Przemysław "Trust" Truściński: Zanurzyłem się w świecie obrazków po czubek głowy [WYWIAD]

truscinski-fot-franciszek-mazur-ag-2014-trust-fm03-s_0.jpg, default, Przemysław Truściński, fot. Franciszek Mazur/AG, Przemysław "Trust" Truściński : Zanurzyłem się w świecie obrazków po czubek głowy [WYWIAD]

#komiks

Musiałem szybko załapać, jak oddzielać rzeczy, które rysuję dla własnej artystycznej przyjemności, od zleceń komercyjnych. Grunt to nie zbaczać z wytyczonej drogi, nie rezygnować pomimo trudności – mówi Przemysław "Trust" Truściński. O swojej zawodowej drodze w świecie komiksów i potrzebie autonomii opowiada w rozmowie z Michałem Chudolińskim.

Jak właściwie zaczęła się twoja przygoda z komiksem?

Grzegorz Rosiński, okładka komiksu z serii "Thorgal", fot. wyd. Egmont Polska sp. z o.o.

Najważniejszą rolę odegrała moja mama… Zostałem w Siedlcach u babci na wakacje. Miałem wtedy osiem, dziewięć lat. Beczałem, jak to dziecko, więc mama podrzuciła mi komiks. Pamiętam, jakby to było wczoraj – "Relax" z okładką Grzegorza Rosińskiego przedstawiającą Thorgala. Zanurzyłem się w świecie obrazków po czubek głowy: zachwyciły mnie jego barwność, dynamika, rozmach. Od tamtej chwili wiedziałem, że tym chcę się zająć w życiu. Swoje pasje rozwijałem dalej w szkole plastycznej. Non stop ćwiczyłem warsztat i rysowałem, głównie w klimatach science fiction, fantasy oraz horroru. Doświadczenie jakie tam wypracowałem, jest teraz nie do przecenienia.

Życie mnie nie rozpieszczało. Musiałem szybko załapać, jak oddzielać rzeczy, które rysuję dla własnej artystycznej przyjemności, od zleceń komercyjnych. Grunt to nie zbaczać z wytyczonej drogi, nie rezygnować pomimo trudności.

W 1991 roku miałem wypadek z akwarium, w wyniku którego moja prawa ręka była kompletnie bezwładna przez kolejne dwa lata. Nie mogłem nią rysować. Nie narzekałem jednak. Kiedy tylko odzyskałem przytomność w szpitalu, zacząłem rysować lewą ręką. Lewą ręką wygrałem pierwszą nagrodę Międzynarodowego Festiwalu Komiksu w Łodzi (dzisiaj Międzynarodowy Festiwal Komiksu i Gier w Łodzi – przyp. red.). Na szczęście obecnie jestem już w pełni zdrowy, a i z komercyjnych zleceń potrafię czerpać przyjemność, odnaleźć w nich coś inspirującego.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Przemysław Truściński, praca prezentowana na wystawie "Nierealny świat", Centrum Kultury Zamek we Wrocławiu, fot. materiały prasowe

Obrazek

Przemysław Truściński, praca prezentowana na wystawie "Nierealny świat", Centrum Kultury Zamek we Wrocławiu, fot. materiały prasowe

Zapewne droga komiksowego rysownika nie była łatwa. Szczególnie w Polsce.

Fakt, nie była. I nadal nie jest. Rysowanie komiksów to zajęcie, które podejmuje się po godzinach pracy dla agencji reklamowych albo telewizji. Obecnie jednak wszystko w naszym kraju wygląda inaczej, jeśli chodzi o uznanie dla komiksu jako medium sztuki. Dwadzieścia pięć lat temu w ogóle nie było w Polsce miejsca dla historii obrazkowych. Dziś natomiast nikt nie pyta o to, czy komiks jest sztuką. Kilkanaście lat temu ludzie przestali mnie o to pytać. Można powiedzieć, że czytelnicy i recenzenci komiksów, a także dziennikarze – nie tylko związani ze sceną komiksową – dojrzeli, dorośli. Komiksy pojawiają się obok innych mediów artystycznych w działach recenzji poczytnych, poważnych dzienników, magazynów… Takie przypadki jak wypowiedź Leszka Bugajskiego w "Newsweeku", kwestionująca zasadność nominacji "Przygód na bezludnej wyspie" Macieja Sieńczyka do nagrody Nike, są naprawdę rzadkie. Tyle że po raz kolejny trzeba się wtedy zmobilizować do polemiki, przekonywać, udowadniać. Jest też teraz więcej pracy dla rysowników komiksowych.

Świat stał się otwarty.

