Tomasz Skweres - Życie i twórczość | Artysta

Kompozytor i wiolonczelista mieszkający w Wiedniu i Ratyzbonie. Brat wiolonczelisty Piotra Skweresa.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Tomasz Skweres, fot. Unison Shot

Text positon (deprecated)

Center

Tomasz Skweres urodził się w 1984 roku w Warszawie, w rodzinie o tradycjach naukowych. Jego ojciec jest fizykiem, matka – filolożką, przy czym oboje byli zawsze żywo zainteresowani muzyką. "Pamiętam , że w domu niemal na każdej półce leżały jakieś nuty – wspomina. – Utwory Bacewicz, Lutosławskiego, Pendereckiego znałem z płyt już jako dziecko i muszę przyznać, że od razu je pokochałem".

Nic więc dziwnego, że jako sześciolatek Skweres rozpoczął edukację muzyczną. Uczęszczał do Państwowej Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej I st. im. Emila Młynarskiego w Warszawie i – jak twierdzi – już wtedy myślał o tym, że zostanie kompozytorem i wiolonczelistą. Przyznaje, że oczywiście nie wiedział jeszcze wtedy, na czym dokładnie polega pisanie muzyki, ale zawsze go to interesowało, wręcz pochłaniało jego uwagę.

Kiedy Skweres miał trzynaście lat, wraz z rodziną przeprowadził się do Wiednia. Nowego języka nauczył się szybko, a z adaptacją w nowym kraju pomogła mu muzyka. W Wiedniu kontynuował edukację w tym zakresie, więc szybko poznał rówieśników, którzy dzielili jego pasję. Mając doświadczenie uczęszczania do szkół muzycznych w dwóch krajach, Skweres podkreśla, że obie mają swoje mocne strony. Zdaniem kompozytora polska edukacja może się pochwalić wysokim poziomem edukacji w dziedzinie kształcenia słuchu i teorii muzyki. Dodaje, że w warszawskiej szkole trafił też na nauczycieli, którzy konsekwentnie wspierali jego pierwsze kroki w dziedzinie komponowania. Austriackie szkoły muzyczne zdaniem Skweresa wyróżniają się natomiast na polu instrumentalnym. "Od samego początku dzieci i młodzież uczy się grać razem; muzykują wspólnie w duetach, zespołach kameralnych, orkiestrach – wylicza artysta. – W austriackim systemie to jest niezwykle ważne".

Skweres kontynuował naukę na Uniwersytecie Muzyki i Sztuk Scenicznych w Wiedniu, gdzie studiował zarówno kompozycję, jak i wiolonczelę. Dla artysty od początku było oczywiste, że będzie rozwijał się równolegle w tych dwóch obszarach. Czuł, że nie tylko oddziałują one na siebie wzajemnie, lecz także pomagają mu się rozwijać w obu dziedzinach.

Text

Muzyka wielkich mistrzów każdej epoki mnie inspiruje, inicjuje procesy myślowe, które oddziałują na moją twórczość. Także w sytuacji, kiedy gram utwory mniej przeze mnie lubiane, staram się czegoś nauczyć. Precyzuję wówczas dla mnie samego, co i dlaczego mi się w nich nie podoba.

Wysłyszeć strukturę

Jako wiolonczelista Skweres studiował w klasie Valentina Erbena, jednego z założycieli słynnego Alban Berg Quartett, z którym był związany przez trzydzieści osiem lat istnienia zespołu. Polski instrumentalista przyznaje, że miał dużo szczęścia, będąc jego uczniem:

Valentin Erben jest szczególnym, zupełnie wyjątkowym muzykiem. Jako kameralista najwyższej klasy zwracał uwagę studentów na dokładne odczytywanie intencji kompozytora, zachowanie respektu do partytury i wszystkich jej szczegółów. Nienawidził tzw. grania "na efekt", "pod publiczkę", co zdarza się niestety niektórym światowej sławy solistom – natomiast kameralistom najwyższej próby nigdy.

Na uniwersytecie Skweres uczęszczał również na zajęcia prowadzone przez Detleva Müllera-Siemensa. Niemieckiego kompozytora i dyrygenta, ucznia György Ligetiego i Oliviera Messiaena. Skweres wspomina:

Müller-Siemens imponował mi swoim wspaniałym słuchem wewnętrznym. Patrząc na skomplikowaną partyturę, umiał sobie od razu wyobrazić i wewnętrznie wysłyszeć całą wertykalną strukturę harmoniczną. Myślę, że każda nowa kompozycja jest kolejnym krokiem w rozwoju muzycznej wyobraźni i słuchu wewnętrznego. Marzę o tym, aby dojść kiedyś dojść w tym aspekcie tak daleko jak Detlev.

