Polskie tradycje wielkanocne
Tradycje wielkanocne w Polsce: radosne, wyciszające i wymagające religijnego skupienia. Oczywiście Wielkanoc nie może być obchodzona bez bogatego, świątecznego stołu.
W Polsce Wielkanoc jest świętowana zgodnie z gregoriańskim kalendarzem katolickim. Niedziela Wielkanocna przypada w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca. Obrzędy i praktyki chrześcijańskie nadal noszą ślady dawnych wierzeń pogańskich. Obecnie w Polsce święta obchodzone są zarówno przez nowoczesne, jak i konserwatywne rodziny, często niezależnie od ich przekonań religijnych.
Kobiety niosące ręcznie wykonane palmy, które zostaną poświęcone w kościele w Niedzielę Palmową, foto: Marek Maliszewski / Reporter / East News
Pierwszą oznaką zbliżających się Świąt Wielkanocnych są gałązki i suszone kwiaty, które parafianie przynoszą do kościoła. Ostatnia niedziela przed Wielkanocą nazywana jest Palmową Niedzielą, obchodzona jest również w prawosławiu (wierzbna niedziela). Według tradycji katolickiej, dzień ten upamiętnia wjazd Jezusa Chrystusa do Jerozolimy. Ponieważ w Polsce palm raczej nie ma – choć jest jeden wyjątek (instalacja artystyczna na środku Ronda gen. Charles’a de Gaulle’a w centrum Warszawy) – wierni przynoszą do kościoła gałązki wierzby lub "palmy" wykonane z gałęzi i ozdobione jaskrawymi wstążkami i kwiatami.
Udekorowany Grób Pański w kościele, foto: Anatol Homicz / Forum
Wielki Tydzień przed Wielkanocą wiąże się z wiosennymi porządkami. Na wsiach w Wielkanoc odmalowywało się domy. Wielu Polaków, z różną surowością, przestrzega Postu wielkanocnego. Starają się powstrzymać od różnego rodzaju pokarmów i nałogów (na przykład decydują się na unikanie mięsa i nabiału). Rodziny podziwiają w kościołach przedstawienia grobu Chrystusa, często efektownie udekorowane na tę okazję.
Koszyk wielkanocny zawierający szynkę, kiełbasę, jajka, cukrowego baranka i chrzan, foto: Maciej Goclon / East News
W Wielką Sobotę maluje się ugotowane jajka (pisanki). Niektórzy kupują gotowe zestawy do farbowania jaj, inni farbują je zgodnie z dawnym zwyczajem łupinami cebuli. Ta wielkanocna tradycja znana jest we wszystkich krajach słowiańskich, najprawdopodobniej sięga pogańskich obrzędów liczących ponad 5000 lat.
Również w Wielką Sobotę przygotowuje się koszyki wielkanocne. Do koszyka wyłożonego białą, lnianą lub haftowaną serwetą, ozdobionego gałązkami bukszpanu, wkłada się kilka podstawowych wielkanocnych smakołyków: pisanki, kiełbasę lub szynkę, sól i pieprz, chrzan, chleb, babkę i cukrowego (lub nawet plastikowego) baranka wielkanocnego. Koszyk jest następnie zabierany do kościoła w celu poświęcenia.
Tradycyjny polski stół wielkanocny. Foto: Wojciech Krajnik / Forum
W najważniejszym dniu, czyli w Niedzielę Wielkanocną, większość Polaków udaje się wczesnym rankiem do kościoła na nabożeństwo wielkanocne, które składa się z uroczystej mszy i procesji. Z reguły na śniadaniu wielkanocnym gromadzi się cała rodzina. Przed posiłkiem, podobnie jak w Boże Narodzenie przy dzieleniu się opłatkiem, rodzina dzieli się pokrojonym na cząstki, poświęconym jajkiem z wielkanocnego koszyka i składa sobie życzenia Wesołego Alleluja.
Na śniadaniu dominują dania zimne i jest to uczta dla mięsożerców: szynka, kiełbasa, pieczone mięsa, pasztet, jajka, chrzan, chleb. Śniadanie wielkanocne jest tak dekadenckie, że należy je traktować jako dzień wolny od wiosennej diety.
Babka – słodki placek drożdżowy. Foto: Piotr Wojnarowski / Forum
Następnie nadchodzi czas na wielkanocne wypieki. Na Wielkanoc piecze się babkę – wysokie, okrągłe ciasto drożdżowe z 15 żółtek i z dziurką w środku, porównywalne z amerykańskim „keksem wyborczym” (american election cake), i mazurka – ciasto z grubą warstwą kajmaku, ozdobione suszonymi owocami, orzechami włoskimi i migdałami, a także sernik.
Młodzież świętuje lany poniedziałek. Foto: Michał Tuliński / Forum
Ostatnim dniem świątecznym jest Poniedziałek Wielkanocny, tak zwany Śmigus-Dyngus, w którym ludzie polewają się wzajemnie wodą, symbolizującą oczyszczenie.
Tłumaczenie z języka rosyjskiego: Eugenia Dąbkowska