Jakub Krzeszowski: Polski jazz ma w Chinach markę [WYWIAD]

kuba_chongqing_fot_karnas.jpg, default, Kuba Krzeszowski, Chongqing, fot. Grzegorz Karnas

Polskie zespoły pokazały chińskiej publiczności jazz z zupełnie innej perspektywy; jazz dynamiczny, energiczny, nowoczesny, czasami nostalgiczny – mówi Jakub Krzeszowski, który pod marką "Jazz Po Polsku" zorganizował w Azji, głównie w Państwie Środka, ponad 300 koncertów.

Kiedy i w jaki sposób jazz przywędrował do Chin?

Jazz pojawił się w Chinach niemal w tym samym czasie, co w Europie. Głównym ośrodkiem rozwoju pochodzącego ze Stanów Zjednoczonych gatunku muzycznego był Szanghaj – miasto o wiele bardziej otwarte na kulturę zachodnią niż pozostałe regiony Chin. Międzynarodowy charakter Szanghaju był wynikiem wieloletniej obecności Brytyjczyków i Francuzów, następnie Amerykanów. Kolonizatorzy odcisnęli swój wpływ nie tylko na architekturze miasta, ale także na handlu, kulturze i sztuce. Podczas obydwu wojen światowych miasto stało się celem podróży wielu uchodźców z Europy, w tym muzyków. Do Chin przed rasizmem uciekali również afroamerykańscy artyści.

Pierwsze wzmianki o koncertach jazzowych w Chinach zbiegają się z majowymi protestami w Pekinie przeciwko postanowieniom traktatu wersalskiego (maj 1919 roku). Studenci protestowali przeciwko przyłączeniu prowincji Szantung do Japonii. Miesiąc po zakończeniu protestów, jak podaje "The North China Herald", klub Carlton Cafe zatrudnił zachodni zespół wykonujący amerykańską muzykę jazzową. Występowali nie tylko w Szanghaju, ale i w okolicach. Zaledwie półtora roku wcześniej amerykański jazz dotarł do Europy – 1 stycznia 1918 roku we Francji wylądował 369 Pułk Piechoty Morskiej Sił Zbrojnych USA z towarzyszeniem wojskowej orkiestry dętej pod dyrekcją porucznika Jamesa Reese’a Europe’a (kompozytor, autor orkiestrowych aranżacji muzyki ragtime, jeden z pionierów jazzu – przyp. red.) . Pierwszy koncert na Starym Lądzie zagrali 12 lutego 1918 roku w Nantes.

Kluby jazzowe w Szanghaju zaczęły powstawać w latach 20., na owianej złą sławą ulicy Zhu Baoshan Road. Niewielka uliczka, nazwana na cześć lokalnego szefa gangu, mieściła się w dzielnicy Waitan, a dokładnie w dokach nadrzecznej promenady Bund. Wieczorami można było tam spotkać ludzi, cieszących się niezbyt dobrą reputacją. W nocnych klubach na Zhu Baoshan Road występowali muzycy wielu narodowości tworząc wielokulturową mozaikę. Wszyscy oni przybyli do Chin w poszukiwaniu lepszych warunków życia.

A ty, jak po raz pierwszy znalazłeś się w Chinach?

Do Chin trafiłem trochę przez przypadek. Jeden z zaprzyjaźnionych zespołów z Wrocławia, Chromosomes, oddał mi zaproszenie na festiwal Oct-Loft International Jazz Festival w Shenzhen. Nie byli zdeterminowani, żeby dostać się tam za wszelką cenę. Potraktowałem to jako wyzwanie, a zarazem przygodę. Współpracowałem wtedy z warszawskim zespołem Imagination Quartet, to z nimi ostatecznie rozpocząłem swoją chińską przygodę. Przygotowania do wyjazdu trwały rok. Nigdy wcześniej nie organizowałem trasy koncertowej po drugiej stronie globu.

