w ogóle nie istniała, była nadal jakąś pieprzoną wspólnotą węgla i stali, ale wtedy zrozumiałem, czym jest ta cała integracja europejska. Rzeczywiście byłem częścią tamtej społeczności, czułem wspólnotę z zupełnie obcymi ludźmi, którzy siedzieli na całym kontynencie i gapili się w ten telewizor. To była wymiana myśli.

Potem biznes to poszatkował i pozamykał nas w krajowych telewizjach, lokalnych rynkach, bo to przynosiło większe zyski i wymagało mniejszych nakładów finansowych. Nawet nie zostawili tego jednego kanału, który naprawdę skupiał wszystkich. Jestem dumnym kapitalistą, wszyscy znają moją postawę, ale nie na wszystkim trzeba zarabiać. Kapitalizm rozpieprzył tę wspólnotę, coś wyjątkowo cennego.

Dzisiaj pewnie są jakieś fora, na których ludzie czują podobną wspólnotę. Pewnie nawet w komentarzach pod teledyskami na YouTubie można ją znaleźć. Ale szczerze mówiąc – nie wiem. Nie uczestniczę w tym.

Sokół (Wojciech Sosnowski), ur. 11.03.1977, raper, właściciel wytwórni Prosto. Był członkiem składów WWO i ZIP Skład, nagrywał razem z Marysią Starostą, Molestą Ewenement, Slums Attack, Hemp Gru, Wzgórzem Ya-Pa 3, O.S.T.R.-em, Kapelą Czerniakowską, Michałem Urbaniakiem i Taco Hemingwayem.

Język Polish