Veronika Hapchenko - Życie i twórczość | Artysta

Artystka wizualna, malarka. Urodziła się w Kijowie, gdzie studiowała scenografię teatru lalkowego na Narodowym Kijowskim Uniwersytcie Kina i Telewizji im. K. Karpenko-Kary, mieszka i pracuje w Krakowie, gdzie ukończyła studia na Wydziale Malarstwa tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych. Finalistka 19. edycji konkursu Artystyczna Podróż Hestii oraz Paszportów "Polityki" za rok 2023.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Veronika Hapchenko, fot. Szymon Sokołowski

Text positon (deprecated)

Center

Porzuciła studia na scenografii teatru lalek, bo, jak mówiła, nie interesował jej rodzaj zależności między reżyserem a scenografem. Do Krakowa trafiła po części za sprawą Mychajła Bojczuka – artysty należącego do pokolenia tak zwanego "rozstrzelanego odrodzenia", zamordowanego w stalinowskich czystkach malarza, który wywarł zasadniczy wpływ na kształt malarstwa ukraińskiego, zwłaszcza religijnego, w I połowie XX wieku. W Kijowie Bojczuk zgromadził wokół siebie liczne grono uczniów, na akademii kijowskiej pod jego skrzydłami znalazł się m.in. łódzki modernista Karol Hiller, sam Bojczuk z kolei studiował właśnie na akademii krakowskiej, w Polsce nawiązał też przyjaźń m.in. ze Stefanem Żeromskim. To właśnie tropem Bojczuka na krakowską ASP trafiła Hapchenko.

Z radzieckimi mitami zaczęła się mierzyć jeszcze na studiach. Na 19. edycji konkursu Artystyczna Podróż Hestii zaprezentowała malarsko-rzeźbiarską instalację "Pawlik" poświęconą postaci radzieckiego dziecięcego bohatera Pawlika Morozowa. Wykreowany przez stalinowską propagandę jako wzór do naśladowania dla sowieckiej młodzieży Morozow miał być wzorowym młodym komunistą, założycielem jednej z pierwszych organizacji pionierskich, który wydał władzom własnego ojca-kułaka odkrywszy spisek, w którym ten uczestniczył. W efekcie stał się komunistycznym męczennikiem, zamordowanym przez swojego dziadka. Morozow, najpierw wzór do naśladowania, stawiający dobro sowieckiego społeczeństwa ponad więzami rodzinnymi, po kilku dekadach stał się jednym z symboli totalitarnej indoktrynacji.

Veronika Hapchenko – prace [galeria]

Styl wyświetlania galerii

wyświetl slajdy

W pracy Hapchenko ów dawny bohater, którego historia po rozpadzie Związku Radzieckiego zdekonstruowana została jako najpewniej w dużej mierze fałszywa, przypomina kukłę o zupełnie płaskim, smutnym obliczu. Jego pierś pokrywa koncentryczny motyw złożony m.in. z rozbieganych oczu i rozwartych ust, odsyłając do historii podniesionego do rangi heroicznego czynu donosu. Pawlik siedzi przed plastikowym stołem zastawionym czerwonym świeczkami i mrocznym obrazem z motywem pojedynczego oka i czerwonych masek wyłaniających się z czarnego tła, nasuwającym nieodparte okultystyczne skojarzenia.

O ile jeszcze tutaj "egzorcyzmowanie" radzieckich mitów dokonywało się na poziomie symbolicznym, o tyle w kolejnych pracach Hapchenko wątki związane z okultystycznymi i ezoterycznymi fascynacjami w Rosji początku XX wieku i pierwszych latach po rewolucji październikowej zajmują centralne miejsce. Zainteresowania ezoterycznymi podwalinami Związku Radzieckiego narodziły się u Hapchenko w wyniku obserwacji współczesnej, poradzieckiej rzeczywistości, pozostałości dawnego systemu w przestrzeni Kijowa oraz powracającej u zarania nowego milenium fascynacji ezoteryką. Jak wspominała artystka, w biblioteczce jej mamy, architektki przez pewien czas uczącej się również astrologii, poczesne miejsce zajmuje literatura ezoteryczna. Hapchenko postanowiła zatem sięgnąć do źródeł.

Artystkę interesuje ezoteryczne podglebie radzieckiej historii, zaburzające obraz kraju zorganizowanego w zgodzie ze ściśle materialistyczną, racjonalną ideologią. Fascynacja okultystycznymi ruchami XX wieku nie oznacza w tym przypadku naiwnego romantyzowania czy idealizacji. Artystka wyczulona jest także na ich wewnętrzne sprzeczności, kontrast między głoszonymi ideałami wolności a skrajnie hierarchiczną organizacją, prowadzący do podporządkowania adeptów woli dzierżącego władzę mistrza – w czym przy okazji ruchy okultystyczne ponownie okazują się zaskakująco bliskie organizacji totalitarnego państwa.