Totalnie otwarty. Jakbym miał powiedzieć młodej osobie, że ma być twórcą działającym tylko i wyłącznie na rynku polskim i nie ma innych możliwości... nie byłaby to prawda. Od kilkunastu lat odwiedzam festiwal komiksowy w Angoulême i dopiero od kilku lat czuję większą otwartość na Polskę, polską sztukę. Być może to irracjonalne z mojej strony, bo polscy twórcy się tam pojawiają (Krzysztof Gawronkiewicz, Jakub Rebelka), polscy twórcy pracują na rynkach francuskim i amerykańskim, ale widzę większą otwartość. Młodzi ludzie, nowe trendy, to, co się dzieje obecnie w polskim komiksie, też jest już otwarte na ten świat. To nie oznacza, że jako twórcy kiedyś robiliśmy gorsze rzeczy, ale nasze propozycje są dzisiaj coraz bardziej atrakcyjne nie tylko i wyłącznie na rynku polskim. Młody twórca w dzisiejszych czasach może zrobić wszystko. Musi mieć tylko talent, tworzyć świetne komiksy – i wtedy świat stoi otworem.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Przemysław Truściński, praca prezentowana na wystawie "Nierealny świat", Centrum Kultury Zamek we Wrocławiu, fot. materiały prasowe

Obrazek

Przemysław Truściński, praca prezentowana na wystawie "Nierealny świat", Centrum Kultury Zamek we Wrocławiu, fot. materiały prasowe

Jak wypada polski komiks w porównaniu z europejskim?

Trudno powiedzieć, że każdy polski autor jest niesamowicie oryginalny w porównaniu z resztą świata. Oczywiście wpisujemy się w tradycje europejskiego komiksu, zdecydowanie bardziej niż amerykańskiego czy azjatyckiego – chociaż zaczyna się to zmieniać w związku z popularnością mangi. Natomiast wspólne dla wszystkich nacji jest to, że artysta musi mieć coś do zaproponowania od siebie, coś oryginalnego, na co świat czeka. Tak jak większość polskich twórców, ja już nie muszę myśleć, że chcę stworzyć komiks francuski. Kiedyś to się zdarzało, przed nastąpieniem globalizacji. Teraz staram się robić swoje rzeczy. Chcę, żeby były trustowe. Chciałbym, żeby mój styl był rozpoznawany we Francji, w Anglii, Azji, Australii bez mojego podpisu.

Czy odbiór twoich prac różni się w Polsce i za granicą?

Oczywiście, skoro całe życie żyję tutaj, czyli w Polsce, można by się obawiać, czy moje wybory artystyczne są uniwersalne. Ku mojemu nie do końca zdziwieniu wartości zawarte w moich rysunkach i komiksach są uniwersalne pod każdą szerokością i mam na to dowód w postaci zagranicznych wystaw i spotkań z ich uczestnikami. Nigdy nie zapomnę wystawy w Kantonie, gdzie po raz pierwszy dostałem owację na stojąco. Oczywiście było to związane z tym, że oprócz prac komiksowych, ilustracji pojawiły się grafiki związane z pierwszą częścią "Wiedźmina", do której zaprojektowałem postać Geralta. Gdy głównodowodząca przedsięwzięciem zwróciła na to uwagę i podkreśliła, że są to moje prace, to nagle wszyscy wstali i zaczęli bić brawo. Nie ukrywam, było to bardzo miłe. Jest coś takiego w mojej grafice – ekspresywnej, emocjonalnej, ale też opartej mocno na warsztacie – że odbiór jest pozytywny niezależnie od miejsca. Wydaje mi się, że robi ona podobne wrażenie w Polsce. Dobra praca naprawdę obroni się wszędzie. Gdy idziesz do muzeum w Londynie, Paryżu, Tokio, to od razu wiesz, że te prace są piękne, porywające, pouczające. Szerokość geograficzna nie ma tutaj nic do rzeczy.

Przemysław Truściński, praca prezentowana na wystawie "Nierealny świat", Centrum Kultury Zamek we Wrocławiu, fot. materiały prasowe

Na potrzeby gry komputerowej "Wiedźmin" zaprojektowałeś postać Geralta, który pojawiał się już w różnych mediach. Co ty wniosłeś do tego bohatera?

