Tomasz Lipiński - Życie i twórczość | Artysta

Legenda polskiej muzyki niezależnej. Urodzony w 1955 roku w Warszawie Tomasz Lipiński zapisał nieocenione karty w historii rodzimego rocka w formacjach takich jak Brygada Kryzys czy Tilt.

Zdjęcie nagłówka

Szerokość zdjęcia

bardzo duży obrazek (standard)

Podpis obrazka (umieszczony pod zdjęciem)

Tomasz Lipiński, fot. Leszek Szymański/PAP

Text positon (deprecated)

Center

„Nigdy nie chciałem być bardziej popularny, niż było to niezbędne, by móc się z tego utrzymać” – powiedział w 2024 roku w wywiadzie z TVP Info muzyk, który dla setek tysięcy Polaków był prawdziwą inspiracją w okresie zdominowanym biedą, uciskiem i brakiem perspektyw na lepsze jutro. Tomasz Lipiński, znany też jako Frantz, jednym tchem wymieniany jest wśród najważniejszych artystów polskiej sceny niezależnej drugiej połowy XX wieku, w tym samym szeregu co chociażby Robert Brylewski, Paweł „Kelner” Rozwadowski, Grzegorz Ciechowski czy Tomasz Budzyński.

W rozmowie z „Gazetą Wyborczą” wyznał: „Jak patrzę na to z boku, to widzę, że moje życie to właściwie kalendarz Polski: od powojennych ruin, przez złudzenia Gierka, po bunt i zmianę” – i właśnie ta świadomość w największym stopniu odcisnęła się na jego twórczości, która zawsze była bardzo mocno ulokowana tu i teraz, jako bezpośredni, dosadny, a czasem poetycki, wieloznaczny czy ironiczny komentarz społeczny.

Trudne dzieciństwo w trudnych czasach

Tomasz Lipiński przyszedł na świat 21 sierpnia 1955 roku w Warszawie. Jego ojcem był satyryk Eryk Lipiński, ale przyszłego muzyka samotnie wychowywała matka, zmagająca się z traumą wojny, która bardzo mocno naznaczyła jej życie. Dzieciństwo było dla Lipińskiego trudnym czasem – nieprzystosowany do szkolnej dyscypliny, buntował się od najmłodszych lat.

Przełom nastąpił, kiedy Lipiński miał zaledwie 13 lat – postanowił wówczas, że zacznie sam o sobie decydować i weźmie życie we własne ręce. W Rock Radiu wspominał:

Text

Miałem 13 lat, jak wyrwałem mamie pasek, którym mnie dyscyplinowała, i powiedziałem: „Więcej mnie nie będziesz bić”. Bo byłem już od niej silniejszy i wyższy. Nie zapomnę tego dnia do końca życia, bo to był dzień, kiedy powiedziałem sobie: „od tego dnia ja decyduję o swoim życiu, o wszystkim”. I dorośli po prostu przestali odgrywać w moim życiu jakąkolwiek rolę.

Ostatecznie artysta w 1975 roku ukończył L.O. im. Tadeusza Czackiego w Warszawie i zaczął studia w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, które wkrótce przerwał, by realizować swoją pasję muzyczną. Latem 1978 roku zagrał pierwszy koncert, a następny rok przyniósł falę, na której Lipiński płynie aż po dziś.

Tilt na start, Tilt na raty

Pierwszym zespołem, jaki powołał do życia artysta, był Tilt. Grupa zawiązała się w 1979 roku, a u boku wokalisty, autora tekstów i gitarzysty Lipińskiego do grupy dołączyli basista Tomasz „Rastaman” Szczeciński i perkusista Jacek „Luter” Lenartowicz. Choć w formacji tej Lipiński działa do dziś, jej losy naznaczone są licznymi przerwami, co ma bezpośrednie przełożenie na jej niewielką dyskografię: trzy płyty studyjne i jedna koncertowa.