Hapchenko w swojej praktyce pochylała się m.in. nad początkami rewolucji październikowej i równoległym renesansem ezoterycznych grup, które wywierały niekiedy znaczący wpływ na rewolucjonistów, a także sympatyzujących z nimi twórców. W jej obrazach pojawiają się więc odwołania m.in. do postaci Georgija Gurdżijewa, aktywnego na początku XX wieku mistyka o równie sensacyjnym, co trudnym do faktograficznego zweryfikowania życiorysie. Gurdżijew miał być rzekomo rosyjskim szpiegiem w Tybecie, a zarazem wychowawcą Dalajlamy. Według niektórych w tajniki okultyzmu wprowadzał później Józefa Stalina. W obrazie "Bitwa magów", utrzymanej w skali szarości kompozycji z arabeskowymi motywami, które zdają się ulotne jak strużki papierosowego dymu, odnaleźć możemy nawiązanie do baletu Gurdżijewa pod tym samym tytułem. Był on swego rodzaju wykładnią teorii o człowieku jako bezwolnej maszynie, której działaniami sterują zewnętrzne oddziaływania, w tym ruchy planet. Hapchenko subtelnie oddaje ideę ludzkiej jaźni jako sumy wielu masek i impulsów – po bliższym przyjrzeniu się pozornie abstrakcyjnemu ornamentowi dostrzec możemy wpisane weń puste twarze-maski.

Artystka sięga poniekąd do początków awangardy, wieloma bezpośrednimi lub bardziej subtelnymi nićmi powiązanej z teozofią, okultyzmem i ezoteryką, stosując jednocześnie współczesny język malarski. Pomimo zanurzenia w sztuce i klimacie intelektualnym początków Związku Radzieckiego nie próbuje więc wchodzić w buty dawnej awangardy, a odnosi się do jej dziedzictwa z perspektywy stuletniego oddalenia. Technika, którą posługuje się artystka, oddaje ten dystans. Obrazy malowane aerografem, a więc za pomocą rozpylania farby na płótno, są idealnie płaskie, świetliste, a przejścia walorowe niezwykle płynne. Początkowo artystka wykorzystywała aerograf przechodząc od tworzenia grafik cyfrowych do malarstwa – to właśnie to narzędzie pozwalało jej uzyskać efekty najbliższe grafikom projektowanym komputerowo. Z czasem okazał się też idealnym narzędziem do oddania interesujących artystkę treści. Z płócien Hapchenko malowanych rozpyloną farbą kształty figur i przedmiotów wyłaniają się w ulotnej, opalizującej i rozmytej formie, niewyraźne jak senne majaki.

Tematyce rosyjskiego kosmizmu poświęcone były obrazy i obiekty prezentowane przez artystkę na jej pierwszej indywidualnej wystawie w warszawskiej galerii Import Export zatytułowanej "False Door". Hapchenko przywoływała w niej przede wszystkim postać Nikołaja Fiodorowa, twórcy kosmizmu, przekonanego o tym, że technologiczny postęp zagwarantuje ludziom nieśmiertelność, a także możliwość wskrzeszenia wszystkich żyjących dotychczas istot. Z idei tych wywodziła się także bardziej naukowa działalność jednego z pionierów kosmonautyki, rosyjskiego uczonego polskiego pochodzenia Konstantina Ciołkowskiego.

W 2023 roku podczas Warsaw Gallery Weekend artystka zaprezentowała w tej samej galerii wystawę "Interloper", nagrodzoną przez Fundację Sztuki Polskiej ING. Tym razem artystka odniosła się do dziedzictwa związanego z historią Ukrainy czasów sowieckich. Punktem wyjścia dla jej obrazów stały się przede wszystkim monumentalne mozaiki stworzone przez pochodzącego z Ukrainy Ivana Lytovchenkę w Prypeci, na kilka lat przed katastrofą w pobliskim Czarnobylu, która zamieniła tę okolicę w miasto-widmo. Sięgając do historii miasta, które miało być modelowym pokazem radzieckiej siły, a jednocześnie projektowane było w czasie, gdy imperium już słabło, a na dodatek wkrótce pogrzebane zostało pod radioaktywnym osadem, artystka pozostaje osadzona w historii, a jednocześnie wskazuje na aktualne problemy. Podobnie jak idee kosmizmu wydają się nadal żywe w koncepcjach posthumanistycznej ewolucji człowieka i marzeniach technokratów o podboju kosmosu, tak mozaiki z czasów radzieckich, dziś niekiedy niszczone w wyniku inwazji rosyjskiej w Ukrainie, przypominają o kruchości imperialnych narracji.

Wybrane wystawy indywidualne:

2023 – "Interloper", Import Export, Warszawa
2022 – "False Door", Import Export, Warszawa
2021 – " Cherchez le mage", i gallery, Kraków
2019 – "Everything was beautiful and nothing hurt", Centrum Kultury Dworek Białoprądnicki, Kraków

Wybrane wystawy zbiorowe:

2023 – "Linhas Tortas", Mendes Wood DM, São Paulo, Brazylia;
"My Rhino is not a Myth", Art Encounters Biennial, Timișoara, Rumunia;
"Invisible Until It's Broken", Künstlerhaus Dortmund, Niemcy;
"Stany przejściowe", Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała
2022 – "Aurora nostri temporis", BWA Tarnów;
"Is it real? Potęga wyobraźni", Rondo Sztuki, Katowice;
"Obywatele kosmosu. Anton Vidokle z Veroniką Hapchenko, Fedirem Tetianyczem i Kolekcją Międzynarodowego Instytutu Kosmizmu", Muzeum Sztuki w Łodzi;
"Niepokój przychodzi o zmierzchu", Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki
2021 – "W te dni zgiełkliwe, płomienne i oszałamiające, przenoszę się myślą", Fundacja Stefana Gierowskiego, Warszawa;
"Gdyby życzenia były jak ryby, wszyscy stawialiby sieci", Krupa Gallery, Wrocław

#malarstwo

malarstwo polskie