Współpraca architektów rozpoczęła się w trakcie studiów na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Po uzyskaniu dyplomów uczelni w 1936 roku założyli w Warszawie pracownię specjalizującą się w budynkach użyteczności publicznej. Pierwszy konkurs, w którym wzięli udział jako zespół miał miejsce w 1936 roku i dotyczył przebudowy gmachu PKO. Projekt otrzymał wyróżnienie, a rok następny przyniósł architektom pierwsze nagrody w konkursach na gmach Wolnej Wszechnicy w Łodzi i gmach Banku Gospodarstwa Krajowego w Poznaniu. W 1938 roku otrzymali pierwsze nagrody w konkursach na gmach Komunalnej Kasy Oszczędności w Radomiu, siedzibę Polonii Zagranicznej w Warszawie i Dom Społeczny w Starachowicach.
Wojna przerwała działalność pracowni – Kłyszewski i Wierzbicki byli przetrzymywani w obozach jenieckich, Mokrzyński przeniósł się do Zakopanego. W tym czasie projektował elementy wyposażenia wnętrz i mebli oraz zrealizowany w latach 1941-1942 niewielki, inspirowany regionalną architekturą podhala Dom Dańca.
Zespół reaktywował działalność po wojnie a jego członkowie pracowali w ramach Biura Odbudowy Stolicy oraz Zjednoczonych Pracowni Architektonicznych. W latach 1945-1949 byli zatrudnieni jako starsi asystenci w Zakładzie Projektowania Budynków Użyteczności Publicznej na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej pod kierunkiem Bohdana Pniewskiego. Brali również udział w licznych prestiżowych konkursach architektonicznych, podobnie jak przed wojną uzyskując wysokie miejsca (przydomek „Tygrysy” powstał w tym czasie i miał odnosić się do ich prężnej działalności).
Centrum Bankowo-Finansowe "Nowy Świat", dawny Dom Partii, siedziba KC PZPR, fot. Szymon Laszewski / Forum
Do najważniejszych sukcesów „Tygrysów” z tego czasu należało zdobycie I i II nagrody w konkursie na gmach PKO w Warszawie (1946) oraz trzech nagród II i dwóch IV w konkursie na centralny dworzec kolejowy w Warszawie (1946). Jednym z najistotniejszych zrealizowanych projektów konkursowych zespołu jest projekt Domu Partii, późniejszego gmachu KC PZPR w Warszawie (1947-1951). Projekt konstrukcyjny budowli opracował Stanisław Hempel, jeden z najważniejszych polskich inżynierów tego czasu. Architekci zaproponowali spokojną, wyniesioną na tarasie bryłę która dobrze wpisuje się w architektoniczne otoczenie tworzone przez Bank Gospodarstwa Krajowego i Muzeum Narodowe. Gmach został skomponowany w oparciu o rozległy dziedziniec, dający wrażenie monumentalności, co odpowiadało przeznaczeniu i wymowie budynku.
Proste założenie o logicznym planie i konstrukcji, a więc posiadające cechy charakterystyczne dla większości prac „Tygrysów”, jest dalekie od obowiązującej wtedy doktryny realizmu socjalistycznego. Do czystej, kojarzącej się bardziej z kosmopolitycznym przedwojennym modernizmem niż z architekturą rodzimą bryły władze poleciły dodanie historyzujących detali, w celu zbliżenia gmachu do programowych założeń socrealizmu. Podobną architekturę o zdyscyplinowanej kompozycji, choć w mniejszej skali, reprezentuje dom akademicki Wyższej Szkoły Nauk Społecznych w Warszawie (uk.1954) o fasadzie na rzucie łuku.
„Tygrysy” zajmowały się również architekturą mieszkaniową. Jednym z najbardziej docenianych przykładów był blok mieszkalny przy ulicy Kredytowej w Warszawie (uk. 1959), który uzyskał główną nagrodę w pierwszej edycji konkursu na najlepszy budynek stolicy organizowany przez „Życie Warszawy”. Prosta, pudełkowa bryła, rezygnacja z detalu architektonicznego oraz użycie szarej cegły cementowej łączonej z betonem są cechami charakteryzującymi realizację na Kredytowej oraz inne projekty pracowni, powstające w późnych latach 50. i 60.