U swojego zarania grupa miała post-punkowe założenia. Dla Lipińskiego taki jej charakter był naturalną wypadkową wszystkiego, co działo się w Polsce – życia politycznego i społecznego. W wywiadzie-rzece Dziwny, dziwny, dziwny Piotra Bratkowskiego artysta mówił:

Text

Ten punk rock pojawił się naprawdę w idealnym momencie, kiedy nie było dobrych pomysłów na życie. Bo trudno było cokolwiek przewidzieć, wszystko się sypało i waliło. A tu nagle dostajesz do ręki zajebisty pomysł. Możesz zrealizować swoje marzenie z dzieciństwa, możesz działać w słusznej sprawie, możesz się przy tym zajebiście bawić ze wspaniałymi ludźmi, z którymi tak czy inaczej jesteś razem. To była wspaniała sytuacja, że myśmy, zakładając zespoły, byli spontaniczną emanacją naszych środowisk towarzyskich.

Na przełomie 1979 i 1980 roku zespół zagrał jeden z pierwszych koncertów w warszawskim Teatrze Studio. W podobnym czasie wystąpił w gdańskim Wielkim Młynie oraz na I Ogólnopolskim Przeglądzie Nowej Fali w Kołobrzegu. Zespół nagrał wtedy cztery utwory studyjne: Border Line, Photo, Pink Pictures i Fallen Is Babylon, a na koncertach zarejestrowano także: Disco Girls, Disco Boys i Independent Intervision, które trafiły na bootlegową kasetę dokumentującą kołobrzeski festiwal. Do składu dołączył na jakiś czas klawiszowiec „Pyza”, ale już jesienią 1980 roku Lipiński zawiesił działalność Tiltu, a latem 1981 wraz z Robertem Brylewskim powołał do życia Brygadę Kryzys.

Video embed

TILT - MÓWIĘ CI , ŻE -JAROCIN 86

Lipiński Tilt reaktywował potem pięciokrotnie. Grupa zmieniała skład, z rzadka nagrywając płyty. Mimo to udało im się na zawsze zapisać istotne karty polskiej muzyki alternatywnej – utwory Runął już ostatni mur (1985) i Mówię ci, że… (1986) uważa się za jedne z najważniejszych przebojów lat 80. Co ciekawe, w chórkach drugiego z nich śpiewała niespełna dwudziestoletnia wówczas Katarzyna Szczot, którą cała Polska zna jako Kayah.

Brygada do historii

Tilt można określić jako stałą, bezpieczną przystań dla Lipińskiego, ale to działalnością w formacji Brygada Kryzys muzyk zapisał się na stałe w historii polskiej muzyki. Nic dziwnego – zespół określa się jako „najważniejszą polską grupę nowofalową”.

Zespół powstał z połączenia sił dwóch muzycznych indywidualistów: Roberta Brylewskiego i Tomka Lipińskiego, znanych już wcześniej jako liderzy ważnych formacji polskiej sceny (Brylewski stał na czele Kryzysu, Lipiński – Tiltu). Obaj grali na gitarze i śpiewali, Brylewski komponował, Lipiński pisał teksty.

Tomasz Lipiński podczas koncertu zespołu „Brygada Kryzys” w Sali Kongresowej, Warszawa, 1981, fot. Mirosław Stępniak/Forum

Skład uzupełnili basista Ireneusz Wereński, perkusista Sławek Słociński, saksofonista Tomasz Świtalski i Jarosław Ptasiński, grający na instrumentach perkusyjnych. W ten sposób powstała jedna z najważniejszych polskich podziemnych formacji początku lat 80., która wywarła ogromny wpływ na rodzimą scenę muzyczną, nie tylko punkową i postpunkową.

Text

To był taki czas, że chodzisz po mieście i widzisz, że to, co cię otacza, jest jakąś gigantyczną aferą, jakimś oszustwem. I przychodzi taki moment, że musisz coś z tym zrobić. Zareagować na to. Wypowiedzieć się przeciwko temu, im głośniej, tym lepiej. I to była przyczyna powstania takich zespołów jak Tilt czy Kryzys.