Festiwal, na którym wystąpiliśmy, okazał się wielkim świętem jazzu – 22 dni koncertów, codziennie występowały po trzy zespoły. Koncert Imagination Quartet zgromadził wyjątkowo dużo słuchaczy, publiczność była fantastyczna. Muzycy twierdzą, że zagrali najlepszy koncert w swoim życiu. Można się o tym przekonać słuchając płyty "Live in China" zarejestrowanej przez nas tego wieczoru. Jej fragmenty można znaleźć na Youtubie i Soundcloudzie.

Organizatorzy festiwalu okazali się świetnymi gospodarzami, wciąż ze sobą współpracujemy. Przez następnych sześć lat rokrocznie przywoziłem tam polskie zespoły. Impreza odbywa się w klubie B-10, ma opinię jednego z najlepszych live house’ów w Chinach, pracują tam znakomici specjaliści (w Chinach bywa z tym różnie).

Tak to się wszystko zaczęło – przypadkowo. Wierzę, że w życiu wiele ważnych rzeczy zaczyna się przez przypadek. Ale trzeba mieć trochę szczęścia, doświadczenia i znajomości, żeby ten przypadek wykorzystać i obrócić na swoją korzyść.

Jak udało wam się zorganizować ten wyjazd?

W pierwszej kolejności zwróciłem się do Instytutu Adama Mickiewicza, od którego otrzymaliśmy pomoc, która nie pokrywała wszystkich naszych wydatków. Rozpoczęliśmy zbiórkę pieniędzy na jednym z portali crowdfundingowych; brakujące środki wyłożyliśmy z własnej kieszeni... Cudem wyszliśmy na zero, ale myślę, że nikt z nas tego nie żałuje.

Co najbardziej zapamiętałeś ze swojej pierwszej podróży?

Pierwszego dnia wylądowałem w Hongkongu, trafiłem w sam środek "Parasolkowej rewolucji", dzień wcześniej doszło do starć studentów z policją. W Polsce się o tym prawie nie mówiło. Zapamiętałem coś zupełnie innego niż można było zobaczyć w telewizji – wielkie zastępy ludzi, którzy wyszli na ulicę, zajmujących ulice i chodniki, paraliżujących miasto, ale protestujących całkowicie pokojowo. W telewizji pokazywano tylko scenki z ulicznych bitew – prawdopodobnie celowo wzniecanych. Warto pamiętać o tym, że zdjęcia pokazywane w mediach to tylko niewielki ułamek rzeczywistości i łatwo nim manipulować.

Zafascynowała mnie chińska publiczność, z początku powściągliwa, ale oddana i chętna do zabawy. Po koncercie słuchacze ustawiali się po autografy, robiliśmy sobie wspólne zdjęcia. Traktowali nas trochę jak gwiazdy muzyki pop, bardzo nam się to podobało. Mieliśmy wrażenie, że publiczność pierwszy raz w życiu słyszy taką muzykę, a w dodatku polubiła ją. Przychodząc na koncert spodziewali się na zapewne czegoś bardziej klasycznego, muzyki na kształt amerykańskiego jazzu z lat 50. i 60. Otrzymali bardzo dużą dawkę improwizowanej, rockowej energii.

Wiele osób, mówiąc o Chinach, skupia się na różnicach kulturowych.

Nic dziwnego. Gdy po raz pierwszy trafiasz do Chin, wszystko jest inne niż u nas – klimat, jedzenie, język. Do tego wszechobecne poczucie inności i przytłoczenie niesamowitą skalą tego kraju – wszystkiego jest dużo, wszystko jest wielkie.

Thumbnail — Pink Freud, Chiny, 2015, fot. Maciej Głowiński / Jazz Po Polsku

Nigdy nie odczuliśmy żadnej agresji. Nie było sytuacji stresowych wynikających z nadmiaru testosteronu, tak często przytrafiających się w Europie. Czuć tam wewnętrzny spokój. Czuliśmy się bezpiecznie, dniem i nocą. Chiny uderzyły mnie i muzyków całą swoją dostojnością, wszystkim, co najlepsze.

W jaki sposób zostaliście przyjęci przez Chińczyków?