Czasami bywam bufonem, ale tutaj zależy mi na tym, żeby to nie zabrzmiało zbyt bufoniasto: od tego pierwszego rysunku postaci Wiedźmina, który po dodaniu kolorów posłużył Adamowi Wągowskiemu do stworzenia modelu 3d – pamiętając oczywiście o pracy setek ludzi nad finalnym kształtem gry – rozpoczęła się droga CD Projektu do tego, czym są teraz. Kiedy go rysowałem, do studia były jeszcze wstawiane framugi. Pamiętam, że jak Adam oprowadzał mnie po studiu, to były tam tylko biurka osób zajmujących się sprzedażą gry. Wtedy dopiero zaczęto myśleć o pomieszczeniu dla osób, które będą tworzyć "Wiedźmina". Dopiero wstawiano tam komputery i jak na dzisiejsze standardy był to mały pokoik. Dziś spółka jest warta 22 miliardy złotych. Od tego jednego rysunku zaczęła się cała droga i w tym sensie czuję się współtwórcą tej historii. Rzecz jasna wiedźmin, jak każda postać popkultury, ewoluował w kolejnych częściach i kolejni artyści dokładali do niego swoje cegiełki. Natomiast elementem, który ja osobiście wniosłem do tej postaci w grze, są moje emocje. To jest absolutnie moje, w porozumieniu z osobami zlecającymi projekt postaci. Każda klamra, ćwiek, zęby szyte na ochraniacze, flakoniki, słynny medalion Wiedźmina – to są moje emocje, które zabrzmiały w duszach milionów ludzi na całym świecie. Dodałem do niego to, co tkwiło we mnie najgłębiej, ale tak zawsze jest w procesie twórczym. Komiksy nie stanowią tutaj wyjątku.

Znany jesteś z nieposkromionej wyobraźni i pracowitości. Nazywają cię człowiekiem orkiestrą. Skąd czerpiesz siłę oraz inspirację do kolejnych projektów?

Na moją twórczość wpłynęli głównie twórcy frankofońscy, tacy jak Moebius, Juan Giménez oraz już wcześniej wspomniany Grzegorz Rosiński. Nie mogę nie wymienić także Bogusława Polcha i Jerzego Wróblewskiego. Nadal obserwuję nowe trendy na corocznym festiwalu komiksowym w Angoulême. Zawsze biorę stamtąd masę albumów przerozmaitych twórców, choć potem raczej do tych komiksów nie wracam. Moja żona mówi nawet, żebym ich więcej nie przywoził, skoro i tak nie czytam, a jedynie kartkuję. Są jednak dla mnie źródłem inspiracji. Zresztą to nie tylko artystyczne prace. Uwielbiam czytać rzeczy o kreskówkowej wrażliwości, ukazujące możliwości przekształcania postaci. Czerpię zresztą natchnienie ze wszystkiego, co się dzieje dookoła. Jestem uzależniony od patrzenia. Nie wiem, na ile moje obserwacje są odmienne od perspektywy innych osób. Mam natomiast wrażenie, że wszystko zapisuje mi się na twardym dysku. Wszystko co widzę, co czuję – jak chociażby pejzaż, który nas otacza – jest w jakiś sposób ważne.

Przemysław Truściński, "Mgła", plansza z komiksu prezentowana na wystawie "Nierealny świat", Centrum Kultury Zamek we Wrocławiu, fot. materiały prasowe — Przemysław Truściński, "Nie bajka", plansza z komiksu prezentowana na wystawie "Nierealny świat", Centrum Kultury Zamek we Wrocławiu, fot. materiały prasowe

Inspirują cię komiksy europejskie. A amerykańskie?

Komiks amerykański od zawsze mnie fascynował bogactwem wyobraźni. Podchodząc mocno analitycznie, intrygowała mnie praca nad akcją w tych opowieściach, nad widowiskowością, ujęciami, sposobem i tempem narracji. Poza tym imponuje mi to, jak te proste historie o superbohaterach ewoluowały do bardziej wysublimowanych, psychologicznych form. Świadom jestem obecności komiksu artystycznego w Ameryce, Chrisa Ware'a, niemniej w komiksie superbohaterskim fascynujący jest ten rozwój, że obok tych wybuchów i starć wchodzimy w emocje bohatera, jego drogę, pragnienia, nieuświadomione impulsy. Dzięki temu komiksy stały się zwierciadłem czasów, duszy ich odbiorców.

Kluczowym doświadczeniem był dla mnie Bill Sienkiewicz, którego styl odcisnął na mnie piętno podczas mojej edukacji na ASP, w momencie rysowania modeli. On, Dave McKean i Kent Williams tworzą poczet twórców-erudytów, których ja osobiście cenię. U nich nic nie jest przypadkowe. Plastycznie to była dla mnie eksplozja mózgowa, są niezwykle świadomi formy, z którą obcują. To są artyści, którzy między innymi tworzą komiksy. Oni wiedzą, jak swój talent połączyć z wiedzą, doświadczeniem, inteligencją człowieka, potrafią przez jakąś syntezę jądrowo-komiksową stworzyć po prostu fascynujące dzieła. Dla mnie, jako studenta ASP dyskutującego z profesorami o sztuce współczesnej, było to wielkie otwarcie. Pokazywało mi, że tak, można robić takie rzeczy, że istnieją artyści z wykształceniem realizujący tak zaawansowane projekty. Było to dla mnie bardzo inspirujące, zresztą nie tylko dla mnie – jeśli oglądałeś "Spider-Mana Uniwersum", to doświadczyłeś tej kumulacji czasów i stylów, włącznie z interpretacją Kingpina według Sienkiewicza właśnie. Twórcy pracujący nad tą konkretną animacją postawili na proces myślowy, którego rezultatem jest multum stylistyk połączonych w ramach jednej rzeczywistości. To jest właśnie ogląd sztuki współczesnej charakterystyczny dla wielkich artystów. Oni patrzą na sztukę szeroko i jeżeli chcą tworzyć komiksy, to tworzą komiksy, nawet ruchome. Bariery dla nich nie istnieją. To mnie fascynuje i dlatego tworzę ilustracje, murale i tylko czekam, kiedy będę mógł przedstawić swoje animowane propozycje. Reżyseria mnie fascynuje.