Przykładami mogą być przedszkole (1960) i wieżowiec mieszkalny przy pl. Dąbrowskiego (1961) czy budynek mieszkalno-usługowy przy ul. Rakowieckiej (1962). Interesującym obiektem z tego okresu jest również zespół szkolny na Nowym Mieście (1962), który stanowił odejście od silnej wtedy tendencji wznoszenia w zabytkowych miejscach stylizowanych na dawne budynków. Zamiast tego architekci zaproponowali modernistyczną zabudowę, złożoną z połączonych ze sobą sekcji o zróżnicowanych formach i wysokości.
W okresie zainteresowania architekturą mieszkaniową „Tygrysy” nie rezygnują jednak z udziału w konkursach na gmachy użyteczności publicznej, czego przykładem jest zwycięska i zakończona realizacją koncepcja dworca kolejowego w Katowicach (projekt 1959) czy Muzeum Sztuki Współczesnej w Skopje (projekt 1966).
Od czasów studenckich członkowie „Tygrysów” zainteresowani byli obiektami rekreacyjnymi i turystycznymi, co znalazło wyraz w ich projektach dyplomowych. W czasie swojej praktyki architektonicznej pracownia zrealizowała szereg budynków o takim przeznaczeniu. Oprócz licznych niezrealizowanych projektów konkursowych, do najważniejszych należą ośrodek rekreacyjny „Orbis” w Łebie (1957), hotel turystyczny „Iwa” połączony z muzeum w Białowieży (1969) oraz hotel turystyczny w Łowiczu (1974).
Na ostatnie dziesięciolecie działalności grupy przypadają realizacje projektów o przeznaczeniu kulturalnym, takie jak zaprojektowana w 1965 roku Szkoła Muzyczna w Lublinie, Teatr Lalek „Pleciuga” w Szczecinie (uk. 1972), Filharmonia i Szkoła Muzyczna w Rzeszowie (uk. 1972) i Teatr Lalek w Białymstoku (uk. 1979) oraz Muzeum Tatrzańskiego Parku Narodowego w Zakopanem (uk. 1980). W ostatniej realizacji architekci zdecydowali się odnieść do kontekstu i charakteru miejsca, rezygnując jednocześnie z prostych nawiązań do architektury podhalańskiej. Przekrój poprzeczny budynku tworzą dwa przenikające się trójkąty, tworzące strome uskoki nawiązujące do górzystego terenu. Taka kompozycja formalna oraz użyte lokalne materiały (drewno i kamień) tworzą architekturę o wrightowskim charakterze, organicznie wynikającą ze swojego otoczenia.
Zespół „Tygrysów” zajmował się również urbanistyką, opracowując głównie przeznaczone dla Warszawy projekty, takie jak zagospodarowanie przestrzenne warszawskiego śródmieścia (1954), centrum Pragi (1958), placu Zwycięstwa (dziś Piłsudzkiego, 1972) czy osiedla Czerniaków (1960).
W 1976 roku zespół zakończył swoją działalność a jego członkowie rozpoczęli indywidualną pracę.
Wybrane projekty:
- Dom jednorodzinny na Służewcu, 1939
- Budynek KC PZPR w Warszawie, proj. 1947
- Wyższa Szkoła Nauk Społecznych w Warszawie, 1954
- ośrodek "Orbis" w Łebie, 1957
- budynek mieszkalny przy ul. Kredytowej 8, pierwszy „Mister Warszawy” (1959)[2]
- Dworzec kolejowy w Katowicach, proj. 1959
- Pawilon kolejowy przy pl. Andrzeja w Katowicach, 1964
- Domek Myśliwski w Białowieży, 1964
- Filharmonia w Rzeszowie, 1974
- Muzeum Przyrodnicze Tatrzańskiego Parku Narodowego w Zakopanem, 1980
Wybrane wystawy:
2014 „Tygrysy. W zespole siła”, Lapidarium Muzeum, Warszawa, Polska
Autorka: Lidia Klein. Aktualizacja, grudzień 2016, AM.