Ich gościnność jest fantastyczna. To tak, jakby wyobrazić sobie nasze "zastaw się, a postaw się", ale do kwadratu. Chińczykom nie wypada pokazać się ze złej strony, a nam – gościom – odmawiać. Idąc do knajpy z lokalnymi promotorami zawsze jesteśmy obsypani jedzeniem. Ilość jedzenia jest nieprzyzwoicie duża, z czego spora cześć idzie niestety do kosza.

Jak wygląda organizacja koncertu w Chinach? W Polsce jest to dość proste. Masz zespół, poznajesz właścicieli klubów albo promotorów, rezerwujesz termin, negocjujesz stawki…

Mam wrażenie, że wręcz przeciwnie. Organizowałem koncerty w Polsce przez wiele lat i może to, co powiem, będzie zaskakujące, ale w Chinach pewne rzeczy stały się dla mnie nagle dużo prostsze. Pomimo bariery językowej! Mam na myśli np. booking koncertów. Kluby i festiwale są bogate i dobrze wyposażone. Konkurencja jest znikoma, w szczególności na tak wysokim poziomie artystycznym. Dlatego zniknął podstawowy problem – otrzymywanie zapłaty za wykonaną pracę.

Nie zarabiamy majątku, nie jesteśmy przecież gwiazdami muzyki pop. Gwiazdy poruszają się po Chinach prywatnymi odrzutowcami, my jeździmy drugą klasą. Koncerty przynoszą jednak korzyści finansowe, zarówno dla muzyków, jak i dla całego projektu "Jazz Po Polsku", który wciąż się rozrasta. Tylko w 2019 roku odbyło się 100 koncertów – nie tylko w Chinach, ale też w Korei i Mongolii.

W Polsce utrzymanie się z grania własnej muzyki jest coraz trudniejsze. Tylko najpopularniejsze zespoły są w stanie pozwolić sobie na ten przywilej. W Chinach masz czystą kartę, twoja pozycja na europejskiej scenie ma mniejsze znaczenie Przed wejściem na scenę nie musisz niczego udowadniać, po prostu wchodzisz i grasz. A polscy muzycy grają naprawdę dobrze.

A co z podróżami?

Podróże stanowią bardzo dużą część życia muzyka. Przeloty międzykontynentalne trwają czasami całą dobę. Rekord to podróż z Warszawy do Shenzhen zespołu MM3 w 2017 roku, która trwała 40 godzin.

W samych Chinach podróżuje się komfortowo, ale długo. Podróż na dworzec nie trwa 15 minut, tylko półtorej godziny. Do tego trzeba być odpowiednio wcześnie, żeby odebrać zakupiony przez internet bilet (uroki bycia obcokrajowcem w Chinach), przejść kontrolę policyjną. To kolejne półtorej godziny. Na pociąg, który odjeżdża o godzinie 8, musisz wyjść z hotelu o 5. Przykładowo: trasa Pekin – Harbin trwa siedem godzin. Czasami zdarza się, że jeszcze tego samego dnia trzeba zagrać koncert.

Pozostaje jeszcze kwestia wiz.

Do Chin ciężko jest się dostać – sprawia to wiele kłopotów, wielu artystów nie chce przez to przyjeżdżać do Chin. Działa to na naszą korzyść, konkurencja jest o wiele mniejsza. Sukces projektu "Jazz po polsku" polega prawdopodobnie na tym, że mamy mocnych i wiarygodnych partnerów. To oni zapewniają nam wszystkie wymagane dokumenty.

Po wizy należy się zgłaszać najwcześniej miesiąc przed wyjazdem, czyli gdy wszystko jest już zorganizowane i często opłacone – bilety lotnicze, hotele, przejazdy lokalne. Czas poprzedzający otrzymanie wiz zawsze jest bardzo stresujący.

Jak wygląda networking w Chinach?

W Chinach jest guanxi. Często mówi się, że ważniejsze jest to, kogo znasz, niż to, co wiesz. Ważny jest kontekst sytuacji, w jakiej się znajdujemy i tego, co chcemy osiągnąć. Guanxi jest elementem chińskiego biznesu od pokoleń. W chińskiej kulturze życie ludzkie postrzegane jest przez pryzmat relacji tworzonych między ludźmi. Nie dotyczy to tylko relacji biznesowych, obecne jest także w relacjach rodzinnych, towarzyskich, w kręgu znajomych ze studiów, współpracowników, kontrahentów. Może się okazać, że osoba wykształcona i będąca wybitnym specjalistą w swojej dziedzinie nie będzie w stanie osiągnąć zbyt wiele nie nawiązując odpowiedniego guanxi.