Przemysław Truściński, "Ezechiel", plansza z komiksu prezentowana na wystawie "Nierealny świat", Centrum Kultury Zamek we Wrocławiu, fot. materiały prasowe — Przemysław Truściński, praca prezentowana na wystawie "Nierealny świat", Centrum Kultury Zamek we Wrocławiu, fot. materiały prasowe

Powiedziałeś kiedyś, że "komiks może być pułapką". Jak się z niej wyłamujesz?

To się tyczy każdej dziedziny sztuki. Nie możesz patrzeć na nie tylko z jednej perspektywy, bo ta perspektywa się wyczerpuje. Żeby tworzyć, musisz non stop obserwować. Być obecnym. Musisz słyszeć tych państwa obok, dźwięki tych ekspresów, które robią kawę. Musisz zwracać uwagę na sukienkę tej pani i na to, że musi trzymać ten kapelusz, żeby jej wiatr nie zwiał. Musisz być człowiekiem ciekawym świata. Nie możesz się zamykać. Do tworzenia prac plastycznych niezbędne jest czytanie, tak jak słuchanie muzyki. Wielkich twórców, wielkich ludzi poznaje się po zakresie zainteresowań. Wracając do komiksów, żeby tworzyć świetne komiksy, musisz znać malarstwo. Musisz orientować się w secesji, malarstwie średniowiecznym; musisz mieć refleksję na ten temat, aby móc tworzyć obrazy na miarę XXI wieku. Od tego jest się artystą, a to, co współczesna kultura stara nam się robić – ta kultura, ta sztuka, która jest o kant dupy potłuc, która skłania do myślenia, że ważniejsze jest mieć samochód, najeść się i tyle – pokazuje, w jak wielu wymiarach ludzie się degenerują, że tak to ujmę dosadnie. Zapominamy o kulturze i sztuce. To, co się dzieje obecnie na świecie, w polityce, to, że się to wszystko tak brutalizuje, że ludzie tak się do siebie odnoszą na ulicach, to nie bierze się z niczego innego aniżeli z faktu, że zapominamy o kulturze. Proporcje się zmieniły – najważniejszy jest wzrost gospodarczy, a gdzie są działy kulturalne w serwisach informacyjnych? Zaraz za motoryzacją, za wszystkimi informacjami. Potem czytamy, kto z kim się spotyka lub kto się z kim bzyka.

Liczy się klikalność.

Jest tak, ponieważ wybrano złe podejście, lizusowskie wobec odbiorcy. Nie my kształtujemy na przyszłość odbiorcę, co jest bardziej wyrafinowane, bo nie dopasowujemy się do jego myśli, tylko kreujemy większe możliwości – liczy się oglądalność. Ale już twórcy tych największych portali widzą, że to jest droga ku zagładzie – ile jeszcze można się podlizać? Ile gówna można wrzucić na swoje portale, bo ludzie to lubią? Ile jeszcze? Bez kultury upadamy i widać to po stosunku do przyrody. Wolimy zajmować się brutalnymi sprawami, zakupem samolotów bojowych, a w tym samym momencie miasto w Polsce nie ma wody. Zapomina się o rzeczach ważnych, a o kulturze zwłaszcza. Wśród komiksiarzy też zadaję pytanie: ile jeszcze tych giwer, wybuchów? Do rewolucji musi dojść. Dojdzie do przełomu w grach komputerowych, komiksach, filmach. Założę się, że dojdzie wreszcie do realizacji kina superbohaterskiego, w którym heros ani razu nie założy stroju. W tę stronę idzie najnowszy "Joker" z Joaquinem Phoenixem. Superbohaterstwo nie jest tak fascynujące, schodzi na dalszy plan. Liczy się sposób, w jaki się do niego dochodzi. To jest w zasadzie najbardziej fascynujące w człowieku: jak do tego dochodzi, że jest tym, czym jest.

Co ci daje komiks, kiedy pracujesz w innych mediach?

Praca nad komiksem pozwoliła mi zawierać w ilustracjach informacje, które sprawiają, że odbiera się je jak złożoną opowieść. Moje ilustracje są niczym komiksy bez dymków. Tworzę do nich historie objętości albumów, a potem zawieram je w tym jednym obrazku.