Skweres, który kompozycji uczył się również pod okiem Chayi Czernowin, jest laureatem licznych stypendiów i nagród, w tym Staatsstipendium für Komposition austriackiego Ministerstwa Kultury, Theodor Körner Preis oraz Preis der Stadt Wien, a także zwycięzcą wielu międzynarodowych konkursów kompozytorskich, m.in. TONALi w Hamburgu i Franz Josef Reinl-Wettbewerb w Wiedniu. Jego utwory są regularnie wykonywane na międzynarodowych festiwalach. Zamawiają je renomowane sale koncertowe, festiwale i zespoły, m.in. Wiener Konzerthaus, Warszawska Jesień, Wien Modern, Musica Polonica Nova, ORF Radio-Symphonieorchester Wien czy Apollon Musagète Quartet.

Video embed

Tomasz Skweres: von Schwelle zu Schwelle

Klarowne i iluzoryczne

Przy okazji toruńskiego festiwalu Słuchalnia – muzyczne znaki czasu, na którym prezentowano w 2016 roku utwory Tomasza Skweresa, kompozytor udzielił wywiadu krytyczce Ewie Szczecińskiej. W audycji "Bita godzina" dał wgląd w swój proces twórczy. Choć w sposób bardzo precyzyjny opowiadał wówczas o mikrotonalności, budowaniu akordów i manipulowaniu czasem, podkreślał też, że wszystkie te zabiegi muszą służyć wyższemu dobru, a nie są jedynie rozpisaną na partyturze abstrakcją:

Uważam, że koniecznym elementem podczas komponowania jest uświadomienie sobie, w jaki sposób, z pewnością niejednolity, nasza muzyka będzie odbierana przez słuchaczy – tłumaczy Skweres. – Dochodzi tu zatem aspekt psychologiczny, chodzi przede wszystkim o tematykę struktury ludzkiej percepcji. Zawsze zadaję sobie pytania, czy emocje, które przekazuję, są możliwe do odebrania; czy struktury i formy dramaturgiczne, które tworzę, są dostatecznie klarowne. Najważniejszy jest słuchacz.

Skweres komponuje zarówno utwory orkiestrowe, kameralne, jak i solowe. Nie unika przy tym nietypowych składów. W jego kompozycjach możemy usłyszeć klawesyn, gitarę, flet basowy prosty, a także śpiew. Skweres jest autorem chociażby utworu "Penrose Square" na kwartet saksofonów. To nawiązanie do figur niemożliwych wymyślonych i zaprojektowanych przez szwedzkiego grafika Oscara Reutersvärda. Iluzja, którą wywołują, zdaje się korespondować z muzycznymi poszukiwaniami kompozytora.

Jest to dla mnie pociągające zwłaszcza w kontekście percepcji czasu – przyznaje Skweres. – Bardzo interesuje mnie to, w jaki sposób mogę jako kompozytor na tę percepcję wpływać. Jak tworzyć iluzję, że tempo, z jakim płynie czas, nie jest stałe, ale różnicowało się w zależności od wybieranego przeze mnie środka artystycznego wyrazu.

Do utworów szczególnych w dorobku kompozytora należy zaliczyć z pewnością koncert wiolonczelowy, którego premiera miała miejsce w ratyzbońskiej operze w 2021 roku. Utwór wykonała Filharmoniczna Orkiestra Ratyzbony, a partie solowe – brat kompozytora Piotr Skweres, członek Apollon Musagète Quartet. "To utwór technicznie trudny i o dużej sile emocjonalnej. Piotr pod każdym względem zagrał go wspaniale" – oceniał kompozytor.

Podwójna rola

Bywa jednak i tak, że Tomasz Skweres występuje podczas jednego koncertu w podwójnej roli. Zdarza się to zwłaszcza podczas recitali solowych. Po raz pierwszy taka sytuacja miała miejsce dziesięć lat temu podczas rumuńskiego festiwalu Meridian. W 2023 roku Skweres wrócił do Bukaresztu – znów zarówno jako wiolonczelista, jak i kompozytor.

Mój recital solowy na festiwalu Meridian był dla mnie wspaniałym przeżyciem. Został ciepło przyjęty przez bukareszteńskich słuchaczy. Wykonywałem utwory nie tylko własne, lecz także wybranych przeze mnie kompozytorek oraz kompozytorów – twórców, których lubię i cenię.

Skweres przyznaje, że wykonywanie kompozycji swojego autorstwa jest dla niego odrobinę łatwiejsze:

W takich przypadkach koncentruję się, na jak najlepszym przekazaniu treści utworu: jego istotnych elementów i struktur. Nie myślę o aspektach instrumentalno-technicznych – presja jest zatem mniejsza niż w przypadku wykonywania utworów innych kompozytorów.