W naszym kręgu kulturowym guanxi nie ma dokładnego odpowiednika, a jeśli ma, to ma ono wydźwięk raczej pejoratywny. W Chinach, jeśli robisz dobrą robotę i nie jesteś ignorantem, to prawdopodobnie ktoś poleci cię kolejnym osobom, otrzymasz kontakt na WeChacie, ktory jest ci potrzebny do rozwinięcia biznesu. Wtedy interes zaczyna się kręcić, chętnych na oferowane przez ciebie usługi jest coraz więcej. W szczególności jeśli są one rzadkie, wyjątkowe – guanxi urośnie samo.

Jeśli mowa o WeChacie – jesteś obecny w chińskich mediach społecznościowych?

Mam konto na WeChacie, "Jazz po polsku" jest obecny na Weibo i Youku. WeChat to najważniejsza aplikacja w Chinach, nie da się bez niej funkcjonować – to trochę przerażające. Jest odpowiedzialna za komunikację, płatności, transport, jedzenie i zabawę. Weibo to połączenie Twittera z Facebookiem. Umieszczam dokumentację koncertów na Youku, czyli chińskim Youtubie.

W ogóle internet w Chinach jest ciekawym tematem, to coś zupełnie innego niż ten „nasz europejski” internet. Zupełnie inna sieć, w większości niedostępna dla nas ze względu na język, skupiająca gigantyczną liczbę użytkowników. Będąc w Chinach warto się w to wdrożyć, chociażby z tego względu, że większość nam znanych stron jest zablokowana, przez co czujemy się zagubieni.
Chociaż wielu dociera do nich poprzez VPN.

Tak, ale jest to utrudnione. Lepiej korzystać z chińskich odpowiedników, są dużo szybsze. VPN są coraz mniej stabilne i spowalniają pracę urządzenia. W dodatku trzeba za niego płacić i to coraz więcej.

Chińska publiczność kupuje na koncertach dużo płyt?

Są do tego przyzwyczajeni! Chcą zabierać nieznaną sobie muzykę do domu. Ciężko się dziwić, nie mają przecież do niej dostępu. Jest to jedyna możliwość, żeby mieć w kolekcji zespół z tak niepowtarzalną, czasami dziwną muzyką. Na Zachodzie wszyscy chcieliby słuchać muzyki za darmo, rynek wydawniczy jest przeładowany. Nie wiemy, czego słuchać, propozycji jest za dużo.

Ile osób przyszło na organizowane przez ciebie koncerty?

W ciągu sześciu lat około pół miliona osób. Na plenerowym koncercie w trakcie Taichung Jazz Festival koncert tria Marcina Patera obejrzało kilkadziesiąt tysięcy osób. Polscy muzycy raczej nigdy nie będą tak popularni jak gwiazdy k-popu, ale ta liczba pokazuje chińską skalę, do której w Europie nie jesteśmy przyzwyczajeni.

Jak wygląda dzisiejszy krajobraz jazzowy w Chinach? Gdzie kształcą się chińscy muzycy?

Jest 12 katedr jazzu na uczelniach wyższych, ale to całkiem nowe zjawisko – kwestia ostatnich kilku lat. Powstają one przy wydziałach popu; jazz traktuje się raczej jako muzykę rozrywkową. Polscy muzycy mieli okazję prowadzić zajęcia na kilkunastu uczelniach, w tym na największym chińskim uniwersytecie muzycznym – Zhejiang Conservatory of Music w Hangzhou, uczęszcza tam ponad 20 tys. studentów. Kompleks przypomina osadę kosmiczną na obcej planecie.

Poziom z roku na rok jest coraz lepszy. Studenci są dobrze przygotowani technicznie, chociaż mają problemy z utrzymaniem rytmu i improwizacją. To pojęcie jest tam prawie nieznane, co wynika z różnic kulturowych.