Ten wpływ jest jednak obustronny – ostatnio zacząłem realizować rysunki w konwencji science fiction do książki fantastycznej. Nie ukrywam, że będzie to miało wpływ na pracę przy kolejnych komiksach. To się dopełnia nawzajem, symultanicznie. Nie byłbym dobrym komiksiarzem bez ilustracji, a bez wyczucia komiksowego nie byłbym w stanie tworzyć takich pojedynczych prac bez dymków.

Czego pragniesz jako artysta?

Autonomii. Każda z moich prac musi być absolutnie skażona mną, to musi być widoczne na pierwszy rzut oka. Nie chciałbym jednak, żeby czytając kolejny mój komiks, ktoś utyskiwał: "No nie, znowu to samo". Każda z tych historii ma żyć swoim życiem i to jest główne założenie moich prac. Na przykład komiks do zbioru "Praga Gada" jest historyczny, jak inne, ale rysowany po swojemu. Wydaje się bardzo realistyczny, ale szukałem też nowych rozwiązań. Ostateczny efekt to zawsze wielka niewiadoma. Gdybym dostał teraz od kogoś scenariusz komiksu i scenarzysta byłby święcie przekonany, że narysuję go w taki, a nie inny sposób, poniósłbym porażkę. Sam nie wiem, jak narysuję daną historię. Do każdego projektu trzeba zrobić oddzielny research dotyczący np. sposobu ubierania się bohaterów, wystroju wnętrz, wyglądu przedmiotów, przestrzeni. Wszystko podlega następnie mojej interpretacji. Do tego zawodu potrzebna jest zresztą nie tyle wiedza, co nade wszystko inteligencja, którą trzeba ciągle karmić nowymi bodźcami. Wiedzą czerpaną z książek, albumów ze sztuką, fotografii, filmów, muzyki. Co ciekawe, kiedy opowiadam o tym w czasie warsztatów komiksowych, najczęściej budzę zdumienie. Czasami więc uzmysławiam młodym adeptom sztuki komiksowej, jak nieprofesjonalnie podchodzą do swoich zamierzeń. Oczywiście nie oskarżam ich o brak talentu. Czasami nie mają jednak odwagi, by pójść własną ścieżką. Mało tego – sztuką nie jest podążać wyłącznie jedną, wyznaczoną drogą – ta ścieżka ma się rozwidlać i otwierać nowe horyzonty. Ważne, by zdawać sobie sprawę z istniejących możliwości. Oprócz tej świadomości ważna jest też odpowiedzialność: chodzi nie tylko o rozrywkę, ale również o poszerzanie światopoglądu czytelnika.

Przemysław Truściński, "Nie bajka", plansza z komiksu prezentowana na wystawie "Nierealny świat", Centrum Kultury Zamek we Wrocławiu, fot. materiały prasowe

Masz jakieś nieprzyjemne doświadczenia związane z nauczaniem innych komiksu?

Wprost przeciwnie. Jestem wręcz pod wrażeniem. Na każdych warsztatach trafia się kilka osób, które są bardzo zdolne. Jest również grupa osób, nad którą trzeba zawsze intensywnie popracować, żeby wskazać im drogę rozwoju. Praca prowadzącego warsztaty nie polega na wydawaniu poleceń, a na przekonaniu młodych twórców do pewnych wskazówek, które nie muszą być dla nich łatwe w realizacji. Dlatego rolą prowadzącego nie jest mówienie poszczególnym osobom: "O, to dobrze robisz, to źle, to musisz poprawić". Liczą się ćwiczenia, ćwiczenia, ćwiczenia. I każdy to wie. Ważne jest także zwrócenie uwagi na nieoczywiste aspekty tworzenia komiksu – potrzebna jest wspomniana już praca intelektualna, wymagająca ciągłego pogłębiania wiedzy z różnych dziedzin. Młodych ludzi trzeba też nauczyć, jak dbać o warunki psychofizyczne, w których tworzenie w ogóle jest możliwe. A jeszcze do tego po stworzeniu komiksu trzeba pracować nad całą kampanią promocyjną. Ważna jest ponadto osobowość twórcy na co dzień. Artysta musi być showmanem kreującym rzeczywistość wokół siebie. Ludzie czasami nie zdają sobie z tego wszystkiego sprawy. Sam jednak także uczę się na takich warsztatach od osób, które chcą coś zrobić ze swoją wyobraźnią.

Jaką rolę w twoich komiksach odgrywa scenariusz?

Nie potrzebuję wcale mocno skonkretyzowanego scenariusza, by zrobić dobry komiks. Potrafię rysować mając jedynie zarys fabularny, i często tak właśnie pracuję. Jeżeli jednak projekt ma formę dużego, 120-stronicowego albumu, to potrzebne jest zaangażowanie profesjonalnego scenarzysty, który będzie potrafił rozrysować poszczególne kadry oraz utrzymać rytm całej historii.