Bardzo szybko doszło jednak do pierwszego rozstania Lipińskiego z grupą – już rok po założeniu zespołu i wydaniu imiennej płyty (znanej też jako Czarna Brygada), uważanej powszechnie za jeden z najważniejszych albumów w historii polskiej muzyki. Jej odwaga, tekstowa maestria, śmiałość w podejmowaniu trudnych tematów i poetycka wręcz gra dwuznacznością i symboliką zapewniły Lipińskiemu artystyczną nieśmiertelność.

Choć zespół już rozwiązał się już w 1982 roku, losy większości jego muzyków spięła dalej formacja Izrael.

Wszystkiego po trochu

Lipiński pozostawał niezwykle twórczy przez kolejne dekady, ale działalność solowa coraz częściej wypierała kolejne projekty zespołowe. Dla artysty istotne było jednak nie tylko to, aby tworzyć i przekazywać znaczące treści, lecz także nadać muzyce i muzykom istotną rolę w całym życiu społeczno-kulturalnym, dzięki czemu artyści mogliby czerpać z twórczości określone korzyści materialne. W rozmowie z portalem Sztukmix wspominał:

Text

Na początku lat 90., kiedy Polska miała niepodpisane te wszystkie umowy międzynarodowe, kiedy piractwo nie było piractwem de facto, bo było tu legalne, duże firmy międzynarodowe zaczęły przygotowywać się do wejścia do krajów postkomunistycznych. I my wtedy razem z moim niestety nieżyjącym już przyjacielem Piotrem Nagłowskim, pisaliśmy raporty dla Międzynarodowej Federacji Przemysłu Fonograficznego. IFPI na podstawie tych raportów przygotowywała dla koncernów grunt pod wejście na polski rynek. Jako pierwsze weszło tu BMG, Piotrek stanął na jego czele, ja zostałem dyrektorem marketingu, bo też bardzo intensywnie doszkalałem się w tym zakresie od 1989 roku, kupowałem mnóstwo zagranicznych podręczników i uczyłem się tego, jak poruszać się w tej nowej rzeczywistości. Później prowadziłem i produkowałem przez ponad rok półgodzinny program dla TVP 1 pod tytułem „60/90”, gdzie pokazywaliśmy jak to wszystko się tworzy.

Lipiński pracował również jako dziennikarz, nagrywał płyty solowe i zaliczył próby aktorskie. Blisko współpracował z Władysławem Pasikowskim, efektem czego jego piosenki usłyszeć można było w trzech popularnych filmach reżysera – Psach 2, Reich i Słodko gorzkim. Za muzykę do tego ostatniego obrazu otrzymał w 1996 roku nagrodę na XXI Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni.

Video embed

TOMEK LIPIŃSKI - Nie pytaj mnie (Official Video)

Mentor i edukator

W przeciwieństwie do wielu kolegów z branży Lipińskiemu nie zależało tylko na tym, by po latach sukcesów odcinać od nich kupony, narzekając na współczesność. Służył pomocą i radą młodym muzykom, inspirował między innymi twórców hip-hopu, którzy zapraszali go do współpracy i odnosili w swojej twórczości do jego nagrań.

W ramach uznania zasług muzyk otrzymał Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2011), Nagrodę 100-lecia ZAiKS-u (2018), Nagrodę Specjalną ZAiKS-u (2019) oraz Paszport Polityki w kategorii Kreator Kultury (2026). W uzasadnieniu tego ostatniego kapituła przyznająca nagrodę argumentowała:

Text

Za piosenki i płyty wychowujące całe kolejne pokolenia artystów, za kluczową rolę w działaniach Brygady Kryzys i Tiltu, legendarnych zespołów polskiego punka i nowej fali, za współtworzenie naszego kanonu muzyki buntowniczej i antysystemowej, ale i wieczną nadzieję, że „jeszcze będzie przepięknie, jeszcze będzie normalnie”.

muzyka rockowa

polska muzyka rockowa

punk rock

nowa fala

brygada kryzys