Ponad 200 prac malarskich, rysunków i rzeźb zostało podarowanych przez 135 polskich artystów miastu zrujnowanemu po trzęsieniu ziemi. Pół wieku później dzieła mają szansę ponownie zaistnieć w świecie sztuki dzięki wystawie w wirtualnym muzeum Google, przygotowanej przez Ambasadę RP w Skopje i Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP.
"Kolekcja przekazana przez Polaków to żywy podręcznik historii sztuki I połowy XX wieku: przekrój prac mistrzów – profesorów akademickich kluczowych dla powojennego życia artystycznego i ich uczniów – studentów z lat 40. i początku 50." – mówi ambasador Jacek Multanowski.
Ten zbiór to nie tyle przegląd różnych gatunków sztuki i technik malarskich, co opowieść o życiu polskiej cyganerii artystycznej lat 60., o powojennej Warszawie czy Krakowie twórcy teatru awangardowego Tadeusza Kantora, o powieściach Marka Hłaski i o buncie przeciw komunistycznym władzom Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
"Sztuka trwa, życie przemija"
Screenshot z wystawy w Google Cultural Institute, fot. Culture.pl
Jerzy Nowosielski, Andrzej Strumiłło, Tadeusz Dominik, Józef Gielniak, Zbigniew Makowski, Jan Cybis, Czesław Rzepiński, Stanisław Fijałkowski, Marian Malina, Jan Tarasin – to tylko wybrani twórcy, którzy w geście solidarności ze Skopje przekazali swoje prace miastu. Z całego świata napłynęło ich około 5 tysięcy. Kolekcja polskiej sztuki liczy ponad 100 grafik, dzieł wykonanych w technikach drzeworytu, cynkografii, monotypii, litografii. Nie brakuje również akwareli i gwaszu na papierze.
Zbiory znajdują się w archiwach macedońskiego Muzeum Sztuki Współczesnej, a eksponowany jest obecnie tylko jeden polski obraz – "Kompozycja" Henryka Stażewskiego. Czarno-biała praca zyskuje dodatkowego znaczenia zważywszy na losy pozostałych dzieł pioniera rodzimej awangardy lat 20. i 30. XX wieku. Niemal cały dorobek malarza uległ zniszczeniu podczas II wojny światowej. Po jej zakończeniu twórczość artysty rozkwitła na nowo, a kompozycja ofiarowana Skopje jest jedynie prologiem do bogactwa muzealnej kolekcji. Stażewski był związany z warszawską "Galerią Krzywego Koła" prowadzoną przez Mariana Bogusza. Ten ostatni przekazał muzeum "Kompozycję 20-59", Ewa Maria Łunkiewicz-Rogoyska wysłała rzadką pracę wykonaną na drewnianej płycie – "Kompozycję czerwoną", z kolei Rajmund Ziemski (oboje należeli do klubu dyskusyjnego Krzywego Koła) podarował swój "Pejzaż".