Z kim ci się najlepiej współpracowało? Czy uważasz, że któryś z polskich pisarzy nadawałby się na komiksowego scenarzystę? Jeżeli tak, to z kim chciałbyś współpracować?

Nie chcę tworzyć osobistych rankingów. Wolę za to powiedzieć, że miałem i mam w ogóle megafarta. Od kiedy pamiętam, otaczali mnie uzdolnieni ludzie, potrafiący zajmująco opowiadać historie. Większość z nich, choć nie wszyscy, pojawia się na kartach "Albumu". Do tej grupy należą Błażej Kronic czy Jacek Waliszewski, z którymi rozpoczynałem swoją rysowniczą karierę. Trudno nie wspomnieć o Michale Jabłońskim, Tobiaszu Piątkowskim, Rafale Skarżyckim, Dennisie Wojdzie i oczywiście Tomku Kołodziejczaku. Talent do opowiadania historii można odnaleźć jednak wszędzie. Przykład Michała Jabłońskiego pokazuje, że historie można opowiadać na różne sposoby, niekoniecznie poprzez napisanie sformalizowanego scenariusza. Uwzględniłem Michała jako współtwórcę "Podboju Księżyca", gdyż miałem poczucie, że gdyby nie nasze dyskusje o historii, to nigdy nie zrobiłbym tej opowieści. Nie jestem zamknięty w świecie osób zajmujących się wyłącznie komiksem. Na dobrą sprawę nie nadążam za tym, co dzieje się w polskim komiksie, czuję się w nim trochę jak outsider.

Umiem pracować z wieloma scenarzystami, co jest dużą zaletą, biorąc pod uwagę niełatwy proces kreowania. Gdy już zacznie się proces twórczy, ingeruję jednak dosłownie we wszystko i potrafię bardzo mocno stawiać na swoim. Z drugiej strony umiem także pójść na naprawdę duże kompromisy – tylko muszę widzieć ich sens. A potencjał historii wymyślanych przez Polaków jest wielki. Są takie światy, które mogłyby być promowane z podobnym skutkiem co "Wiedźmin", dałoby się stworzyć z nich franczyzy. Jestem pod ogromnym wrażeniem świata wykreowanego przez Tomka Kołodziejczaka do zbioru opowiadań "Czerwona mgła", do którego narysowałem ilustracje. Wierzę, że można z nim zrobić coś więcej.

Format wyświetlania obrazka

standardowy (864px desktop)

Przemysław Truściński, praca prezentowana na wystawie "Nierealny świat", Centrum Kultury Zamek we Wrocławiu, fot. materiały prasowe

Obrazek

tymczasem we wroclawiu 3_6871286.jpg

Spora część twojego dorobku to zbiory drobniejszych historii. Preferujesz dłuższe albumy opowiadające jedną historię czy krótkie formy?

Krótkie formy wynikają z historii medium. Gdy rozpoczynałem karierę komiksową około roku 1989–1990, to wszystkie wydawnictwa upadły i jedyną możliwością publikacji było wygranie konkursu na festiwalu komiksowym. Taka sytuacja ciągnęła się przez następne 20 lat. Wydawnictw wtedy nie było, albo były malutkie i mogły niewiele wydawać. Ludzie tworzyli krótkie formy, bo nie było innej możliwości.

Inną kwestą, już związaną bezpośrednio ze mną, jest to, że nie zależy mi na realizacji określonej liczby albumów. Bardziej chodziło mi i chodzi nadal o poszukiwania nowych dróg. Artystycznie jestem dzieckiem i szybko się nudzę, poszukuję zawsze czegoś nowego i ekscytującego. Potrzebuję tego dla lepszej wydajności mózgu. Te drogi uzyskuję poprzez tworzenie pojedynczych ilustracji, komiksów czasami dłuższych, czasami krótszych (częściej krótszych), bo wszystkie poszukiwania formy zawieram zazwyczaj w kilku planszach. Wynika to z mojego życia freelancera, przyjmującego codziennie nowe zlecenia i wyzwania, co osobiście bardzo cenię i lubię, bo non stop jestem w ruchu.

Zostałeś odznaczony przez prezydenta Komorowskiego m.in. za "pielęgnowanie pamięci o najnowszej historii Polski". Jak widzisz obecną rolę komiksu w dyskusji o polskiej pamięci historycznej?