A kluby?

Klubów jest bardzo dużo, są dobrze wyposażone. Muzykę można grać właściwie wszędzie. Chińczycy bardzo lubię muzykę graną na żywo, w dodatku głośno – im głośniej tym lepiej. Są duże sieci sal koncertowych, a centra kultury są w każdym większym mieście.

W Polsce jazz uchodzi za muzykę dla wyrafinowanych odbiorców. Ciężką i trudną w odbiorze, skierowaną do niewielkiej grupy słuchaczy. W Chinach można ją przedstawić szerokiej publiczności. W Polsce jest to często niemożliwe

Organizowałeś koncerty chińskich zespołów w Polsce?

Udało mi się sciągnąć narazie jeden chiński zespół – Jun Xiao Quintet z Szanghaju. Był to prawdopodobnie pierwszy chiński zespół jazzowy wykonujący autorską muzykę, który zagrał w Polsce. Koncerty odbyły się w grudniu 2018 roku na Jazz Juniors w Krakowie oraz Silesian Jazz w Katowicach. Muzycy poprowadzili również warsztaty w Akademi Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach, uczelni posiadającej najstarszy wydział jazzu w Polsce.

Miałem wrażenie, że ich muzyka była dobrze przyjęta przez publikę, gorzej przez krytyków, którzy doszukiwali się w niej inspiracji rodem z Nowego Jorku i traktowali to jako zarzut. Jun rzeczywiście kształcił się w Nowym Jorku, w Chinach jest wschodzącą gwiazdą muzyki. Jest laureatem dwóch najważniejszych nagród muzycznych w swoim kraju: Golden Melody Award za najlepszy album instrumentalny 2017 roku oraz Chinese Music Award za najlepszy album jazzowy 2017 roku. Kwintet był również jednym z finalistów słynnego Monterey Jazz Festival. Debiutancki album "Tringular Prism", który chińscy muzycy promowali w Polsce, został wydany przez takiego giganta jak Sony Music China.

Po koncertach pomyślałem, że występ chińskich muzyków jazzowych w Polsce był dla polskich odbiorców równie egzotyczny, jak koncerty polskich muzyków dla chińskiej publiczności. Nikt się nie spodziewał, że Chińczycy grają jazz.

Jaką markę ma polski jazz w Chinach?

Przede wszystkim polski jazz w Chinach ma teraz markę. Markę, na którą ciężko pracujemy, już siódmy rok z rzędu. Mam na myśli tutaj wszystkich ludzi, którzy przyczynili się do realizacji tras koncertowych "Jazz Po Polsku" w Chinach: muzyków (było ich już prawie stu), Maćka Głowińskiego, który filmował nasze wyjazdy i Krzyśka Podsiadłę, odpowiedzialnego za realizację dźwięku. Nie można zapomnieć o instytucjach: Fundacji Plateaux, Chińskim Stowarzyszeniu Muzyków Jazzowych i polskich instytucjach kultury i placówkach dyplomatycznych, które pomagały nam realizować projekty.

Polska kultura za granicą, na całym świecie, od zawsze kojarzona była przede wszystkim z Fryderykiem Chopinem. Jazz w Chinach zawsze był kojarzony z muzyką amerykańską. Polskie zespoły pokazały lokalnej publiczności jazz z zupełnie innej perspektywy; jazz dynamiczny, energiczny, nowoczesny, czasami nostalgiczny.

Z czym kojarzy się tam Polska?

Mam nadzieję, że za jakiś czas będzie kojarzyć się z jazzem. Dzisiaj kojarzy się Chopinem, Marią Curie-Skłodowską. I z Robertem Lewandowskim – wielu Chińczyków ogląda po nocach mecze piłki nożnej w CCTV, najpopularniejszej chińskiej stacji telewizyjnej.