Komiks jest doskonałym medium do opowiadania o historii. Możliwość przypominania historii w ciekawy, fabularny sposób, dostępne środki wyrazu pokazują, że jest wręcz wskazane, żeby przez komiks opowiadać o historii. A w dzisiejszych czasach, kiedy każda opcja polityczna próbuje ci narzucić własną narrację, własną interpretację wydarzeń historycznych, tym bardziej jest potrzebne niezależne pod względem merytoryki, jak również sztuki opowiadanie o historii z wykorzystaniem konkretnych nazwisk, osób autentycznych, bohaterów wyimaginowanych, ale też w całym historycznym anturażu – nie mówię tu tylko o tym, co bohater mówi i opowiada, że dzieje się coś mniej lub bardziej historycznego. Doskonałość komiksu i jego trudność polegają na tym, że mamy scenografie, ubiory, makijaże – wszystko służy przekazywaniu prawdy czasu. Sami widzimy, jak politycy szafują interpretacjami historii i to bardzo widać, od lewa do prawa i w różnych krajach. Jest to ogromne wyzwanie i ogromna odpowiedzialność

Patrząc z dystansu, czy widzisz jakiś efekt tych publikacji?

Niemal żaden. Nie chcę udzielić wypowiedzi krzywdzącej dla twórców, bo wszystkiego nie widziałem, nie czytałem. Patrząc na to, jak komiks historyczny funkcjonuje w przestrzeni publicznej, jak bierze udział w ogólnonarodowej debacie, to w tym sensie bardzo pomógł. Faktycznie się cieszę, że przyłożyłem rękę do odtwarzania powstania warszawskiego w formie komiksu. Ale nie jest przypadkiem, że po iluś edycjach ten konkurs został zawieszony – widzieliśmy, że te prace zaczynają siadać. Pomyśleliśmy, że może lepiej by było poczekać kilka lat, żeby pewne tematy na nowo zostały przedyskutowane, żeby pojawiły się nowe warstwy treściowe, które twórcy w przyszłych komiksach braliby pod uwagę. Mówię tutaj o konkretnej wiedzy historycznej, ale i o trendzie opowiadania historii po prostu.

Natomiast jest tak, i Polska nie jest wyjątkiem w tym względzie, że niestety są też komiksy, które wpisały się bezrefleksyjnie w niesprawiedliwą i mocno manipulującą wizję historii, którą ta czy inna frakcja polityczna chciałaby widzieć w przestrzeni debaty. Twórcy muszą uważać, żeby nie być manipulowanymi. Ja sam przyznaję, że to nie jest łatwe, aby obronić wszystko, co chciałbyś pokazać, jako warte pokazania – szczere, prawdziwe, emocjonalne – przy byciu dobodźcowanym z lewa, z prawa, z góry, z dołu. Zwłaszcza że historia jest też emocjonalna, co daje ogromne możliwości dla komiksu, ale na co też trzeba uważać. Kiedy patrzysz na pewne rzeczy pod kątem emocjonalnym, zapominasz o rzeczach, o których musisz wspomnieć.

Format wyświetlania obrazka

mały obrazek (568px desktop)

Sesja fotograficzna Przemysława Truścińskiego zrealizowana w ramach publikacji monografii "Trust. Album", Timof Comics, 2013, fot. materiały prasowe

Obrazek

sesja-trust-2-1.jpg

Gdybyś miał wskazać komuś jedną ze swoich prac do przeczytania, którą byś wybrał i dlaczego?

Są takie dwie antologie. Pierwsza to "Trust. Historia choroby", zbierająca krótkie historie od science fiction po różne eksperymenty formalne i graficzne. Druga z kolei to opublikowany niedawno "Trust. Album". Znajdują się tam moje najważniejsze komiksy, ilustracje oraz rysunki koncepcyjne wraz z malarstwem, pojedynczymi grafikami oraz projektami reklamowymi. Niektóre z tych prac można znaleźć na mojej stronie czy Instagramie.

Thumbnail — Przemysław Truściński, "Trust. Album", fot. materiały prasowe

"Trust. Album" to książka imponująca pod względem rozmiarów i objętości. Dotąd żadnemu polskiemu twórcy nie udało się zebrać tylu prac w jednej publikacji. Jak doszło do wydania tego albumu?

Album powstał przy okazji realizacji wystaw w galeriach BWA w Jeleniej Górze oraz BWA Awangarda we Wrocławiu. Jestem ogromnie dumny zarówno z pokazów, jak i samego albumu, który jest podsumowaniem mojej dotychczasowej twórczości. Może zresztą "podsumowanie" to tutaj za duże słowo – komiksy i ilustracje tworzyłem, tworzę i nadal będę tworzyć. Jest to dla mnie bardzo ważna chwila. Żaden polski autor komiksów nie był promowany w tak zasłużonych galeriach, z takim rozmachem.

"Album" jest z założenia publikacją retrospektywną, ale zawarłem w nim także rzeczy najnowsze. Nie ma w nim natomiast kompletu moich prac. To, jak ten album wygląda i co prezentuje, wynika ze zderzenia mojej wizji z wizją Piotra Machłajewskiego, kuratora wystaw. Publikacja powstała w wyniku niezliczonych godzin dyskusji, a niekiedy kłótni dotyczących chociażby tego, jak postrzegamy sztukę. Materiału pozostało jednak na tyle dużo, że może w przyszłości pojawi się "Trust. Album 2". Byłaby to publikacja tematyczna, zbierająca prace wokół takich zagadnień jak ilustracje, reportaże komiksowe, wywiady. Zobaczymy.