Czasami spotykamy kogoś, kto wie o Polsce coś więcej – zazwyczaj są to ludzie, którzy u nas studiowali. Coraz więcej chińskich studentów decyduje się na studia w Polsce. W Chinach powstają wydziały polonistyki, najstarszy, pekiński, ma ponad 65 lat. Warto wspomnieć też o mroźnym Harbinie, założonym przez polskiego inżyniera Adama Szydłowskiego pod koniec XIX wieku. Tam nawet przypadkowi ludzie wiedzą coś o Polsce, albo przynajmniej kojarzą samą nazwę. Zresztą w Harbinie można kupić polskie piwo w małych, pękatych buteleczkach i suszoną kiełbasę (to chyba dziedzictwo rosyjskie).

Ile razy wracałeś do Chin?

Szczerze mówiąc, nie wiem, ale paszport zmieniałem już dwa razy. Wiem natomiast, ile odbyło się koncertów – około 300. Zdecydowaną większość z nich osobiście wysłuchałem, niektórych zespołów nawet po kilkanaście razy – chociażby zespół Confusion Project, który zagrał 25 koncertów w 31 dni.

Kiedy wraca się wiele razy do jednego kraju, pewne rzeczy w końcu przestają zaskakiwać. Jak zmieniały się dla ciebie Chiny?

Przede wszystkim zauważyłem jak, zmienił się poziom języka angielskiego wśród Chińczyków.

Nie zaskakuje mnie już skala Chin. Na początku wielkość tego kraju robi kolosalne wrażenie. Jednych przeraża, innych zachwyca albo zastanawia. Po kilku latach wyobrażam sobie, że może jej być dosyć, w szczególności dla kogoś, kto przyjeżdża z miasta, w którym są dwie linie metra. Odległości są gigantyczne, budynki wielkie, ludzie są wszędzie, na każdej ulicy. Wszystko jest do siebie podobne. Nigdy nie przestanę się zastanawiać, w jaki sposób i z czego to wszystko zbudowali. Jedno jest pewne, Chiny zmieniają się bardzo szybko.

Chiny są bardzo różnorodnym krajem.

W Chinach jest 56. narodowości (chiń. minzu), każda mówi w swoim języku, ma swoją kuchnię i obyczaje. Oczywiście jest mandaryński – język urzędowy, uproszczony dla wszystkich. Największym zaskoczeniem były dla mnie prowincje muzułmańskie, takie jak Gansu, którą odwiedziliśmy z kwintetem Staszka Słowińskiego w 2017 roku. Niesamowite wrażenie robi też Chengdu, nazywane "bramą Tybetu" i położona nieopodal ogromna metropolia Chongqing.

Nie chciałeś nauczyć się chińskiego?

Chciałem! Nawet trzy razy zapisywałem się na kurs, ale zawsze rezygnowałem. Podstawy znam, poradzę sobie w knajpie albo w sklepie. Chińczycy chętnie rozmawiają po angielsku, dla nich jest to okazja, żeby się podszkolić.

Właśnie, co co z jedzeniem?

Jedzenie w każdej prowincji jest inne. Dla smakoszy to raj na ziemi. Niektórzy muzycy boją się tamtejszej kuchni, ale niektórzy są odważni. Rafał Sarnecki uwielbia jeść móżdżki cielęce. Z Tomkiem Chyłą jadłem larwy motyli, z Grzegorzem Karnasem próbowaliśmy kociołka chilli z podrobami. Ze Staszkiem Słowińskim degustowaliśmy raki rzeczne. Gorzej mają wegetarianie i weganie. Alan Wykpisz bał się zamawiać coś innego niż ryż z bakłażanem i pół-surowymi ziemniaczkami tzw. tǔdòu. Większość potraw jest okraszona skrawkami mięsa, nawet tych reklamowanych jako bezmięsne. Tęsknię za tym chińskim bakłażanem podawanym z grilla z ciemnym sosem sojowym i czosnkiem. To mój smak Chin.

Jakub Krzeszowski – ukończył studia w zakresie prawa i public relations. Na co dzień planuje i realizuje kampanie z obszaru marketingu kultury. Przygodę z branżą rozpoczął jako dziennikarz i manager zespołów metalowych. Zorganizowane przez niego w Azji koncerty polskich zespołów jazzowych zobaczyło około pół miliona osób.

Język Polish

jazz

chiny

azja

polska kultura w Azji

Wywiady Culture.pl