Czy uważasz, że forma wystawy może dać dobre pojęcie o medium, jakim jest komiks?

Absolutnie. Jestem wielkim fanem wystaw – dlatego mam tak mało albumów, a tak dużo wystaw. Podchodzę bardzo serio do swoich plansz, czasami aż za bardzo. Każda z nich jest tworzona w założeniach jako dzieło. Wszystkie swoje prace widzę w przestrzeni wystawienniczej. I ta przestrzeń pozwala też zrozumieć komiks. Dzięki wystawom komiks trafia nie tylko do artystów, znawców tematu, krytyków i recenzentów, ale piszą o nim też osoby, które podchodzą do tematu rynku sztuki holistycznie. Bez tego nasze środowisko byłoby hermetyczne.

Jakie są twoje plany na przyszłość?

Na poletku komiksowym żyję obecnie trzema projektami. Dwa z nich tworzę z moim przyjacielem Bartkiem Sztyborem, jednym z bardziej pracowitych polskich scenarzystów, tworzącym zarówno dla ojczystego rynku, jak i dla wydawców zagranicznych. Wspomnę wpierw o "Dust", stanowiącym moje osobiste podejście do tematyki superbohaterskiej. Choć to komiks przepełniony przestępcami, narkotykami i ogólnie pojętym kryminałem, to trudno zdefiniować samego tytułowego Dusta – czy jest bohaterem? A może demonem z ektoplazmowymi skrzydłami? W każdym razie dla mnie i Sztybora to zabawa popkulturowymi kliszami przepełniona narkotycznymi transami, utrzymana w klimacie mitycznej warszawskiej Pragi, słynącej z nocnych atrakcji.

"Ryfa" (oznaczająca w streetowym slangu wtopę lub fakap) to priorytet na ten rok. Pierwsze strony publikowane były w magazynie "Pismo". Tutaj wraz ze Sztyborem pragniemy odczarować Polskę, wymieszać tonacje apokaliptyczne z polską kulturą dresiarską. Staramy się wgłębić w Polaków – ich wady, przywary, zalety, bo, sam przyznaję, jestem zaskoczony tym, jak Polacy łatwo kupują to, co się obecnie dzieje. To znaczy nie jestem zaskoczony tym, że beznadziejni politycy próbują urobić ludzi i ciągle powtarzają jak mantrę: bezpieczeństwo, bezpieczeństwo, zagrożenia, zagrożenia, bezpieczeństwo – ale zastanawiam się, jak to jest, że kupuje to naród, który po tych 30 latach powinien iść ku światu. Tak, jeździmy, podoba nam się, dogadujemy się, jest fajnie i nagle pojawiają się politycy, którzy mówią głównie o zagrożeniach wewnętrznych i zewnętrznych, podjudzają jednych na drugich – skąd to się bierze, że ludzie to kupują?

Pracuję też nad albumem, który nazwę "Shibuku" lub po prostu "Fukushima", w której miałem okazję mieszkać na długo przed katastrofą – nawet nie wiedziałem, że jest tam elektrownia atomowa. Ta historia jest moim listem miłosnym do Japonii, wyznaniem mojej fascynacji tym krajem. Tam sobie popłynę zabawą z realizmem i kreskówkami oraz japońską popkulturą.

Byłbym zapomniał! Rysuję też "Andzię" – ilustrowane odtworzenie wierszy biskupa Mańkowskiego z Kamieńca Podolskiego. Kiedy był biskupem, jeździł do domu rodzinnego, żeby odpocząć, ale przeszkadzała mu w tym bratanica Andzia. Te wiersze są o niej i to jest totalny hardcore. W każdym z dziewięciu wierszy Andzia nie słucha się starszych i z tego powodu przydarzają się jej najdziwniejsze rzeczy. Te ilustracje są rezultatem kilku lat poszukiwań sposobu odwzorowania tej liryki. Przygody Andzi będą przepełnione niemalże grimmowską atmosferą rodem z horrorów – Andzia będzie rozpadać się na kawałki, zmieniać kształty. Wszystko będzie możliwe.

Dodatkowo chciałbym skończyć "Niebajki" i pobawić się surrealizmem z Jackiem Waliszewskim. Warto zresztą zajrzeć do samego "Trust. Album", gdzie tu i ówdzie pojawiają są pierwsze plansze, concept arty wielu historii, które czekają na realizację.

Wywiad został przeprowadzony w języku angielskim, tłumaczenie: Artur Nowrot

Język Polish

Wywiady Culture.pl